Όταν στις αρχές Οκτωβρίου ο γερουσιαστής Φλάβιο Μπολσονάρου προηγούνταν με ένα ελαφρύ προβάδισμα έναντι του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, αρκετοί φοβήθηκαν πως μπορεί η ακροδεξιά να επιστρέψει στο τιμόνι της χώρας.

Στα 80 του χρόνια, ο Λούλα φαινόταν να οδεύει προς αποχώρηση από την πολιτική ζωή της Βραζιλίας, την οποία σημάδεψε για περίπου τέσσερις δεκαετίες.

Την Κυριακή, ωστόσο, κέρδισε τον δεύτερο γύρο των εκλογών και εξασφάλισε μια τέταρτη θητεία ως πρόεδρος της Βραζιλίας, νικώντας τον γιο του πρώην ακροδεξιού προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου, ο οποίος εκτίει ποινή 27 ετών για εκείνη την αποτυχημένη απόπειρα κατάληψης της εξουσίας και διατηρώντας την Αριστερά στην εξουσία.

Πρόκειται για μια νίκη η οποία όπως φαίνεται θα αποτελέσει ένα εντυπωσιακό τελευταίο κεφάλαιο μιας ιστορικής πολιτικής καριέρας που ξεκίνησε όταν αναδείχθηκε ως συνδικαλιστικός ηγέτης στα βιομηχανικά προάστια του Σάο Πάολο στα τέλη της δεκαετίας του 1970.

Διαβάστε: Ιστορίες καλοσύνης / Zάνζα Λούλα: Η κυρία «Fuck you Elon Musk»!

Βραζιλία: Γιατί η νίκη του Λούλα είναι άνευ προηγουμένου

Για πολλούς, το αποτέλεσμα των βραζιλιάνικων εκλογών είναι άνευ προηγουμένου. Την άποψη αυτή στηρίζει και ο Guilherme Casarões, αναπληρωτής Καθηγητής Βραζιλιάνικων Σπουδών στο Διεθνές Πανεπιστήμιο της Φλόριντα, παραθέτοντας σε άρθρο του στο Conversation τρεις συγκεκριμένους λόγους

Πρώτον, κανένας υποψήφιος για την προεδρία της Βραζιλίας δεν είχε κερδίσει ποτέ τον πρώτο γύρο και στη συνέχεια έχασε στον δεύτερο. Από τότε που το σύστημα των δύο γύρων θεσπίστηκε με το Σύνταγμα της Βραζιλίας του 1988, ο υποψήφιος που προηγούνταν στον πρώτο γύρο κέρδιζε πάντα και στον δεύτερο, εξηγεί ο ίδιος.

Ο Λούλα έσπασε αυτό το μοτίβο, μετατρέποντας μια ήττα με διαφορά περίπου 2,2 εκατομμυρίων ψήφων στον πρώτο γύρο σε μια σαφή νίκη, μέσα σε τρεις εβδομάδες.

Διαβάστε: Η άποψή μας / Από τη Βραζιλία στη Σερβία: Όταν οι κοινωνίες παίρνουν τον λόγο

Δεύτερον, κανένας πρόεδρος της Βραζιλίας δεν έχει εκλεγεί ποτέ για τέσσερις θητείες. Όταν λήξει η νέα του θητεία, ο Λούλα θα έχει κυβερνήσει τη Βραζιλία για 16 χρόνια (μη συνεχόμενα) και θα γίνει ο μακροβιότερος δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος στην ιστορία της χώρας.

Μόνο ο Γκετούλιο Βάργκας κυβέρνησε για περισσότερο διάστημα. Διατήρησε την εξουσία για σχεδόν δύο δεκαετίες, περνώντας από μια επανάσταση, μια δικτατορία και δημοκρατικές εκλογές από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1950.

Ο Guilherme Casarões προχωρά και σε μια τρίτη διαπίστωση: καμία προεκλογική εκστρατεία δεύτερου γύρου στη Βραζιλία δεν έχει συγκεντρώσει ποτέ τόσο πολύ κόσμο στους δρόμους και στα κοινωνικά δίκτυα, υποστηρίζοντας και τις δύο πλευρές.

Σε αντίθεση με τον πρώτο γύρο, ο δεύτερος γύρος δεν κύλησε απολύτως ομαλά, ούτε κρίθηκε από τις τηλεοπτικές διαφημίσεις. Η Βραζιλία γνώρισε μια μαζική κινητοποίηση των ψηφοφόρων, η οποία ήταν έντονη.

