Η εκλογική επικράτηση του Κόμματος της Αριστεράς (Die Linke) στο Βερολίνο στις 20 Σεπτεμβρίου επανέφερε στο επίκεντρο το ζήτημα της απαλλοτρίωσης μεγάλων εταιρειών ακινήτων. Η σύγκρουση που αναμένεται είναι μεγάλη, καθώς ο καγκελάριος Μερτζ δηλώνει αντιθετος και οι μεγάλες εταιρίες χρηματοδοτούν τους τοπικούς Χριστιανοδημοκράτες.

Η Αριστερά ήταν η μόνη μεγάλη πολιτική δύναμη που δεσμεύτηκε ότι θα εφαρμόσει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2021, στο οποίο το 57,6% των ψηφοφόρων τάχθηκε υπέρ της απαλλοτρίωσης κατοικιών που ανήκουν σε εταιρείες με περισσότερα από 3.000 διαμερίσματα.

Μια εταιρεία με 140.000 ακίνητα

Στο επίκεντρο βρίσκεται η «Ντόιτσε Βόουνεν», ένας από τους μεγαλύτερους ιδιοκτήτες και κατασκευαστές ακινήτων στη Γερμανία. Η εταιρεία διαθέτει περισσότερες από 140.000 κατοικίες σε ολόκληρη τη χώρα, εκ των οποίων περίπου 100.000 στο Βερολίνο.

Η εκστρατεία «Απαλλοτριώστε τη Ντόιτσε Βόουνεν και τις συναφείς εταιρείες» υποστήριξε ότι, μαζί με λίγες ακόμη μεγάλες επιχειρήσεις, θα μπορούσε να μεταφέρει περίπου 240.000 έως 270.000 διαμερίσματα σε δημόσια ιδιοκτησία, ώστε να προσφέρονται με προσιτά ενοίκια.

Η πρόταση απευθύνεται σε μια πόλη όπου το κόστος στέγασης αποτελεί την κυριότερη ανησυχία των πολιτών. Ήδη περίπου το 25% των ενοικιαζόμενων ακινήτων ανήκει στο Δημόσιο, μέσω εταιρειών όπως η «Μπερλινόβο». Η απαλλοτρίωση θα αύξανε το ποσοστό αυτό σε περισσότερο από 30%, σύμφωνα με το δημοσίευμα.

Οι άμεσα επηρεαζόμενοι θα ήταν οι ενοικιαστές των μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών, οι οποίοι προσδοκούν σταθερότερα και χαμηλότερα μισθώματα, αλλά και οι εταιρείες ακινήτων, λόγω της μεταβίβασης των περιουσιακών τους στοιχείων στο Δημόσιο.

• Διαβάστε: Ελίφ Εράλπ / Ποια είναι η αριστερή, νέα κυβερνήτρια – δήμαρχος του Βερολίνου

Εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ «δωρεά» στους Χριστιανοδημοκράτες

Το δημοψήφισμα του Σεπτεμβρίου 2021 δεν επέβαλε αυτομάτως την εφαρμογή του σχεδίου. Προέβλεπε την κοινωνικοποίηση των κατοικιών, τη διαχείριση τους από οργανισμό δημοσίου δικαίου με συμμετοχή κρατικών αξιωματούχων, ενοικιαστών και τοπικών κοινοτήτων, την απαγόρευση επανιδιωτικοποίησης  καθώς και αποζημίωση των εταιρειών «σημαντικά χαμηλότερη» από την αγοραία αξία.

Η τότε κυβερνητική συμμαχία Σοσιαλδημοκρατών, Πρασίνων και Αριστεράς ανέθεσε σε 13μελή επιτροπή ειδικών να εξετάσει τη συνταγματικότητα και τον τρόπο υπολογισμού των αποζημιώσεων. Η επιτροπή, στην οποία συμμετείχαν πρώην υπουργοί Δικαιοσύνης και ειδικοί στο συνταγματικό δίκαιο, κατέληξε το 2023 ότι η απαλλοτρίωση ήταν νόμιμη και εφικτή, αν και παρέμεναν ανοιχτά τα δημοσιονομικά ζητήματα.

Στο μεταξύ, η εξουσία πέρασε στον Χριστιανοδημοκράτη δήμαρχο Κάι Βέγκνερ, ο οποίος δήλωσε ότι η κυβέρνησή του δεν θα απαλλοτριώσει καμία εταιρεία ακινήτων. Κατόπιν έγινε γνωστό ότι η τοπική Χριστιανοδημοκρατική Ένωση είχε λάβει εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ σε δωρεές από εταιρείες του κλάδου.

Αντί για απαλλοτρίωση, η κυβέρνηση πρότεινε νόμο που θα ρύθμιζε την «κοινωνικοποίηση» αποκλείοντας ουσιαστικά την απαλλοτρίωση. Το σχέδιο ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, αλλά απορρίφθηκε ως άνευ αντικειμένου.

Τι προβλέπει το Σύνταγμα

Η νομική βάση των υποστηρικτών βρίσκεται στα άρθρα 14 και 15 του γερμανικού Θεμελιώδους Νόμου. Το άρθρο 14 προστατεύει την ιδιοκτησία, αλλά επιτρέπει απαλλοτρίωση «μόνο για το δημόσιο συμφέρον». Το άρθρο 15 προβλέπει ότι η γη, οι φυσικοί πόροι και τα μέσα παραγωγής μπορούν, για σκοπούς κοινωνικούς, να μεταβιβαστούν στη δημόσια ιδιοκτησία με νόμο που καθορίζει τη μορφή και την έκταση της αποζημίωσης.

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη αβεβαιότητα: το άρθρο 14 έχει εφαρμοστεί επανειλημμένα, για παράδειγμα σε απαλλοτριώσεις γης για την κατασκευή αυτοκινητοδρόμων, ενώ το άρθρο 15 δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ.

Νομικοί  προειδοποιούν ότι το σχέδιο μπορεί να συγκρουστεί με το ευρωπαϊκό δίκαιο και ότι οι εταιρείες θα προσφύγουν στα δικαστήρια, διεκδικώντας υψηλότερες αποζημιώσεις από εκείνες που προτίθεται να καταβάλει ο δήμος του Βερολίνου

Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υποσχέθηκε να θεσπίσει ομοσπονδιακό νόμο που θα απαγορεύει στα κρατίδια να απαλλοτριώνουν ακίνητα. «Δεν υπάρχει απαλλοτρίωση ιδιωτικής περιουσίας στη Γερμανία», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι το μήνυμα απευθύνεται και στους διεθνείς επενδυτές.

• Διαβάστε: Ανάλυση / Μερτς, ο πολιτικός νάνος που καταστρέφει την Ευρώπη

Ωστόσο, παραμένει αμφίβολο αν η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει την αρμοδιότητα να εμποδίσει ένα κρατίδιο να νομοθετεί σε ζήτημα της δικής του αρμοδιότητας.

Η Αριστερά θα πρέπει πλέον να διαπραγματευτεί  τον κυβερνητικό συνασπισμό με τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους, ενώ η απαλλοτρίωση αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο θέμα.

Παράλληλα, το κόμμα της Αριστεράς προωθεί μέτρα άμεσης εφαρμογής, όπως ανώτατο όριο στα ενοίκια. Η μάχη αναμένεται να κρατήσει καιρό, ενώ πέρα από το Βερολίνο η έκβαση της αποκτά διεθνή σημασία.