Για πρώτη φορά στην πρόσφατη (και απώτερη) διερεύνηση του διαστήματος, οι αστρονόμοι δηλώνουν ότι εντόπισαν μια γιγαντιαία έκρηξη που απελευθερώθηκε από ένα αστέρι πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.

Η έκρηξη ήταν παρόμοια με αυτές που εξαπολύει ο ήλιος μας, όπως οι ηλιακές καταιγίδες που στόλισαν τον νυχτερινό ουρανό με το Σέλας την περασμένη εβδομάδα, αλλά σε μια πολύ μεγαλύτερη – και δυσοίωνη – κλίμακα.

• Διαβάστε επίσης: Ήλιος / Έντονη δραστηριότητα με εκλάμψεις φέρνει γεωμαγνητικές καταιγίδες

Αντί να προκαλέσει πολύχρωμα βόρεια φώτα, αυτή η ισχυρή έκρηξη είναι πιθανό να έχει καταστροφικές συνέπειες για οποιονδήποτε κοντινό πλανήτη, σύμφωνα με νέα έρευνα.

Μια Στεμματική Εκπομπή Μάζας (Coronal Mass Ejection – CME) ήταν η πιθανή αιτία του εκρηκτικού γεγονότος. Στο δικό μας ηλιακό σύστημα, αυτό το φαινόμενο είναι ένα μεγάλο νέφος ιονισμένου αερίου (πλάσμα) και μαγνητικών πεδίων που εκρήγνυται από την εξωτερική ατμόσφαιρα του ήλιου.

Όταν τέτοιες εκρήξεις είναι αρκετά μεγάλες ώστε να φτάσουν στη Γη, μπορούν να προκαλέσουν «διαστημικό καιρό», δηλαδή μεγάλες διαταραχές του μαγνητικού πεδίου του πλανήτη μας.

Αυτές οι ισχυρές ηλιακές καταιγίδες δημιουργούν το Σέλας στους πόλους, αλλά μπορούν επίσης να διαταράξουν τις επικοινωνίες, το ηλεκτρικό δίκτυο και τη λειτουργία των δορυφόρων.

Οι αστρονόμοι δεν είχαν καταφέρει ποτέ να ανιχνεύσουν μια CME από άλλο αστέρι – μέχρι τώρα. Οι ερευνητές περιέγραψαν το πρωτοποριακό εύρημα σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε την περασμένη Τετάρτη στο περιοδικό Nature.

Το άστρο: Ένα «εξαιρετικά μαγνητισμένο, καυτό καζάνι πλάσματος»

Το άστρο, με την ονομασία StKM 1-1262, είναι ένας κόκκινος νάνος (red dwarf star) περίπου 130 έτη φωτός από τη Γη.

Η αστρική καταιγίδα εκτοξεύτηκε με την τρομακτική ταχύτητα των 2.400 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Μια τέτοια ταχύτητα έχει καταγραφεί μόνο σε περίπου 1 στις 2.000 ηλιακές CMEs, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης.

«Το αστέρι συμπεριφέρεται σαν ένας εξαιρετικά μαγνητισμένο, καυτό καζάνι πλάσματος. Αυτή η έκρηξη είναι 10 έως 100 χιλιάδες φορές πιο ισχυρή από την ισχυρότερη που μπορεί να παράγει ο ήλιος», δήλωσε ο Σιρίλ Τας, ερευνητής στο Αστεροσκοπείο του Παρισιού: «Αυτό ανοίγει ένα παράθυρο στον εξωηλιακό διαστημικό καιρό».

Η πυκνή, ταχεία έκρηξη υλικού ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να μπορούσε να «γδύσει» την ατμόσφαιρα ενός πλανήτη που βρίσκεται σε κοντινή τροχιά.

Η αναζήτηση των αστρικών εκρήξεων

Η ανίχνευση CMEs από άλλα αστέρια ήταν δύσκολη, καθώς βρίσκονται πολύ μακριά. Ενώ υπήρχαν προηγούμενες ενδείξεις, συχνά μπορούσαν να εξηγηθούν από ισχυρές εκλάμψεις και όχι από CMEs.

Αυτή τη φορά, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια νέα αναλυτική τεχνική (RIMS) για να «κοσκινίσουν» δεδομένα 10ετίας από το ραδιοτηλεσκόπιο LOFAR (ένα τεράστιο δίκτυο χιλιάδων κεραιών σε όλη την Ευρώπη).

Εντόπισαν το χαρακτηριστικό ραδιοσήμα, γνωστό ως «ραδιοέκρηξη τύπου ΙΙ» (type II radio burst).

«Αυτό το είδος ραδιοσήματος απλώς δεν θα υπήρχε αν το υλικό δεν είχε εγκαταλείψει εντελώς τη φυσαλίδα του ισχυρού μαγνητισμού του άστρου», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Τζο Κάλινγκχαμ (Dr. Joe Callingham). «Με άλλα λόγια, προκαλείται από μια CME».

Η ομάδα συνδύασε τα δεδομένα του LOFAR με δεδομένα ακτίνων Χ από την αποστολή XMM-Newton της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA) για να μετρήσει τη θερμοκρασία και την περιστροφή του άστρου, επιβεβαιώνοντας ότι το σήμα ταίριαζε με τις γνωστές υπογραφές των ηλιακών CMEs.2

Η σημασία για την αναζήτηση ζωής

Η ανακάλυψη αυτή είναι κρίσιμη για την αναζήτηση ζωής στο σύμπαν. Οι κόκκινοι νάνοι αποτελούν πάνω από το 70% όλων των άστρων στον Γαλαξία μας και συχνά φιλοξενούν εξωπλανήτες σε πολύ κοντινές τροχιές (εντός της «κατοικήσιμης ζώνης»).

Ωστόσο, αυτά τα αστέρια είναι εξαιρετικά βίαια, καθώς το StKM 1-1262 έχει τη μισή μάζα του ήλιου μας, αλλά περιστρέφεται 20 φορές ταχύτερα, ενώ το μαγνητικό του πεδίο εκτιμάται ότι είναι 300 φορές πιο ισχυρό.

Οι αστρονόμοι αμφισβητούσαν από καιρό αν οι πλανήτες γύρω από κόκκινους νάνους θα μπορούσαν να διατηρήσουν ατμόσφαιρα. Αυτή η νέα μελέτη δείχνει ότι πιθανότατα πως όχι.

«Το προστατευτικό μαγνητικό πεδίο που έχουμε στη Γη δεν θα μπορούσε να αντέξει την πίεση αυτής της CME, εκθέτοντας την ατμόσφαιρά της απευθείας [στον αστρικό άνεμο], προκαλώντας την απογύμνωσή της», έγραψε ο Κάλινγκχαμ: «Έτσι, ακόμη κι αν ο πλανήτης βρίσκεται στην τέλεια περιοχή γύρω από το αστέρι, η ατμόσφαιρά του θα χανόταν γρήγορα, αφήνοντας πίσω του έναν γυμνό βράχο (κάπως σαν τον Άρη)».

Οι ερευνητές ελπίζουν ότι το Square Kilometre Array, το μεγαλύτερο ραδιοτηλεσκόπιο του κόσμου που αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028, θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν πόσο συχνά είναι αυτά τα βίαια γεγονότα. «Αυτό είναι μόνο η αρχή», δήλωσαν.