Ένα εγκαταλελειμμένο κομμάτι πυραύλου Falcon 9 της SpaceX – της διαστημικής εταιρίας του Έλον Μασκ – η οποία είχε εκτοξεύσει δύο ιδιωτικές αποστολές προς τη Σελήνη τον Ιανουάριο του 2025, αναμένεται να προσκρούσει ανεξέλεγκτα στη σεληνιακή επιφάνεια τα ξημερώματα της Τετάρτης.

Η σύγκρουση θα γίνει με ταχύτητα περίπου 8.700 χιλιομέτρων την ώρα και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημόνων, μπορεί να δημιουργήσει κρατήρα πλάτους έως και 30 μέτρων, προσφέροντας παράλληλα μια σπάνια ευκαιρία μελέτης των συνεπειών τέτοιων προσκρούσεων.

Από τη Γη, το αντικείμενο θα φαίνεται να πλησιάζει τη Σελήνη από τα δυτικά και να χτυπά σε περιοχή κοντά στο όριο που χωρίζει την ορατή από τη σκοτεινή πλευρά της.

Το φαινόμενο θα είναι πολύ αμυδρό για να παρατηρηθεί με γυμνό μάτι, ωστόσο υπάρχει πιθανότητα να καταγραφεί με τηλεσκόπια.

Τέσσερις τόνοι με ταχύτητα άνω των 8.000 χλμ./ώρα

Το κομμάτι του Falcon 9 έχει μάζα περίπου τέσσερις τόνους και θα πέσει στη Σελήνη με ταχύτητα περίπου 5.400 μιλίων την ώρα, δηλαδή σχεδόν 8.700 χιλιομέτρων την ώρα.

Η ταχύτητα αυτή είναι περισσότερο από διπλάσια από εκείνη μιας σφαίρας που εκτοξεύεται από τουφέκι.

Η τεράστια ενέργεια της πρόσκρουσης αναμένεται να δημιουργήσει τόσο υψηλή θερμοκρασία ώστε να παραχθεί μια σύντομη λάμψη.

Στη συνέχεια, σκόνη και θραύσματα της σεληνιακής επιφάνειας θα εκτιναχθούν προς τα πάνω, σχηματίζοντας ένα νέφος που θα παραμείνει για αρκετά λεπτά πριν το υλικό πέσει ξανά στην επιφάνεια.

Ο Μπιλ Γκρέι, δημιουργός του Project Pluto, ενός συνόλου αστρονομικών προγραμμάτων που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των τροχιών αστεροειδών και κομητών, ήταν ο πρώτος που εντόπισε ότι ο πύραυλος πιθανότατα θα συγκρουστεί με τη Σελήνη.

Όπως είπε, το σημείο της πρόσκρουσης είναι τέτοιο ώστε να υπάρχει τουλάχιστον κάποια πιθανότητα να παρατηρηθεί από τη Γη.

Παραδέχθηκε, πάντως, ότι η ορατότητα παραμένει αβέβαιη. Η λάμψη μπορεί να είναι πολύ ασθενής, ενώ το νέφος των συντριμμιών ενδέχεται να μην ανυψωθεί αρκετά ώστε να ξεχωρίσει από τη φωτεινότητα της σεληνιακής επιφάνειας.

Το πρώτο κατασκεύασμα της SpaceX που θα φτάσει στη Σελήνη – έστω και με πρόσκρουση

Η SpaceX σχεδιάζει τα επόμενα χρόνια να χρησιμοποιεί το τεράστιο διαστημόπλοιο Starship για τη μεταφορά αστροναυτών της NASA και φορτίων προς τη σεληνιακή επιφάνεια.

Μέχρι σήμερα, όμως, κανένα διαστημικό όχημα που έχει κατασκευαστεί από τη SpaceX δεν έχει προσεδαφιστεί στη Σελήνη ούτε έχει τεθεί σε τροχιά γύρω από αυτήν.

Το τμήμα του Falcon 9 θα είναι το πρώτο σημαντικό κατασκεύασμα της εταιρείας που θα φτάσει στον φυσικό δορυφόρο της Γης.

Η Σελήνη έχει δεχθεί πολλές ελεγχόμενες και ανεξέλεγκτες προσκρούσεις

Η συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι η πρώτη στην οποία ανθρώπινο διαστημικό σκουπίδι καταλήγει στη Σελήνη.

Ήδη από τη δεκαετία του 1970, η NASA έριχνε σκόπιμα πάνω στη σεληνιακή επιφάνεια τα τρίτα στάδια των πυραύλων Saturn V, γνωστά ως S-IVB, που χρησιμοποιούνταν στις αποστολές Apollo.

Στόχος ήταν να μετρηθούν οι σεισμικές δονήσεις που προκαλούσαν οι προσκρούσεις μέσω σεισμογράφων τους οποίους είχαν εγκαταστήσει αστροναύτες στην επιφάνεια.

Η πρώτη τέτοια σκόπιμη σύγκρουση πραγματοποιήθηκε κατά την αποστολή Apollo 13, η οποία είχε διακοπεί εξαιτίας της έκρηξης μιας δεξαμενής οξυγόνου.