Η βραζιλιάνικη αριστερά έδωσε μια άνιση μάχη ενάντια στις πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων, με την πλευρά του Λούλα να καταγγέλλει πως οι λογαριασμοί του αντιμετώπισαν τεχνικά εμπόδια, μειωμένη απήχηση και περιορισμούς, με την Meta να το αποδίδει σε τεχνικά ζητήματα, τις οικονομικές ελίτ και ένα Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο, του οποίου ο πρόεδρος κατηγορήθηκε ότι προσπάθησε να επηρεάσει την ισορροπία υπέρ του Μπολσονάρο.

«Ο Λούλα έχει μακρύ ιστορικό πολιτικών θαυμάτων, και πρόσθεσε ένα ακόμη στη λίστα», σημειώνει χαρακτηριστικά ο καθηγητής.

Βραζιλία: Γιατί η νίκη Λούλα έχει παγκόσμιες προεκτάσεις

Η νίκη του Λούλα έχει σημασία πολύ πέρα από τα σύνορα της Βραζιλίας, για μια σειρά από λόγους.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Βραζιλία παραμένει προπύργιο ενάντια στην άνοδο της ακροδεξιάς. Στις πρόσφατες εκλογές σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική και την Ευρώπη, τα ακροδεξιά κόμματα και οι ηγέτες τους έχουν σημειώσει πρόοδο σχεδόν παντού.

Η Βραζιλία, η τέταρτη μεγαλύτερη δημοκρατία στον κόσμο, αντέδρασε τώρα στην τάση αυτή και αποτελεί ένα σύμβολο που οι προοδευτικοί άνθρωποι δεν μπορούν και δεν πρέπει να αγνοήσουν.

Η επικράτηση του Λούλα αποτελεί επίσης πλήγμα για τον Ντόναλντ Τραμπ, τον σημαντικότερο σύμμαχο της οικογένειας Μπολσονάρο. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ήλπιζε ότι ο Μπολσονάρο θα γινόταν ο πιο πρόσφατος σε μια σειρά φιλο-τραμπικών και ακροδεξιών ηγετών που ανέλαβαν την εξουσία στη Λατινική Αμερική, μεταξύ των οποίων ο Αμπελάρδο ντε λα Εσπριέλα στην Κολομβία, ο Ντανιέλ Νομπόα στον Ισημερινό, ο Χοσέ Αντόνιο Καστ στη Χιλή και ο Χαβιέρ Μιλέι στην Αργεντινή.

Πρόκειται ουσιαστικά για φρένο σε αυτό που οι επικριτές έχουν ονομάσει «Δόγμα Ντόνρο», αναφερόμενοι στην προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να εντάξει πιο σταθερά το Δυτικό Ημισφαίριο στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ μέσω δασμών, απειλών και πολιτικής ευνοιοκρατίας.

Ας μην ξεχνάμε πως η Βραζιλία είναι ενεργό μέλος των BRICS – μιας ομάδας που ενώνει τη Βραζιλία με τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική.

Ο Λούλα υπερασπίζεται τις συμμαχίες του με τη Ρωσία και την Κίνα και θεωρεί τα BRICS ως ένα αναδυόμενο αντίβαρο στη Δύση, ενώ έχει υπερασπιστεί την απόφασή του να συνεχίσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο, ενώ η Ρωσία διεξάγει πόλεμο στην Ουκρανία.

Ο Λούλα και η δύναμη της Αριστεράς

Σε περιφερειακό επίπεδο, ο Λούλα αψήφησε τη λεγόμενη «κατάρα του εν ενεργεία προέδρου». Όπως υπενθυμίζεται στο σχετικό άρθρο του The Conversation, κατά την τελευταία δεκαετία στη Λατινική Αμερική, τα κυβερνώντα κόμματα έχαναν τις εκλογές τη μία μετά την άλλη, τιμωρούμενα από τους ψηφοφόρους για τον πληθωρισμό, την ανασφάλεια και την οικονομική στασιμότητα.

Η οικονομία της Βραζιλίας βρισκόταν σε ικανοποιητική κατάσταση, αλλά τα οφέλη της δεν γίνονταν αισθητά με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους πολίτες. Όλα έδειχναν προς μια ήττα, αλλά ο Λούλα κατάφερε να ξεπεράσει τις δυσκολίες.

Στο εσωτερικό της χώρας, το αποτέλεσμα καταδεικνύει επίσης τη δύναμη της λαϊκής κινητοποίησης της Αριστεράς. Μετά την απογοητευτική για πολλούς επίδοση του Λούλα στον πρώτο γύρο, η προεκλογική του εκστρατεία αναζωογόνησε τους αποθαρρυμένους υποστηρικτές του και δημιούργησε έναν ευρύ συνασπισμό ψηφοφόρων, ορισμένοι από τους οποίους ίσως δεν ψήφισαν αποκλειστικά υπέρ του Λούλα όσο κατά αυτού που εκπροσωπεί ο Μπολσονάρο.

