Με ζωηρή ματιά, ψύχραιμη και σίγουρη για την εαυτό της: Η Joye είναι μια έμπειρη σκύλα. Τον Απρίλιο, αυτό το 7χρονο Μαλινουά τσοπανόσκυλο, που εργάζεται για την Υπηρεσία Πυρόσβεσης και Διάσωσης στη Γαλλία, βρήκε λιπόθυμη μία 18χρονη γυναίκα, μόνη στο δάσος του Μερμόν.

Στις 8 Ιουλίου, η σκύλα- ειδικός στην αναζήτηση παραγόντων που επιταχύνουν τη φωτιά, επενέβη επίσης στην πυρκαγιά ενός κτιρίου της βιομηχανικής περιοχής Σουέζ, στην κοινότητα Κρέιγ, με στόχο τον εντοπισμό του σημείου από το οποίο ξεκίνησαν οι φλόγες. Εδώ και αρκετούς μήνες, η Joye έχει μία νέα ικανότητα: την ανίχνευση του κορωναϊού.

Συνοδευόμενη από το χειριστή της,  εκπαιδεύεται στην Εθνική Κτηνιατρική Σχολή του Αλφόρ. Μία σειρά μεταλλικών κώνων τοποθετήθηκε σε ένα θάλαμο: τέσσερις από αυτούς περιέχουν δείγματα μασχαλιαίου ιδρώτα, που λαμβάνονται με τοποθέτηση μιας κομπρέσας κάτω από τις μασχάλες ανθρώπων-μη φορέων του ιού.

Ένας κώνος περιέχει ένα δείγμα θετικού στον κορωναϊό ασθενούς και ένας έκτος είναι εξοπλισμένος με ένα «δόλωμα» – κατασκευασμένο στο Ινστιτούτο Παστέρ, αντίγραφο σύνθεσης των πρωτεϊνών που αποτελούν τον ιό.

Αλάνθαστη, η Joye μυρίζει τα διαφορετικά στοιχεία, σταματά και γρατζουνίζει με το πόδι της το εσωτερικό των δύο κώνων που περιέχουν τις οσμές του covid, ενώ παραμένει αδιάφορη στα αρνητικά δείγματα. Σε κάθε επιτυχημένη προσπάθεια, ο δάσκαλός της την συγχαίρει και την ανταμείβει με μία λιχουδιά: ένα κομμάτι λουκάνικου. Το δόλωμα, αν και αραιωμένο σε 1/10.000 για την προσομοίωση ενός πολύ χαμηλού ιικού φορτίου, το εντοπίζει χωρίς δυσκολία.

Μαθαίνοντας για τους ανθρώπους

Οι εκπαιδευτές προτείνουν μία νέα, πρωτόγνωρη για την Joye, άσκηση: προσπάθεια αναγνώρισης του ιού, όχι σε κώνο, αλλά αυτή τη φορά σε άτομο. Ο καθηγητής κτηνιατρικής Ντομινίκ Γκρανζάν, ο οποίος επιβλέπει αυτό το ερευνητικό  πρόγραμμα, εμποτίζει τα σορτς και τους μηρούς του με αρκετές σταγόνες του συνθετικού δέλεαρ και, στη συνέχεια, τοποθετείται δίπλα στην Καπιουσίν Γκαλέ, η οποία ενεργεί ως «αρνητικό μοντέλο». Οι εκπαιδευτές θέλουν να παρατηρήσουν εάν η Joye καταφέρνει να μυρίσει αμφότερους τους ανθρώπους και να σταματήσει.

Λίγο χαμένη, δυσκολεύεται περισσότερο αυτήν τη φορά και δεν καταλαβαίνει αμέσως την άσκηση. «Φυσιολογικό για μια πρώτη δοκιμή, μετά από μήνες εκπαίδευσης σε κώνο», καθησυχάζει τους ρεπόρτερ της εφημερίδας Le Monde η Καπιουσίν Γκαλέ, σίγουρη για τις ικανότητες του Μαλινουά.

Μία τελευταία δοκιμή για τη σκύλα: ο Ντομινίκ Γκρανζάν αφαιρεί το πάντα εμποτισμένο με το δόλωμα σορτς του και το τοποθετεί σε ένα νέο «παρθένο κώνο. Αναμφισβήτητα, η Joye αυτήν τη φορά ταυτοποιεί αμέσως το «σορτς με κορωναϊό». «Τη μυρωδιά, την εντοπίζει. Στη συνέχεια, πρέπει να μάθει για τους ανθρώπους», σχολιάζει η Καπιουσίν Γκαλέ.

Σύμφωνα με την εκπαιδεύτρια των σκύλων για την ανίχνευση του κορωναϊού, και πρώην διευθύντρια σχολής της Ένωσης Εκπαίδευσης Σκύλων Βοηθείας, κάθε σκύλος μπορεί να εκπαιδευτεί στον οσφρητικό έλεγχο, υπό την προϋπόθεση ότι το επιθυμεί. «Ορισμένες φυλές, με τις μακρύτερες μύτες, έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση», διευκρινίζει η Καπιουσίν Γκαλέ. «Κάθε σκύλος με κίνητρο, όμως, μπορεί να τα καταφέρει».

