Σημαντική και ταχεία συρρίκνωση της χιονοκάλυψης στα ορεινά της Ελλάδας καταγράφει διεθνής επιστημονική μελέτη, αποκαλύπτοντας ότι η έκταση του χιονιού σε δέκα μεγάλους ορεινούς όγκους της χώρας έχει μειωθεί κατά 58% από το 1984 έως το 2025.

Η έρευνα, υπό τον συντονισμό Ελλήνων επιστημόνων και με τη συμμετοχή του Πανεπιστήμιου του Κέιμπριτζ, του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, του British Antarctic Survey και του Ορεινού Παρατηρητηρίου Ελλάδος, εστίασε σε βουνά άνω των 2.000 μέτρων, όπως ο Όλυμπος, το Φαλακρό, τα Τζουμέρκα, η Βόρεια Πίνδος, ο Χελμός, η Ζήρεια, ο Γράμμος, ο Βόρας (Καϊμάκτσαλαν), η Γκιώνα και τα Βαρδούσια.

Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής της μελέτης, Κωνσταντής Αλεξόπουλος, η μείωση αυτή είναι εξαιρετικά μεγάλη, όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο αλλά και σε σύγκριση με άλλες ορεινές περιοχές της Μεσογείου και του πλανήτη. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο βασικός παράγοντας πίσω από την εξέλιξη αυτή είναι η άνοδος της θερμοκρασίας.

Η αύξηση της θερμοκρασίας επηρεάζει τη χιονόπτωση με δύο βασικούς τρόπους – αφενός περιορίζει το ποσοστό των κατακρημνισμάτων που πέφτουν ως χιόνι, καθώς περισσότερος υετός εκδηλώνεται πλέον ως βροχή, και αφετέρου επιταχύνει την τήξη του ήδη σχηματισμένου χιονιού, μειώνοντας τη διάρκεια παραμονής του στο έδαφος.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο European Geosciences Union.

Η θερμοκρασία ανεβαίνει – το χιόνι «υποχωρεί»

Τη σύνδεση της υποχώρησης της χιονοκάλυψης με την κλιματική θέρμανση επιβεβαιώνει και ο Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος, διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.

Όπως εξηγεί, τα τελευταία 30 χρόνια η μέση θερμοκρασία στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά περίπου 1,5°C, ενώ σε περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας η άνοδος φτάνει τους 2°C – τάση που επεκτείνεται και στις ορεινές ζώνες.

Η εξέλιξη αυτή μεταβάλλει τη γεωγραφική κατανομή του χιονιού, το οποίο πλέον εμφανίζεται σε μεγαλύτερα υψόμετρα, περιορίζοντας σημαντικά την έκτασή του.

Σε περιοχές όπου παλαιότερα υπήρχε σταθερή χιονοκάλυψη, σήμερα επικρατεί βροχή ή το χιόνι λιώνει πολύ γρήγορα.

Μάλιστα, η μείωση φαίνεται να επιταχύνεται την τελευταία δεκαετία, ακολουθώντας την εντονότερη άνοδο της θερμοκρασίας.

Δορυφορικά δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη

Για την ανάλυση των αλλαγών, οι ερευνητές αξιοποίησαν δορυφορικές εικόνες από το 1984 έως σήμερα, προερχόμενες από την NASA και την ESA, εξετάζοντας τόσο την έκταση όσο και τη διάρκεια της χιονοκάλυψης.

Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα παρουσίαζαν κενά – ιδίως τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 – λόγω περιορισμένου αριθμού δορυφόρων και νεφοκάλυψης που εμπόδιζε την παρατήρηση.

Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, αναπτύχθηκε νέα μεθοδολογία βασισμένη στη μηχανική μάθηση της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία επέτρεψε την ανασύσταση και ενοποίηση των δεδομένων.

Η προσέγγιση αυτή θεωρείται καινοτόμα, καθώς μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες ορεινές περιοχές του κόσμου όπου δεν υπάρχουν επιτόπιες μετρήσεις.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η υποχώρηση της χιονοκάλυψης γίνεται ιδιαίτερα αισθητή μετά το 2000, ενώ καταγράφεται και σημαντική μείωση στη διάρκειά της.

Η χιονόστρωση ξεκινά αργότερα το φθινόπωρο και λιώνει νωρίτερα την άνοιξη, με αποτέλεσμα να παραμένει στο έδαφος για ολοένα μικρότερο χρονικό διάστημα.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι μεταβολές αυτές δεν εντάσσονται σε φυσικούς κύκλους κλιματικής διακύμανσης, αλλά υπερβαίνουν τα φυσιολογικά όρια και αποδίδονται ξεκάθαρα στην ανθρωπογενή υπερθέρμανση του πλανήτη.

Επιπτώσεις σε νερό, οικοσυστήματα και κοινωνία

Η μείωση του χιονιού έχει άμεσες συνέπειες τόσο για τα οικοσυστήματα όσο και για τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Το χιόνι λειτουργεί ως φυσική «αποθήκη» νερού, καθώς συσσωρεύεται τον χειμώνα και αποδεσμεύεται σταδιακά με την τήξη του, καλύπτοντας τις ανάγκες σε νερό κατά τους ξηρούς καλοκαιρινούς μήνες.

Όπως εξηγεί ο κ. Αλεξόπουλος, η σταδιακή τήξη του χιονιού είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ροής των ποταμών και των υδατικών αποθεμάτων.

Όταν όμως το χιόνι είναι λιγότερο ή λιώνει πρόωρα, δημιουργούνται ελλείψεις, με αρνητικές επιπτώσεις στη γεωργία, την ύδρευση και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων.

Από την πλευρά του, ο κ. Λαγουβάρδος επισημαίνει ότι η υποχώρηση της χιονοκάλυψης επηρεάζει όχι μόνο τα αποθέματα νερού αλλά και τον ευρύτερο μετεωρολογικό κύκλο, ακόμη και αν τα επίπεδα βροχόπτωσης παραμένουν σχετικά σταθερά ή εμφανίζουν τοπικά αυξητικές τάσεις.

Η μελέτη εκπονήθηκε από τους Κωνσταντή Αλεξόπουλο, Ian C. Willis, Hamish D. Pritchard, Γιώργο Κύρο, Βασιλική Κοτρώνη και Κωνσταντίνο Λαγουβάρδο, αναδεικνύοντας ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό ζήτημα με άμεσες συνέπειες για το μέλλον της χώρας.