Επίσης, κινητοποίησε άτομα που είχαν μείνει στο σπίτι τους στον πρώτο γύρο να βγουν και να ψηφίσουν.

Ενδεικτικό των παραπάνω είναι πως οι υποστηρικτές του διοργάνωσαν δύο μαζικές εκδηλώσεις υποστήριξης το Σάββατο, με πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους να συρρέουν στην παραλία Κοπακαμπάνα του Ρίο και έναν ακόμη μεγαλύτερο αριθμό να διαδηλώνει στη λεωφόρο Παουλίστα.

Πολλοί άνθρωποι στους δρόμους του Σάο Πάολο ήταν εξοργισμένοι με την απόπειρα πολιτικών που υποστηρίζουν τον Μπολσονάρο να υπονομεύσουν τις εκλογές, όπως καταγγέλθηκε, σαμποτάροντας τα μέσα μαζικής μεταφοράς σε εκλογικές περιοχές σε ολόκληρη τη χώρα όπου επικρατούσε η υποστήριξη προς τον Λούλα.

Βραζιλία: «Ανάσα» για τον Αμαζόνιο η νίκη Λούλα

Η νίκη του Προέδρου Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στις εκλογές της Βραζιλίας έχει χαιρετιστεί ως νίκη και για τον Αμαζόνιο.

Από την επανεκλογή του το 2023, η αποψίλωση στο τροπικό δάσος της Βραζιλίας έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, σημειώνοντας μείωση κατά 42 τοις εκατό μόνο τον τελευταίο χρόνο.

Η ιστορική επανεκλογή του αριστερού Προέδρου για τέταρτη θητεία αποτελεί ανακούφιση για τους περιβαλλοντολόγους, οι οποίοι φοβούνταν την επιστροφή σε αποδυναμωμένα μέτρα προστασίας της φύσης και του κλίματος υπό τον δεξιό αντίπαλό του Φλάβιο Μπολσονάρο, γιο του πρώην Προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο.

Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του από το 2019 έως το 2023, οι περιβαλλοντικές πολιτικές ουσιαστικά εξαφανίστηκαν και η αποψίλωση αυξήθηκε κατά περίπου 60%, με την αποψίλωση περισσότερων από 45.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Υπό την ηγεσία του Λούλα, έχει μειωθεί κατά 71% σε σχέση με τα επίπεδα του 2022.

Η Greenpeace Βραζιλίας δήλωσε ότι το αποτέλεσμα των εκλογών του 2026 «αποτελεί νίκη για τη δημοκρατία και διατηρεί τη δέσμευση για την προστασία του Αμαζονίου και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής».

Αυτή η αισιοδοξία μοιράζεται από περιβαλλοντολόγους σε όλο τον κόσμο: «Ζήτω ο Αμαζόνιος, το Σεράντο, το Παντανάλ και όλη η φύση της Βραζιλίας!», έγραψε ο Γκλεν Χουρόβιτς, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της παγκόσμιας οργάνωσης για την προστασία της φύσης Mighty Earth. «Η επανεκλογή του Λούλα αποτελεί μια πολυαναμενόμενη ανακούφιση για το τροπικό δάσος και τα άλλα εξαιρετικά οικοσυστήματα της χώρας», πρόσθεσε.

Αξίζει να σημειωθεί βέβαια πως η υποστήριξή του Λούλα σε διερευνητικές γεωτρήσεις πετρελαίου στα παράκτια ύδατα κοντά στις εκβολές του Αμαζονίου, έχει προκαλέσει κριτική.

Ο ίδιος επιμένει ότι παραμένει προσηλωμένος στην τελική κατάργηση των ορυκτών καυσίμων και υποστηρίζει ότι τα έσοδα από το πετρέλαιο είναι καθοριστικά για τη χρηματοδότηση της μετάβασης της Βραζιλίας στην καθαρή ενέργεια.

Βραζιλία: Η μάχη δεν έχει τελειώσει

Σύμφωνα με τον Guilherme Casarões, ο Λούλα δεν πρέπει να συγχέει την επιβίωση με τη δικαίωση. Μέσα σε τρεις εβδομάδες, αναγνώρισε τα λάθη που έκανε κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ετών της θητείας του, ειδικά κατά τη διάρκεια μιας ανιαρής προεκλογικής εκστρατείας στον πρώτο γύρο. Ενίσχυσε το μήνυμά του, διεύρυνε τις συμμαχίες του και απευθύνθηκε άμεσα στους ψηφοφόρους που είχε χάσει, υπογραμμίζει.

