Ποιος θα θυμάται τα ξύλινα καϊκια στο Αιγαίο σε λίγα χρόνια; Ποιος δεν ανησυχεί για την καταστροφή του βυθού του Αιγαίου εξαιτίας της υπεραλίευσης; Ποιος δεν πονά με τη βίαιη μεταστροφή των νησιών σε ανοίκεια τοπία με τον υπερτουρισμό και την δήθεν ανάπτυξη;

Στο ερώτημα τι κάνουμε για όλα αυτά, έρχεται να απαντήσει μια πολιτισμική δράση για τα ελληνικά νησιά με ζωγραφική, φωτογραφία, μουσική, προβολές, performance, συζήτηση για «το κόψιμο» των καϊκιών, εργαστήριο για παιδιά με θέμα το Αιγαίο διεξάγεται έως τις 12 Μαϊου στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών Ίδρυμα Βούρου -Ευταξία. 

Κάτω από τον γενικό τίτλο «Τα νησιά της Ελλάδας Αρχιπέλαγος έρωτα και ελευθερίας» θα ανοίξουν συζητήσεις γύρω από νησιά, θα αναλυθούν έργα που έχουν την αίσθηση και το άρωμα τους και θα εγκαινιαστεί η έκθεση του Γιάγκου Ανδρεάδη, συγγραφέα, σκηνοθέτη και εικαστικού, ο οποίος θα παρουσιάσει και την εκδήλωση που έχει συνεπιμεληθεί με την καθηγήτρια Πέπη Ρηγοπούλου.

Οι δυο τους μιλούν  στο tvxs για το πως προέκυψε η ιδέα της δράσης -το πλήρες πρόγραμμα της οποίας δημοσιεύουμε στο τέλος της συνέντευξης- αλλά και για την μετάλλαξη του νησιωτικού μας χώρου εξαιτίας του υπερτουρισμού, της υπεραλίευσης, του κάψιμου των καϊκιών κοκ. Μια μετάλλαξη που γεννά την ανάγκη για «απαντήσεις» και επαγρύπνηση, κάτι που επιχειρεί να κάνει και η συγκεκριμένη δράση.

Πώς προέκυψε η ιδέα για την πολιτισμική δράση για τα ελληνικά νησιά;

Τόπος  «που γέννησε τις τέχνες  του πολέμου και της ειρήνης»  και που πρέπει  να λευτερωθεί  από τους ίδιους τους  έλληνες όπως  λέει  ο Μπάυρον  στο ομότιτλο ποίημά του, τα νησιά της Ελλάδας  στην πολιτισμική δράση που προτείνουμε  είναι   τόπος  ελευθερίας  γιατί  η ναυτοσύνη τους, μια ναυτοσύνη αιώνων,   συνέβαλε αποφασιστικά στην ανεξαρτησία της  χώρας στην Επανάσταση του 1821  και τόπος έρωτα που έχει τραγουδηθεί  από  τον  Όμηρο  με την Οδύσσεια, μέχρι  τον Ελύτη  με το Άξιον Εστί.

Η ιδέα  μας αυτή είναι  παλιά  απέκτησε όμως νέα διάσταση  ζώντας  το καλοκαίρι  στην Κάσο  όπου βρεθήκαμε καλεσμένοι  από την φίλη μας την Μαρία Μαύρου.  Εκεί  ζήσαμε  από την μια την επίμονη αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας  από την Τουρκία  που έστειλε  πολεμικά πλοία για να σταματήσει  τις  εργασίες  για την καλωδιακή σύνδεση με την Κύπρο. Και από την άλλη  την αδιατάρακτη ζωή  ενός νησιού  που έχει πει όχι στην μάστιγα του υπερτουρισμού  και που  θυμόταν την ιστορία του  σαν  να την ζούσε  με αφορμή  την επέτειο  της καταστροφής  το 1824.

Υπήρχε μία  σουρρεαλιστική αντίφαση που γεννούσε  την ανάγκη  μιας  αντίδρασης.  Έπρεπε κάτι να κάνουμε  κι εμείς  για τα νησιά μας μαζί με τους νησιώτες και όλους τους άλλους που  νοιάζονται γι αυτά –και  είναι πολλοί- έξω από ένα μοντέλο αδηφάγου επεκτατισμού  και  καπιταλισμού  που τείνει να επιβληθεί και στις ψυχές των ανθρώπων.

Έχετε εντάξει μεταξύ άλλων το θέμα των καϊκιών το οποίο απασχόλησε δυστυχώς μια μικρή μερίδα συμπολιτών μας. Πείτε μας δυο λόγια για το πως θα το αναδείξετε και τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει.

Έχετε δίκιο που επισημαίνετε το γεγονός  ότι ελάχιστα γνωρίζουμε για την αδιανόητη  αυτή «οδηγία»  της ΕΕ για το «κόψιμο» όπως το  λένε οι ψαράδες των ξύλινων καϊκιών και την επίσης  αδιανόητη  λόγω ίσως  και  πνευματικής  οκνηρότητας  πιστή εφαρμογή της στην χώρα μας σε αντίθεση με άλλες χώρες.

Και με την επιπλέον σημείωση ότι  η υπεραλίευση του Αιγαίου, στο όνομα της οποίας επιβλήθηκε η οδηγία, συνεχίζεται με πολλαπλάσιους  ρυθμούς από τον τουρκικό αλιευτικό στόλο που εν τω μεταξύ αναπτύχθηκε με κρατικές  επιχορηγήσεις  και  ο οποίος  δεν υπόκειται σε κανένα περιβαλλοντολογικό περιορισμό. Θα έλεγε κανείς  ότι η πειρατεία με το προσωπείο της αλίευσης έχει επανέλθει  στο Αιγαίο. Τα νούμερα είναι καταιγιστικά: οι τούρκοι αλιείς μαθαίνουμε  ότι από 100.000 τόνους ψαριών το 2013 έφτασαν  τους 556.000 τόνους το 2023.

