Το μεσαιωνικό κελάρι του Μπάλλη, στον Αρνάδο της Τήνου, είναι σκοτεινό και μυρίζει υγρασία. Ανάμεσα στις παλιές τοιχοποιίες, σε βαρέλια, στις χαμηλές καμάρες, 63 μαύρα λάβαρα κρέμονται σαν απομεινάρια μιας τελετής που νιώθεις πως είναι σε εκκρεμότητα, δεν ολοκληρώνεται. Πάνω τους υπάρχουν πρόσωπα, σώματα, χέρια, χρώματα, λέξεις… σπερματικές σκέψεις θλίψης, οδύνης, ανακούφισης, στοχασμού.

Είναι το «Σεληνόφως» της Λυδίας Βενιέρη, ένα έργο που επιστρέφει ύστερα από περισσότερα από είκοσι χρόνια για να φιλοξενηθεί σε έναν χώρο που το αγκαλιάζει κυριολεκτικά σαν να πρόκειται για τη μήτρα του. Η εγκατάσταση που παρουσιάζεται έως τις 20 Σεπτεμβρίου βασίζεται στον αρχαίο μύθο της Σελήνης και του Ενδυμίωνα: εκείνη ερωτεύεται τον όμορφο θνητό και ζητά από τον Δία να τον καταδικάσει σε αιώνιο ύπνο, ώστε να μπορεί να τον επισκέπτεται για πάντα.

Η Λύδια Βενιέρη γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στο Παρίσι, όπου έζησε για αρκετά χρόνια. Σήμερα ζει και εργάζεται ανάμεσα στη Νέα Υόρκη και την Ελλάδα. Έχει τιμηθεί με το Μετάλλιο Γλυπτικής της Académie Française, ενώ το έργο της έχει παρουσιαστεί σε σημαντικές εκθέσεις διεθνώς, από το Centre Georges Pompidou και τη Manifesta στο Ρότερνταμ μέχρι το Círculo de Bellas Artes στη Μαδρίτη, την Εθνική Πινακοθήκη, τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004 και τη New York Public Library. Έχει εκπροσωπηθεί από γκαλερί σε Νέα Υόρκη, Παρίσι, Κοπεγχάγη, Τόκιο και Σαντιάγκο και αλλού.

Το «Σεληνόφως» δημιουργήθηκε το 2002 και συνδέθηκε από την ίδια την καλλιτέχνιδα με τον θάνατο του τότε συντρόφου της Κίμωνα Σκάση στον οποίο είναι αφιερωμένη η έκθεση. Το έργο γεννήθηκε τότε ως εικόνες και λόγος, έγινε βιβλίο και αργότερα μια πρωτοποριακή εφαρμογή για iPhone, τα έσοδα της οποίας διατέθηκαν στη Διεθνή Αμνηστία. «Πρώτα το φαντάζομαι, μετά το βλέπω, μετά το κάνω πράξη» μας λέει η εικαστικός όσο ξεναγούμαστε στην έκθεση για τη διαδικασία της σύλληψης κάθε έργου.

Η ίδια αφήγηση της λοιπόν, αποτυπώνεται με διάφορους τρόπους, σε διάφορα επίπεδα, σε διαφορετικούς χώρους. Μπορεί να γίνει εικόνα, βιβλίο, ψηφιακό έργο, εγκατάσταση. Μπορεί να μετακινηθεί από το προσωπικό στο μυθολογικό και από εκεί στην ιστορία, όπως είχε συμβεί και στον «Βυρωνικό Κώδικα», το τεράστιο έργο της γύρω από τη ζωή και την εποχή του Λόρδου Βύρωνα. Η Βενιέρη δημιούργησε περισσότερα από 720 έργα, αναζητώντας ιστορικές πηγές, πρόσωπα και γεγονότα και μετατρέποντας μια βιογραφία σε ένα σύνθετο εικαστικό αφήγημα.

Στο «Σεληνόφως» το σώμα εμφανίζεται αποσπασματικά. Κάθε φράση του ποιητικού κειμένου της Λ. Βενιέρη που γράφτηκε με αφορμή τον μύθο, συνοδεύεται από το εικαστικό του ταίρι. Χέρια που είναι έτοιμα να αρπάξουν, θεοί που θυμώνουν, λουλούδια σαν εικονοστάσια και ακατανόητα πλάσματα που παραπέμπουν στην οδύνη, το οριστικό, τη συμφιλίωση.

Τα εικαστικά έργα μοιάζουν να βγαίνουν από ονειροτοπία. Έχουν την αποσπασματικότητα των ονείρων και όντας αποτυπωμένα στα λάβαρα, στο μαύρο φόντο, δημιουργούν μια αίσθηση απόστασης. Σε προσκαλούν να έρθεις πιο κοντά, να θυμηθείς το όνειρο, να καθαρίσει η εικόνα, να καθαρίσει η λύπη, να δεις αν αυτό που από μακριά μοιάζει με παιδικό παιχνίδι, είναι ένα καθηλωμένο, δεμένο σώμα, ένα λουλούδι, ένα μνημείο ακίνητο σαν τον αιώνιο χρόνο.

Η φωνή της εικαστικού μας προσκαλεί στο υπόγειο όπου νιώθει κανείς να ακολουθεί την κατάβαση της Περσεφόνης στον Άδη. Ο χώρος στενεύει, τα έργα έρχονται πιο κοντά μας, η ποίηση μας ωθεί πιο βαθιά στο αίσθημα της απώλειας, στο αναπόδραστο, σε ένα βάθος τόσο ισχυρό που αρχίζει να μοιάζει με φως στην άκρη του τούνελ.

Με όχημα τον μύθο της Σελήνης και του Ενδυμίωνα, η Βενιέρη διανύει το πένθος και το μεταμορφώνει σε ποίηση, εικόνα, σε έρωτα, σε σώμα και τελικά σε ένα -όχι εκτυφλωτικό αλλά θεραπευτικό- φως.

Όλα τα κομμάτια διαπραγματεύονται την απώλεια (Τη στιγμή του «…ο χρόνος είναι ο νόμος, κι η αγάπη δεν είναι ο νόμος») αλλά και τη σύνθεση των δύο πλευρών του φεγγαριού. Της σκοτεινής, όπου θα μπορούσε να κατοικοεδρεύει η Άμπωτη την οποία απεικονίζει στη σκοτεινή πλευρά της ύλης. Και της φωτεινής, η οποία δεν υπόσχεται μια καθαρή χαρά, αλλά με την ίαση. «Τι κι αν το σεληνόφως σας μελαγχολεί; Ο λυπημένος του ύπνος είναι ιαματικός».