Τώρα, όμως, πρέπει να κυβερνήσει μια χώρα πιο πολωμένη από ποτέ. Η πολιτική βία στους δρόμους έχει αυξηθεί, ενώ η ρητορική μίσους κυκλοφορεί ελεύθερα στο διαδίκτυο, τονίζει ο ίδιος.

Επίσης, εξέχουσες προσωπικότητες της ακροδεξιάς, μεταξύ των οποίων οι Νικόλας Φερέιρα και Λούκας Παβανάτο, έχουν ήδη δηλώσει ότι δεν θα αποδεχθούν το εκλογικό αποτέλεσμα.

Και μετά υπάρχει και η Ουάσιγκτον. Δεδομένων των στενών δεσμών του Λευκού Οίκου με την οικογένεια Μπολσονάρο, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η κυβέρνηση Τραμπ να αμφισβητήσει, ή ακόμη και να αρνηθεί να αναγνωρίσει, το αποτέλεσμα των εκλογών.

Τα πράγματα περιπλέκονται περαιτέρω από μια νομική διαμάχη την ίδια την ημέρα των εκλογών. Μετά από καταγγελίες για παρεμπόδιση της ψήφου των υποστηρικτών του Λούλα σε διάφορες πόλεις, οι δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου και του Ανωτάτου Εκλογικού Δικαστηρίου της Βραζιλίας ήρθαν σε σύγκρουση σχετικά με το αν θα πρέπει να παραταθεί το ωράριο ψηφοφορίας, κάτι που τελικά έγινε. Ανεξάρτητα από τα νομικά επιχειρήματα, η διαμάχη παρέχει στην ηττημένη πλευρά ένα έτοιμο αφήγημα για «παρατυπίες στις εκλογές».

Τρία ερωτήματα για την επόμενη θητεία του Λούλα

Όταν ο Λούλα αναλάβει τα καθήκοντά του στις 5 Ιανουαρίου, τρία ερωτήματα θα καθορίσουν την τέταρτη θητεία του.

Το πρώτο είναι πώς θα κυβερνήσει ο Λούλα μια χώρα, με συντηρητική πλειοψηφία στο Κογκρέσο και πάνω από μια ντουζίνα δεξιούς κυβερνήτες πολιτειών.

Το νομοθετικό σώμα που τον κράτησε όμηρο τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχει γίνει ακόμη πιο εχθρικό. Κάθε προϋπολογισμός, κάθε μεταρρύθμιση και κάθε διορισμός θα αποτελέσει μια σκληρή διαπραγμάτευση, με την πιθανότητα μιας διαδικασίας μομφής να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του Λούλα.

Το δεύτερο ερώτημα σχετίζεται με το πώς θα αντιμετωπίσει προβλήματα που ξεπερνούν τις κομματικές διαμάχες.

Αυτά περιλαμβάνουν δημοσιονομικές πιέσεις από τις αυξανόμενες κρατικές δαπάνες, μια σταθερή απώλεια εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς και ένα θεσμικό σύστημα που δεν λειτουργεί πλέον όπως είχε σχεδιαστεί.

Το Ανώτατο Δικαστήριο, που κάποτε ήταν ο εγγυητής της δημοκρατικής τάξης, έχει δει τη νομιμότητά του να υπονομεύεται από ένα μεγάλο οικονομικό σκάνδαλο που αφορά την Banco Master.

Ο αναπληρωτής καθηγητής θέτει ένα επιπλέον ερώτημα: Θα αξιοποιήσουν ο Λούλα, το Εργατικό Κόμμα (PT) του και οι ευρύτερες δημοκρατικές δυνάμεις της Βραζιλίας αυτή τη νίκη για να ανανεώσουν την πολιτική σκηνή της χώρας; Αυτό θα σήμαινε:

• νέες εναλλακτικές πολιτικές ηγεσίες πέρα από τους γηραιούς ηγέτες που κυριαρχούν στην αριστερά εδώ και 40 χρόνια
• νέες μορφές λαϊκής πολιτικής συμμετοχής που δεν εξαρτώνται από μια μεμονωμένη χαρισματική προσωπικότητα
• ένα νέο αφήγημα που να απευθύνεται στους εργαζόμενους με επισφαλείς συνθήκες εργασίας, στις οικογένειες και στους αγανακτισμένους ψηφοφόρους που έχουν στραφεί προς την ακροδεξιά.

Η επιστροφή του Λούλα έχει κερδίσει χρόνο για τη Βραζιλία. Το αν θα κερδίσει κάτι περισσότερο εξαρτάται από το τι θα κάνουν ο ίδιος και οι σύμμαχοί του τα επόμενα τέσσερα χρόνια.