Όταν η ένταση στη Μέση Ανατολή βρισκόταν στο «κόκκινο», πριν από περίπου ένα μήνα, ερωτηθείς εάν σκοπεύει να επιτεθεί στο Ιράν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει: «Μπορεί να το κάνω. Μπορεί να μην το κάνω. Κανείς δεν ξέρει τι θα κάνω».

Την συνέχεια την θυμούνται όλοι, με τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Σύμφωνα με αναλυτές, διακρίνεται ένα μοτίβο όσον αφορά τις κινήσεις του Τραμπ στο διεθνές πεδίο: Το μόνο δεδομένο είναι πως η συμπεριφορά του είναι απρόβλεπτη. Αλλάζει κάθε τρεις και λίγο γνώμη, πέφτει σε αντιφάσεις και χαρακτηρίζεται από ασυνέπεια.

Όπως αναφέρει το BBC σε σχετικό άρθρο του, ο Τραμπ προσπαθεί να χρησιμοποιήσει το γεγονός ότι δεν μοιάζει προβλέψιμος, ως πλεονέκτημα.

Ορισμένοι πολιτικοί επιστήμονες το αποκαλούν αυτό «θεωρία του τρελού», σύμφωνα με την οποία ένας ηγέτης προσπαθεί να πείσει τους αντιπάλους του ότι είναι ικανός για όλα, έτσι ώστε να αποσπάσει παραχωρήσεις. Αν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία, μπορεί να είναι μια μορφή εξαναγκασμού και ο Τραμπ πιστεύει ότι αποδίδει καρπούς, φέρνοντας τους συμμάχους των ΗΠΑ εκεί που τους θέλει.

• Διαβάστε: ΗΠΑ / Ο Τραμπ ελπίζει ότι ο πόλεμος Ισραήλ – Ιράν τελείωσε και ο Νετανιάχου τον προτείνει για Νόμπελ Ειρήνης

Τραμπ: Η δεύτερη θητεία, οι απειλές και το απρόβλεπτο

Το δημοσίευμα υπενθυμίζει πως ο Τραμπ ξεκίνησε την δεύτερη θητεία του στον Λευκό Οίκο ερχόμενος πιο κοντά με τον Βλάντιμιρ Πούτιν, ενώ επιτέθηκε σε άλλοτε συμμάχους των ΗΠΑ, όπως ο Καναδάς, ενώ εξαπέλυσε απειλές κατά της Γροιλανδίας και του Παναμά.

Ακόμη, το άρθρο 5 του καταστατικού χάρτη του ΝΑΤΟ δεσμεύει κάθε μέλος να συμβάλλει για την υπεράσπιση όλων των άλλων. Ο Τραμπ έθεσε υπό αμφισβήτηση τη δέσμευση της Αμερικής σε αυτό.

Στο Μόναχο νωρίτερα φέτος, ο αντιπρόεδρος του Τραμπ Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν θα είναι πλέον ο εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

«Αυτό που έκανε ο Τραμπ είναι να εγείρει σοβαρές αμφιβολίες και ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία των διεθνών δεσμεύσεων της Αμερικής», λέει στο BBC ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο London School of Economics Πήτερ Τρούμποβιτς.

«Η αίσθησή μου είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι στην τροχιά του Τραμπ πιστεύουν ότι το απρόβλεπτο είναι καλό πράγμα, επειδή επιτρέπει στον Ντόναλντ Τραμπ να αξιοποιήσει την επιρροή της Αμερικής για το μέγιστο δυνατό κέρδος…», προσθέτει.

Τραμπ: Η στρατηγική της «θεωρίας του τρελού» δεν είναι καινούργια

Η συγκεκριμένη διπλωματική στρατηγική, αυτή δηλαδή του τονισμού μιας απρόβλεπτης συμπεριφοράς, δεν αποτελεί καινοτομία στην αμερικανική πολιτική σκηνή. Η ιστορία της ανάγεται στο 1968, όταν ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον αντιμετώπιζε το αδιέξοδο του πολέμου στο Βιετνάμ, αναζητώντας τρόπους να κάμψει την αντίσταση του Βόρειου Βιετνάμ, όπως αναφέρει το BBC.

Σύμφωνα με τον Μάικλ Ντες, καθηγητή διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Notre Dame, ο Νίξον είχε δώσει συγκεκριμένες οδηγίες στον τότε Σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας Χένρι Κίσινγκερ: «Πρέπει να πεις στους διαπραγματευτές του Βόρειου Βιετνάμ ότι ο Νίξον είναι τρελός και δεν ξέρεις τι πρόκειται να κάνει, οπότε καλύτερα να καταλήξετε σε συμφωνία πριν τα πράγματα γίνουν πραγματικά τρελά». Αυτή η προσέγγιση έγινε γνωστή ως η «θεωρία του τρελού».

