Μια συνάντηση με ισχυρό γεωπολιτικό συμβολισμό, που αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το μέλλον της παγκόσμιας τάξης, ετοιμάζονται να πραγματοποιήσουν την Πέμπτη στη Σενζέν της Κίνας οι Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ads

Η ιστορική τριμερής σύνοδος, στο περιθώριο της APEC, προκαλεί συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, αλλά και έντονες ανησυχίες για το ενδεχόμενο οι μεγάλες δυνάμεις να επιχειρήσουν να καθορίσουν τις διεθνείς εξελίξεις ερήμην των άμεσα ενδιαφερομένων.

Ads

Αναλύσεις του αυστραλιανού δικτύου ABC και της ισραηλινής Jerusalem Post φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της συνάντησης, από τις προσωπικές επιδιώξεις των τριών ηγετών και τους πυρηνικούς εξοπλισμούς μέχρι τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν.

Ads

Το ABC επισημαίνει ότι, παρά τους παραλληλισμούς με τη Γιάλτα, οι σημερινοί συσχετισμοί διαφέρουν ριζικά από εκείνους του 1945. Η Κίνα έχει αντικαταστήσει τη Βρετανία ως παγκόσμια υπερδύναμη, ενώ η Ρωσία δεν διαθέτει πλέον την οικονομική, στρατιωτική και διπλωματική ισχύ της Σοβιετικής Ένωσης.

Ads

Ο Τόμας ντε Βάαλ, ερευνητής του Carnegie Europe, υπογραμμίζει στο αυστραλιανό δίκτυο ότι η Ρωσία του Πούτιν είναι πολύ ασθενέστερη από την ΕΣΣΔ, με οικονομία συγκρίσιμη με εκείνες της Ιταλίας ή της Ισπανίας και χωρίς το εκτεταμένο δίκτυο συμμάχων που διέθετε η Μόσχα κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Κι όμως, ο Πούτιν κατάφερε να εξασφαλίσει θέση δίπλα στους ηγέτες των δύο ισχυρότερων κρατών του πλανήτη.

Η Jerusalem Post επισημαίνει την ιστορική ανατροπή που αποτυπώνει η σύνοδος της Σενζέν. Το 1972, ο Ρίτσαρντ Νίξον επισκέφθηκε την Κίνα, βάζοντας τέλος σε δύο δεκαετίες διπλωματικής απομόνωσης του Πεκίνου. Πενήντα τέσσερα χρόνια αργότερα, η Κίνα φιλοξενεί τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Ρωσίας, διεκδικώντας πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της διεθνούς τάξης.

Ο ανταγωνισμός ισχύος αποτυπώθηκε ακόμη και στις τελετές υποδοχής. Κινεζικά μαχητικά πέταξαν πάνω από το αεροδρόμιο της Σενζέν κατά την άφιξη του Τραμπ, σε μια κίνηση που θύμισε την πτήση δύο αμερικανικών βομβαρδιστικών B-1B κατά την υποδοχή του Σι στις ΗΠΑ τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Η συνάντηση αναδεικνύει, παράλληλα, μια χαρακτηριστική αντίφαση – ο Σι προβάλλει την ανάγκη «εκδημοκρατισμού των διεθνών σχέσεων» και υπερασπίζεται την πολυπολικότητα, την ώρα που συμμετέχει σε μια τριμερή σύνοδο από την οποία απουσιάζουν κράτη που επηρεάζονται άμεσα από τις αποφάσεις των ισχυρών.

Την ουσία αυτής της ανησυχίας συμπυκνώνει μια χαρακτηριστική φράση που παραθέτει το αυστραλιανό ABC: «Αν δεν έχεις θέση στο τραπέζι, θα βρεθείς στο μενού». Πρόκειται για μια εύστοχη περιγραφή των φόβων που προκαλεί η σύνοδος στην Ευρώπη, στην Ουκρανία και σε άλλες χώρες που βλέπουν το ενδεχόμενο επιστροφής στη λογική των σφαιρών επιρροής.

Το «άρρωστο όνειρο» του Πούτιν

Κατά τον ντε Βάαλ, ο Ρώσος πρόεδρος φιλοδοξεί να εμφανιστεί ως ένας νέος Στάλιν, που συνομιλεί επί ίσοις όροις με τις άλλες μεγάλες δυνάμεις και συμμετέχει στη διαμόρφωση των παγκόσμιων σφαιρών επιρροής.