Ο  αρχιτέκτων  Κώστας Δαμιανίδης  που  συμμετέχει  την Πέμπτη 8 Μαίου στην συζήτηση  για το «κόψιμο» των καϊκιών με zoom από την Σάμο,  όπου ετοιμάζει μεγάλη έκθεση  για θέματα ναυπηγοκατασκευαστικής  αποδίδει  αυτήν την καταστροφή (των πάνω  από  13000   μεταξύ 1991 και 2022  τουλάχιστον καϊκιών) και  στην  εύκολη  με αυτόν τον τρόπο απορρόφηση κονδυλίων του αρμόδιου υπουργείου.    .

Για το  μείζον αυτό μεταξύ άλλων επίσης  σημαντικών  όπως των υποδομών, της πολεοδομίας ,  της ναυσιπλοίας, της λειψυδρίας,  της χρήσης των ανέμων, της ποσειδωνίας  κ.λ.π. ζήτημα   που επιλέξαμε  για  την πρώτη αυτή μας δράση  ακολουθούμε με σεβασμό τα ίχνη των άλλων που το ανέδειξαν με εκθέσεις, ενημέρωση, διαμαρτυρίες. Από την συζήτηση  ελπίζω να προκύψουν και νέες προτάσεις. Πάντως στην Σάμο  εκτός από το Μουσείο Ναυπηγικών και Ναυτικών Τεχνών Αιγαίου  σχεδιάζεται  δημιουργία  Σχολής Ναυπηγοκατασκευαστικής   με  αναβάθμιση  και  του ιστορικού καρνάγιου.  Η παρουσία ειδικών αλλά και δίπλα στις Δημοτικές  Αρχές θεσμών όπως το Πνευματικό Ίδρυμα Νικολάου  Δημητρίου  που έχω γνωρίσει το έργο του πριν από χρόνια  δίνουν μια ελπίδα  για το συνολικό εγχείρημα.

Ο νησιωτικός μας χώρος μεταβάλλεται βίαια σε κάτι ανοίκειο και συχνά τρομακτικό εξαιτίας του υπερτουρισμού. Πως πιστεύετε ότι μπορούν να διαφυλαχθούν τα ουσιώδη; Είναι ένας από τους λόγους που κάνετε αυτή την πολιτισμική παρέμβαση;

Μέσα από μία σταδιακή  διάβρωση που  έχει  αυξηθεί  με την δανειακή σύμβαση του 2010  και τα μνημόνια φτωχοποίησης των κατοίκων  της χώρας μας  ο πολιτισμός και το ήθος των νησιωτών η οικονομία και το περιβάλλον τους υφίστανται μία απειλή:

Μέσα από ένα τουρισμό που στοχεύει ωμά στο κέρδος αδιαφορώντας για τις ζημίες σε όλα τα επίπεδα  η φιλοξενία ένα παραδοσιακός κώδικας  του ελληνικού πολιτισμού υποκαθίσταται από την εμπορευματοποίηση των πάντων,  από τον τρόπο που λεγόταν το καλωσόρισες μέχρι το τι σήμαινε να προσφέρεις ένα πιάτο φαΐ  στον ξένο.

Υπάρχουν οριακές καταστάσεις όπως αυτή που βασιλεύει στη Μύκονο που δείχνουν την παραμόρφωση σε όλα τα επίπεδα και ουσιαστικά καθιστούν  και  τον  κάτοικο της Ελλάδας  εξόριστο στον τόπο του. Παράδειγμα προς μίμηση  είναι  τόποι σαν την Κάσο που τολμούν να αρνούνται έναν υπερτουρισμό που οδηγεί στην καταστροφή των πάντων. Και που  συνέβαλε  στην απόφασή μας  να προσπαθήσουμε  κι εμείς  για  τον πολιτισμό  των νησιών μας. Μπορούν να δοθούν λύσεις που ωστόσο για να επιτύχουν πρέπει  να είναι κεντρικές ενώ γραμμή της εξουσίας στην Ελλάδα είναι το με διάφορες  μορφές  ξεπούλημα που φυσικά δεν περιορίζεται  στα νησιά.

Τι σημαίνει σήμερα «νησιωτικότητα» ; 

Η νησιωτικότητα εντάσσεται στους νεολογισμούς  που έχουν επιβληθεί  από την ΕΕ και  αποξενώνουν και τρομοκρατούν κάθε  απλό  άνθρωπο που  ζει και  μοχθεί  στα νησιά  χωρίς  να έχει μάθει  την ειδική  για τα χρηματοδοτικά προγράμματα  γλώσσα.

Αυτή η μορφή  γραφειοκρατίας απομακρύνει, όπως και οι άλλες,  τους  ανθρώπους από το πραγματικό. Το Αιγαίο  μας είναι τόπος  του καϋμού  και της ανάγκης, της μετανάστευσης, της προσφυγιάς,  του «μαύρου ήλιου» της  μελαγχολίας  αλλά και ένας κόσμος  ομορφιάς  πολύτιμης  για το βλέμμα μας και τη ζωή μας. Γιατί πώς να ζήσεις χωρίς  την ομορφιά;

Με ποιον τρόπο θα συμμετάσχουν οι νησιώτες στη δράση αυτή; Θα ταξιδέψει η έκθεση σε κάποια νησιά;

Θέλουμε πρώτα να ζήσουμε, μαζί με όσους και όσες  μας τιμήσουν, την πρώτη αυτή προσπάθεια συνύπαρξης, και μετά ελπίζουμε να ταξιδέψει.