Μία αξιόπιστη και γρήγορη μέθοδος

Οι ομάδες της «ENVA», σε συνεργασία με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Παρισιού και το Περιφερειακό Γραφείο Υγείας («ARS») της περιοχής, ανακοίνωσαν το Μάιο θετικά αποτελέσματα ως προς τις πολύ καλές επιδόσεις της οσφρητικής ανίχνευσης σκύλων: κατά τη διάρκεια ενός ελέγχου που διεξήχθη σε 335 δείγματα -εκ των οποίων 109 επιβεβαιωμένα, με τεστ RT-PCR, θετικά- οι σκύλοι ήταν κατά 97% σε θέση να ανιχνεύσουν τα θετικά δείγματα και κατά 91%, τα αρνητικά.

Αυτά τα δεδομένα συμπληρώνουν άλλες μελέτες που δημοσιεύονται σε επιστημονικά περιοδικά, συμπεριλαμβανομένης μίας που πραγματοποιήθηκε από την ίδια ομάδα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Στην τελευταία, ωστόσο, το εύρος ευαισθησίας των δοκιμασμένων σκύλων κυμάνθηκε από 71% έως 92% αναλόγως του ατόμου, υποδεικνύοντας, έτσι, τη σημασία της επιλογής και της εκπαίδευσης των σκύλων.

«Έχουμε μεταβλητότητα αναλόγως των σκύλων», επιμένει ο καθηγητής Γκρανζάν. «Εάν, στο τέλος της ολίγων εβδομάδων εκπαίδευσής του, ο σκύλος έχει μία ευαισθησία μικρότερη από 85%, τον βγάζουμε.  Διαφορετικά, μπορεί ακόμα να βελτιωθεί».

Μία γρήγορη, φθηνή και αξιόπιστη μέθοδος: οι υποσχέσεις για τη μέθοδο ανίχνευσης είναι ελκυστικές. Αλλά η μετάβαση από μια δοκιμαστική φάση, με ιδιαιτέρως έμπειρους σκύλους που λειτουργούν σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον, «στην πραγματική ζωή» εγείρει πολλά ερωτήματα: σε ένα συμπαγές πλήθος, όπου οι μυρωδιές αναμειγνύονται και τα ερεθίσματα πολλαπλασιάζονται, θα μπορεί να αντιδράσει ο σκύλος; Στους ηλικιωμένους, που ιδρώνουν λιγότερο, είναι η όσφρηση το ίδιο αποτελεσματική;

Πρωτοποριακές σε διεθνές επίπεδο, οι γαλλικές κτηνιατρικές ομάδες βασίστηκαν, για τη χρηματοδότηση της έρευνάς τους, σε μεγάλο βαθμό σε ιδιωτικά κεφάλαια, κυρίως στη βοήθεια της κατασκευαστικής εταιρίας ζωοτροφών «Royal Canin» και του κτηνιατρικού εργαστηρίου «Ceva». Ο οδηγός τους για την εκπαίδευση σκύλων αποτελεί αναφορά για τις ξένες ομάδες. Το πρόγραμμα έλαβε, επιπλέον, αποφασιστική υποστήριξη, ήτοι επιχορήγηση 200.000 περίπου ευρώ, από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), στα τέλη του 2020.

Υπό την αιγίδα του ΠΟΥ και του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων, δημιουργήθηκε μια ομάδα εργασίας, η οποία συγκεντρώνει ουσιαστικά ερευνητές από δέκα περίπου χώρες.

Αρκετά κράτη ενδιαφέρονται έντονα για αυτήν τη μέθοδο: τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα την έχουν αναπτύξει στα έξι αεροδρόμιά τους. Ακολούθησαν η Φινλανδία και η Χιλή. Στη Φλόριντα, έχουν πραγματοποιηθεί οσφρητικές δοκιμές κατά τη διάρκεια αθλητικών εκδηλώσεων. Στο Λίβανο, ο Δρ. Ράϊαντ Σάρκις, καθηγητής πεπτικής χειρουργικής, ηγήθηκε της ανάπτυξης του προγράμματος «Nosaïs» στο αεροδρόμιο της Βηρυτού. Ο Ολιβιέ Βεράν, που βρισκόταν σε επίσκεψη, μετά την έκρηξη του λιμανιού της Βηρυτού, δήλωσε «πολύ εντυπωσιασμένος» από την επίδειξη που του έγινε την 1η Σεπτεμβρίου 2020.

Προετοιμασία δοκιμών

Στη Γαλλία, τα πειράματα διεξάγονται σε τοπικό επίπεδο με ελάχιστους εκπαιδευμένους σκύλους. Στην περιοχή του Άνω Ρήνου, ένας σκύλος άρχισε να πηγαίνει σε ένα πιλοτικό οίκο ευγηρίας  στα τέλη Ιουλίου. Σκοπός: ο τακτικός έλεγχος των εθελοντών κατοίκων, με τη λήψη του ιδρώτα τους.