Η Τζούλι Νόρμαν, καθηγήτρια πολιτικής επιστήμης στο University College London, επιβεβαιώνει την ύπαρξη ενός τέτοιου δόγματος. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζει κανείς τι θα συμβεί από μέρα σε μέρα», προσθέτοντας ότι «αυτή ήταν πάντα η προσέγγιση του Τραμπ».

Η στρατηγική του Τραμπ έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στην αναδιαμόρφωση των διατλαντικών σχέσεων. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν καλές σχέσεις με τον Τραμπ, έχουν υιοθετήσει μια στάση που χαρακτηρίζεται από υποχωρητικότητα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη σύνοδος του ΝΑΤΟ στη Χάγη, όπου ο Γενικός Γραμματέας Μαρκ Ρούτε έστειλε προσωπικό μήνυμα στον Πρόεδρο Τραμπ, το οποίο αργότερα διέρρευσε. Στο μήνυμα, ο Ρούτε συνεχάρη τον Τραμπ για τις «αποφασιστικές ενέργειές του στο Ιράν» και τόνισε ότι θα επιτύχει κάτι που «κανένας πρόεδρος εδώ και δεκαετίες δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει», ενώ όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ συμφώνησαν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ.

Ωστόσο, ο πρώην διευθυντής επικοινωνίας του Τραμπ, Άντονι Σκαραμούτσι, αποκάλυψε την πραγματική αντίδραση του προέδρου, δηλώνοντας ότι ο Τραμπ «προσπαθεί να σας ταπεινώσει» και «κυριολεκτικά κάθεται στο Air Force One και γελάει μαζί σας».

Αυτή η συμπεριφορά αναδεικνύει μια σημαντική αδυναμία στο Δόγμα της Απρόβλεπτης Διπλωματίας του Τραμπ: οι ενέργειες των διεθνών παικτών βασίζονται στην υπόθεση ότι ο Τραμπ επιζητά την επιδοκιμασία και προτιμά τις βραχυπρόθεσμες νίκες έναντι των μακροχρόνιων και περίπλοκων διαδικασιών.

Εάν αυτή η υπόθεση είναι ορθή, τότε περιορίζεται σημαντικά η ικανότητα του Τραμπ να εξαπατά τους αντιπάλους του, καθώς τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του είναι πλέον γνωστά στη διεθνή κοινότητα, σημειώνουν αναλυτές.

Τραμπ και διεθνείς σχέσεις: Οι αντίπαλοι των ΗΠΑ και το ενδεχόμενο του «μπούμερανγκ»

Τι συμβαίνει όμως με τους αντιπάλους των ΗΠΑ στη διεθνή σκηνή;

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αφού δέχθηκε «κατσάδα» από τον Τραμπ και τον Βανς στο Οβάλ Γραφείο, συμφώνησε αργότερα να παραχωρήσει στις ΗΠΑ επικερδή δικαιώματα εκμετάλλευσης των ουκρανικών ορυκτών πόρων.

Ο Βλάντιμιρ Πούτιν από την άλλη, δεν φαίνεται να είναι διατεθειμένος για παραχωρήσεις.

Όσο για την επίθεση στο Ιράν, υπενθυμίζεται πως ο Τραμπ υποσχέθηκε στη βάση του ότι θα τερματίσει την αμερικανική εμπλοκή στους «αιώνιους πολέμους» της Μέσης Ανατολής. Η απόφασή του να πλήξει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν ήταν ίσως η πιο απρόβλεπτη πολιτική επιλογή της δεύτερης θητείας του μέχρι στιγμής.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Γουίλιαμ Χέιγκ υποστήριξε ότι θα κάνει ακριβώς το αντίθετο: θα κάνει το Ιράν περισσότερο, όχι λιγότερο πιθανό, να επιδιώξει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, άποψη με την οποία συντάσσονται και αρκετοί ειδικοί.

Τραμπ: Θα φέρει απώλεια εμπιστοσύνης στις ΗΠΑ;

Κοιτάζοντας στο μέλλον, η απρόβλεπτη συμπεριφορά μπορεί να μην λειτουργεί στους εχθρούς, αλλά δεν είναι σαφές αν οι πρόσφατες αλλαγές που έχει επιφέρει μεταξύ των συμμάχων μπορούν να διατηρηθούν, αφού πρόκειται για μια διαδικασία που φαίνεται να βασίζεται περισσότερο σε παρορμήσεις, κι έτσι οι ΗΠΑ μπορεί να θεωρηθούν τελικά αναξιόπιστες, σημειώνει το δημοσίευμα.

Μπορεί δηλαδή αυτή η στρατηγική να γυρίσει μπούμερανγκ. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, για παράδειγμα, δήλωσε πρόσφατα ότι η Ευρώπη πρέπει τώρα να γίνει επιχειρησιακά ανεξάρτητη από τις ΗΠΑ.

Ίσως ολοένα και περισσότεροι να αναγνωρίζουν πως οι προτεραιότητες των ΗΠΑ αλλάζουν. Το τι θα σημαίνει αυτό στο μέλλον, μένει να το δούμε…