Ένα εξαιρετικά σπάνιο επιστημονικό και καλλιτεχνικό δημιούργημα του 17ου αιώνα, το οποίο κάποτε ανήκε στη βασιλική οικογένεια της Τζαϊπούρ, ετοιμάζεται να βγει σε δημοπρασία από τον Οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο στις 29 Απριλίου.

Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό ορειχάλκινο αστρολάβο, που χαρακτηρίζεται ως πιθανότατα ο μεγαλύτερος γνωστός σωζόμενος του είδους του και δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ δημόσια μέχρι σήμερα.

Βασιλική προέλευση και θρυλική ιδιοκτησία

Σύμφωνα με τον Μπένεντικτ Κάρτερ, επικεφαλής του τμήματος Ισλαμικής και Ινδικής Τέχνης της Sotheby’s, το αντικείμενο διαθέτει εξαιρετική ιστορική αξία και προέρχεται από τη συλλογή του Μαχαραγιά Σαουάι Μαν Σινγκ Β΄ της Τζαϊπούρ.

Μετά τον θάνατό του, πέρασε στην κατοχή της συζύγου του, της Μαχαρανί Γκαγιάτρι Ντέβι, μιας από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες της εποχής, πριν καταλήξει αργότερα σε ιδιωτική συλλογή.

Τι ήταν ο αστρολάβος

Οι αστρολάβοι υπήρξαν από τα πιο εξελιγμένα εργαλεία της προνεωτερικής επιστήμης. Πρόκειται για μεταλλικούς δίσκους με σύνθετους μηχανισμούς, που λειτουργούσαν ως φορητοί αστρονομικοί υπολογιστές.

Με αυτούς μπορούσε κανείς να υπολογίζει την ώρα, να προσδιορίζει ανατολή και δύση ηλίου, να εντοπίζει τη θέση άστρων και πλανητών, να μετρά γωνίες ουράνιων σωμάτων, και να βρίσκει την κατεύθυνση προς τη Μέκκα.

Η Δρ. Φεντερίκα Τζιγκάντε από το Κέντρο Ιστορίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης τον περιγράφει ως «δισδιάστατη προβολή ενός τρισδιάστατου σύμπαντος», ενώ αρκετοί ιστορικοί τον παρομοιάζουν με τα σημερινά smartphones λόγω των πολλαπλών λειτουργιών του.

Από την αρχαία Ελλάδα στον ισλαμικό κόσμο

Η πρώτη μορφή αστρολάβου εμφανίστηκε στην Αρχαία Ελλάδα τον 2ο αιώνα π.Χ.

Αργότερα πέρασε στον ισλαμικό κόσμο, όπου από τον 8ο αιώνα και μετά εξελίχθηκε εντυπωσιακά.

Σημαντικά κέντρα κατασκευής δημιουργήθηκαν στο Ιράκ, στο Ιράν, στη Βόρεια Αφρική, και στην Ιβηρική Χερσόνησο

Κατασκευή στη Λαχόρη από δύο αδέλφια τεχνίτες

Το συγκεκριμένο κομμάτι δημιουργήθηκε στις αρχές του 17ου αιώνα στη Λαχόρη, η οποία τότε αποτελούσε κορυφαίο κέντρο παραγωγής αστρολάβων στην αυτοκρατορία των Μογγόλων.

Κατασκευάστηκε από τα αδέλφια Καΐμ Μοχάμεντ και Μοχάμεντ Μουκίμ για λογαριασμό του Μογγόλου αξιωματούχου Αγά Αφζάλ, διοικητή της Λαχόρης, ο οποίος καταγόταν από το Ισφαχάν και υπηρέτησε υπό τους αυτοκράτορες Τζαχανγκίρ και Σαχ Τζαχάν.

Μόνο δύο αστρολάβοι είναι γνωστό ότι κατασκευάστηκαν από κοινού από τα δύο αδέλφια. Ο δεύτερος, μικρότερος, φυλάσσεται σήμερα σε μουσείο του Ιράκ.

Γιγαντιαίες διαστάσεις και ασύλληπτη λεπτομέρεια

Το μέγεθος του αντικειμένου είναι εντυπωσιακό, με βάρος 8,2 κιλών, διάμετρο σχεδόν 30 εκατοστών, και ύψος περίπου 46 εκατοστά.

Αυτό σημαίνει ότι είναι σχεδόν τέσσερις φορές μεγαλύτερος από έναν τυπικό ινδικό αστρολάβο της ίδιας περιόδου.

Συνάντηση πολιτισμών επάνω σε μέταλλο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο πολυπολιτισμικός χαρακτήρας του έργου.

Τα ονόματα των άστρων είναι χαραγμένα στα περσικά και στα σανσκριτικά με χρήση γραφής Ντεβαναγκάρι.

Επιπλέον, περιλαμβάνει 94 πόλεις με καταγεγραμμένο γεωγραφικό μήκος και πλάτος, 38 αστρικούς δείκτες, περίτεχνη φυλλωτή διακόσμηση, πέντε εξαιρετικά ακριβείς πλάκες μέτρησης, ακόμα και υποδιαιρέσεις γωνίας έως και το ένα τρίτο της μοίρας!

Η ακρίβεια του οργάνου θεωρείται εντυπωσιακή ακόμη και με σύγχρονα κριτήρια.

Όταν η επιστήμη συναντούσε την τέχνη

Οι ειδικοί τονίζουν ότι το αντικείμενο αποτυπώνει το κορυφαίο επίπεδο της λεγόμενης «Σχολής της Λαχόρης», όπου η επιστημονική γνώση συνδυαζόταν με τεχνική αρτιότητα και υψηλή αισθητική.

Η αυλή των Μογγόλων έδινε ιδιαίτερη σημασία στην αστρονομία και την αστρολογία, γι’ αυτό και τέτοια όργανα αποτελούσαν σύμβολα εξουσίας, γνώσης και κύρους.

Η εκτίμηση αξίας και το πιθανό ρεκόρ

Η Sotheby’s εκτιμά ότι ο αστρολάβος θα προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον από μουσεία και μεγάλους συλλέκτες, με τιμή πώλησης μεταξύ 1,5 και 2,5 εκατομμυρίων λιρών.

Το σημερινό ρεκόρ για αστρολάβο κατέχει οθωμανικό δείγμα κατασκευασμένο για τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ Β΄, το οποίο πωλήθηκε το 2014 λίγο κάτω από το 1 εκατομμύριο λίρες.

Έκθεση πριν από τη δημοπρασία

Το μοναδικό αυτό τεχνούργημα θα παραμείνει εκτεθειμένο στις αίθουσες της Sotheby’s στο Λονδίνο έως τις 29 Απριλίου, πριν περάσει επίσημα στο σφυρί.