Το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «CHU» του Μπορντό, σε συνεργασία με διάφορους περιφερειακούς παράγοντες της επαρχίας  έχει εκπαιδεύσει, επίσης, σκύλους και δοκιμάζει ειδικά την ικανότητά τους να εντοπίζουν τις  παραλλαγές του ιού.

Το Ναυτικό Πυροσβεστικό Τμήμα της Μασσαλίας ανέπτυξε, επίσης, την ομάδα σκύλων-ανιχνευτών της κατά την άφιξη των πορθμείων και μερικών πτήσεων. Οκτώ εκπαιδευμένοι σκύλοι αποστέλλονται συστηματικά στην άφιξή τους από το εξωτερικό σε πλοία και κρουαζιερόπλοια.

«Τους τελευταίους δύο μήνες, εντοπίζουν τακτικά φορείς του ιού», δηλώνει ο υποναύαρχος, διοικητής του Τάγματος Ναυτών Πυροσβεστών της Μασσαλίας, Πατρίκ Οζιέρ. «Κάθε φορά που ένας σκύλος σταματά, κάνουμε ένα γρήγορο τεστ «PCR» σε αυτό το άτομο και είναι σταθερά θετικό».

Πρέπει τώρα να καθοριστεί εάν θα μπορούσαν οι σκύλοι να οσφραίνονται τους επιβάτες, έναν προς έναν, κατά την κάθοδό τους από το αεροπλάνο, σταματώντας σε σημειωμένους κύκλους στο έδαφος, ή εάν η δοκιμή έπρεπε να γίνεται «εξ αποστάσεως», με τη λήψη ιδρώτα από τις μασχάλες, και τη λειτουργία των σκύλων σε ξεχωριστή αίθουσα.

Ένα άλλο ερώτημα αφορά στο πιθανό αποτέλεσμα επιβράδυνσης που θα είχαν αυτές οι δοκιμές στις ροές επιβατών. Οι ομάδες πρέπει, επίσης, να προβλέπουν την πιθανή επιφυλακτικότητα ορισμένων χρηστών ως προς τους σκύλους, αλλά και το ζήτημα του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής στην περίπτωση, όπου ένας σκύλος σταματήσει μπροστά από έναν επιβάτη σε κοινή θέα όλων των άλλων.

Στη Βηρυτό, ο Δρ. Ράϊαντ Σάρκις επιβάλλει έναν κανόνα: το κοινό δεν πρέπει ποτέ να δει τους σκύλους. «Η ομάδα σκύλων τοποθετείται πίσω από έναν τοίχο με 12 τρύπες», διευκρινίζει. «Κάθε δύο λεπτά, περνάμε 12 άτομα». Ο Ντομινίκ Γκρανζάν θα ήθελε να δοκιμάσει μία άλλη δυνατότητα: την ικανότητα των σκύλων να ανιχνεύουν τον ιό στις  μάσκες, μετά από αρχικές δοκιμές, υποδηλωτικές της συμφωνίας μεταξύ ιδρώτα και οσμής στη μάσκα. «Θα αρκούσε κάθε επιβάτης να φορά τη μάσκα του, αριθμημένη, κατά την άφιξή του, για να τη μυρίζουν οι σκύλοι».

Οι ναύτες-πυροσβέστες της Μασσαλίας, από πλευράς τους, επέλεξαν να χρησιμοποιήσουν τους σκύλους απευθείας στις ουρές των επιβατών: «Οι άνθρωποι προειδοποιούνται εγκαίρως, και τούτο λειτουργεί πολύ καλά. Αλλά, εάν κάποιος ανησυχεί, δεν τον μυρίζουμε προσαρμοζόμαστε», διευκρινίζει ο Πατρίκ Οζιέρ.

Έκκληση για προσοχή και προειδοποιήσεις

Στο Ινστιτούτο Κιουρί, η Ιζαμπέλ Φρομαντίν  επικεφαλής από το 2016 του ερευνητικού -για την οσφρητική ανίχνευση του καρκίνου- προγράμματος «KDOG», υπογραμμίζει τις ελπίδες που γεννήθηκαν από τους σκύλους στο πλαίσιο πανδημίας του κορωναϊού, αλλά λέει ότι η εφαρμογή «απαιτεί χρόνο»:

«Για την καλή λειτουργία και χρησιμότητα της ανάπτυξης και προς αποφυγή των καταχρήσεων, απαιτείται ένα σαφές νομοθετικό πλαίσιο, τόσο για τους ανθρώπους, όσο και τους σκύλους. Σήμερα, βρισκόμαστε σε μία κατάσταση κρίσης και πανδημίας. Αλλά σε δύο χρόνια, ίσως να μην θέλουμε να μας σταματούν σκύλοι στο δρόμο, διότι έχουμε τη γρίπη».

Πηγή: Le Monde