Ακόμη πιο αιχμηρή είναι η Ορίσια Λουτσέβιτς, αναλύτρια του Chatham House, η οποία χαρακτηρίζει την ιδέα μιας «Γιάλτας 2.0» ως το «άρρωστο όνειρο του Πούτιν».

Όπως εξηγεί στο ABC, η συνάντηση προσφέρει στον Ρώσο πρόεδρο μια πολύτιμη ευκαιρία εσωτερικής προπαγάνδας. Παρά τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία, μπορεί να εμφανιστεί ενώπιον της ρωσικής κοινής γνώμης ως ηγέτης που εξακολουθεί να αναγνωρίζεται από τις μεγαλύτερες δυνάμεις.

Η ίδια εκτιμά ότι η παρουσία του δίπλα στον Τραμπ και τον Σι ενδέχεται να αξιοποιηθεί από το Κρεμλίνο ως έμμεση νομιμοποίηση της ρωσικής εισβολής, παρουσιάζοντας τη διεθνή αναγνώριση του Πούτιν ως δικαίωση της πολιτικής του.

Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι ο Πούτιν φέρνει και το πυρηνικό briefcase στην σύνοδο, όπως παρατηρεί το DD Geopolitics:

Πίσω από τη «νοσηρή φαντασίωση» μιας νέας Γιάλτας κρύβεται, σύμφωνα με το ABC, μια καθοριστική αντίφαση – ο Πούτιν φιλοδοξεί να εμφανιστεί ως ισότιμος των μεγαλύτερων παγκόσμιων ηγετών, παρότι η Ρωσία δεν διαθέτει πλέον την ισχύ της Σοβιετικής Ένωσης. Εκείνο που της εξασφαλίζει θέση στο τραπέζι είναι πρωτίστως το πυρηνικό της οπλοστάσιο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Μόσχα κλιμακώνει τις πυρηνικές απειλές.

Η Λουτσέβιτς εντοπίζει και μια βαθύτερη σύγκλιση μεταξύ των τριών ηγετών – την προτίμησή τους σε μια προσωποπαγή αντίληψη της εξουσίας, όπου κυριαρχούν η προσωπική προβολή και οι μονομερείς αποφάσεις.

Για τον Πούτιν, ωστόσο, το διακύβευμα είναι ακόμη μεγαλύτερο. Όπως εκτιμά η αναλύτρια, η εικόνα του δίπλα στον Τραμπ και τον Σι μπορεί να χρησιμοποιηθεί από το Κρεμλίνο για να δικαιολογήσει στη ρωσική κοινωνία τους νεκρούς και τις καταστροφές του πολέμου, καλλιεργώντας την εντύπωση ότι η εισβολή στην Ουκρανία εξασφάλισε τελικά στη Ρωσία τον σεβασμό των μεγάλων δυνάμεων.

Η Κίνα διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο

Η Jerusalem Post εστιάζει περισσότερο στις φιλοδοξίες του Πεκίνου, υποστηρίζοντας ότι η σύνοδος προσφέρει στον Σι Τζινπίνγκ την ευκαιρία να αναδείξει την Κίνα σε κεντρικό παράγοντα της νέας διεθνούς αρχιτεκτονικής.

Η κινεζική οικονομική και στρατιωτική άνοδος, ιδιαίτερα η ταχεία ενίσχυση του πολεμικού ναυτικού της, αμφισβητεί την αμερικανική πρωτοκαθεδρία. Παράλληλα, οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή δημιουργούν, σύμφωνα με την ισραηλινή εφημερίδα, συνθήκες μέσα στις οποίες το Πεκίνο επιδιώκει να διευρύνει την επιρροή του.

Η σημασία που αποδίδει η κινεζική ηγεσία στη συνάντηση αποτυπώθηκε και στις τελετές υποδοχής. Την Τετάρτη, ο Σι υποδέχθηκε προσωπικά τον Τραμπ στο αεροδρόμιο της Σενζέν, με στρατιωτικές τιμές και πτήσεις μαχητικών αεροσκαφών.

Νωρίτερα, είχε συναντηθεί με τον Πούτιν, υπογραμμίζοντας τη σημασία της σινορωσικής συνεργασίας και επαναλαμβάνοντας την υποστήριξή του σε μια πολυπολική διεθνή τάξη.

Η Jerusalem Post σημειώνει, ωστόσο, ότι η συνεργασία Πεκίνου και Μόσχας δεν εξαλείφει τις διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις τους.

Πυρηνικά, Ουκρανία και Ιράν στην ατζέντα

Κεντρικό ζήτημα της συνόδου αναμένεται να αποτελέσει ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών, μετά τη λήξη, τον Φεβρουάριο, της συμφωνίας που περιόριζε τα αμερικανικά και ρωσικά πυρηνικά οπλοστάσια.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διερευνήσει νέους περιορισμούς, με συμμετοχή και της Κίνας, η οποία μέχρι σήμερα αντιστέκεται σε αντίστοιχες διαπραγματεύσεις, επικαλούμενη το μικρότερο μέγεθος του δικού της πυρηνικού οπλοστασίου.

Σύμφωνα με τη Jerusalem Post, στο τραπέζι ενδέχεται να τεθούν επίσης οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία. Για το Πεκίνο, η αποκατάσταση της σταθερότητας στον Περσικό Κόλπο έχει ιδιαίτερη σημασία, λόγω της εξάρτησής του από τις ενεργειακές εισαγωγές και τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, ωστόσο, το ουκρανικό ζήτημα. Το ABC αναφέρεται σε πρόταση που φέρονται να διατύπωσαν οι Αμερικανοί διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, προβλέποντας παραχώρηση του υπό ρωσική κατοχή Ντονμπάς από την Ουκρανία, με αντάλλαγμα την ένταξή της στο ΝΑΤΟ.

Η προοπτική αυτή αντιμετωπίζεται με έντονο σκεπτικισμό, καθώς η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να αποφασίσει μονομερώς την ένταξη μιας χώρας στη Συμμαχία, ενώ παραμένουν σοβαρά ερωτήματα για τη βιωσιμότητα μιας τέτοιας συμφωνίας.

Η Ευρώπη εκτός τραπεζιού

Η απουσία της Ουκρανίας και των ευρωπαϊκών κρατών από την τριμερή σύνοδο αποτελεί, σύμφωνα με το ABC, μία από τις πλέον ανησυχητικές πτυχές της.

Η Λουτσέβιτς προειδοποιεί ότι ενισχύεται ο φόβος επιστροφής σε μια διεθνή τάξη σφαιρών επιρροής, όπου οι μικρότερες χώρες αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα διαπραγμάτευσης και όχι ως ισότιμοι συνομιλητές.

Ιδιαίτερα προβληματική θεωρεί την αμερικανική στάση, εκτιμώντας ότι η Ουάσιγκτον, αντί να περιορίζει τη Μόσχα, κινδυνεύει να ενισχύσει τη διεθνή θέση του Πούτιν.

Από την πλευρά της, η Jerusalem Post επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανησυχούν μήπως ο Τραμπ προχωρήσει σε παραχωρήσεις για την Ουκρανία χωρίς τη συμμετοχή του Κιέβου και των Ευρωπαίων συμμάχων.

Παρά τον ιστορικό χαρακτήρα της, πάντως, η συνάντηση δεν εγγυάται ουσιαστικές συμφωνίες. Οι τρεις ηγέτες έχουν διαφορετικά, συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα, ενώ οι αναλυτές που επικαλείται το ABC θεωρούν πιθανό το αποτέλεσμα να περιοριστεί σε μια επίδειξη γεωπολιτικής ισχύος.

Το κρίσιμο ερώτημα, όπως αναδεικνύεται από τις δύο αναλύσεις, είναι αν η σύνοδος της Σενζέν θα αποτελέσει αφετηρία ενός νέου πλαισίου συνεννόησης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων ή αν θα μείνει στην ιστορία ως μια εντυπωσιακή διπλωματική παράσταση, με μεγαλύτερο κερδισμένο τον Πούτιν και μεγαλύτερη ανησυχία για όσους απουσιάζουν από το τραπέζι.