Όταν το κέντρο ελέγχου ενημέρωσε τους αστροναύτες ότι ο σεισμογράφος που είχε τοποθετήσει το πλήρωμα του Apollo 12 είχε καταγράψει τις δονήσεις της πρόσκρουσης, ο διοικητής του Apollo 13, Τζιμ Λόβελ, σχολίασε με χιούμορ: «Τουλάχιστον κάτι λειτούργησε σε αυτή την πτήση».

Οι κρατήρες που δημιούργησαν τα στάδια των Saturn V φωτογραφήθηκαν δεκαετίες αργότερα από το Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA.

Οι ιδιωτικές αποστολές έχουν δημιουργήσει νέους κρατήρες

Τα τελευταία χρόνια, οι προσκρούσεις ανθρώπινων κατασκευών στη Σελήνη έχουν γίνει συχνότερες, καθώς αυξάνονται οι ιδιωτικές και κρατικές προσπάθειες προσεδάφισης.

Αρκετές από αυτές απέτυχαν και κατέληξαν σε συγκρούσεις με τη σεληνιακή επιφάνεια.

Το 2022, τμήμα κινεζικού πυραύλου έπεσε στη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης. Ο Μπιλ Γκρέι είχε αρχικά θεωρήσει λανθασμένα ότι επρόκειτο για εξάρτημα ενός Falcon 9 της SpaceX.

Πώς βρέθηκε ο Falcon 9 σε τροχιά σύγκρουσης

Ο πύραυλος εκτοξεύθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2025, μεταφέροντας δύο ιδιωτικές σεληνιακές αποστολές.

Η πρώτη ήταν το Blue Ghost, της Firefly Aerospace από το Τέξας, και η δεύτερη το Resilience, της ιαπωνικής Ispace.

Το Blue Ghost κατάφερε αργότερα να προσεδαφιστεί επιτυχώς στην ορατή πλευρά της Σελήνης. Αντίθετα, το Resilience συνετρίβη κατά την προσπάθεια προσεδάφισης.

Αφού απελευθέρωσε τα δύο διαστημικά σκάφη στις πορείες τους προς τη Σελήνη, το ανώτερο τμήμα του Falcon 9 συνέχισε να κινείται σε μεγάλη ελλειπτική τροχιά γύρω από τη Γη.

Επειδή ταξίδευε κυρίως μέσα από σχετικά άδειες περιοχές του Διαστήματος, δεν αποτελούσε ουσιαστικό κίνδυνο για ανθρώπους ή άλλα διαστημικά σκάφη.

Ερασιτέχνες αστρονόμοι το εντόπισαν γρήγορα και ο Μπιλ Γκρέι συνέχισε να παρακολουθεί την τροχιά του.

Όπως εξήγησε, ήταν από νωρίς σαφές ότι η τροχιά του θα τέμνονταν με εκείνη της Σελήνης και, επομένως, κάποια στιγμή είτε θα περνούσε πολύ κοντά της είτε θα συγκρουόταν μαζί της.

Η σύγκρουση έγινε σχεδόν βέβαιη από το περασμένο καλοκαίρι

Μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού του 2025, οι νέοι υπολογισμοί έδειχναν ότι η πιθανότητα πρόσκρουσης είχε αυξηθεί σημαντικά.

Ο Γκρέι, ωστόσο, δεν ανακοίνωσε δημόσια την πρόβλεψή του μέχρι τον Απρίλιο, όταν πλέον είχε αρκετή ακρίβεια ώστε να υπολογίσει και την πιθανή περιοχή της σύγκρουσης.

Η πρόσκρουση αναμένεται να πραγματοποιηθεί κοντά στον κρατήρα Αϊνστάιν, έναν τεράστιο σχηματισμό πλάτους περίπου 177 χιλιομέτρων στο βόρειο ημισφαίριο της Σελήνης.

Οι επιστήμονες προσομοίωσαν την πρόσκρουση

Η πρόβλεψη τράβηξε την προσοχή ερευνητών όπως ο Ντέιβιντ Γκόλντσταϊν, καθηγητής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, και ο μεταπτυχιακός ερευνητής του Γουίλιαμ Τζο.

Ο Τζο είχε πραγματοποιήσει τη διδακτορική του έρευνα σε προηγούμενη ελεγχόμενη πρόσκρουση στη Σελήνη, την αποστολή LCROSS της NASA.

Για τη σύγκρουση του Falcon 9 δημιούργησε υπολογιστικές προσομοιώσεις, εξετάζοντας τι θα συνέβαινε εάν το στάδιο προσέκρουε σχεδόν κάθετα στην επιφάνεια.

Οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν αυτό το σενάριο ως την καλύτερη δυνατή περίπτωση για παρατήρηση, επειδή θα μπορούσε να εκτινάξει τη μεγαλύτερη ποσότητα ορατών συντριμμιών.

Οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι ένα μέρος του υλικού θα εκτοξευθεί σχεδόν κατακόρυφα και θα πέσει ξανά κοντά στον κρατήρα.

Πολύ μεγαλύτερη ποσότητα, όμως, θα εκτοξευθεί με μικρή γωνία και θα μπορούσε να ταξιδέψει έως και 160 χιλιόμετρα πριν επιστρέψει στη σεληνιακή επιφάνεια λίγα λεπτά αργότερα.

Γιατί η πρόσκρουση ενδιαφέρει τις μελλοντικές σεληνιακές αποστολές

Η μελέτη του φαινομένου δεν έχει μόνο ακαδημαϊκή αξία.

Καθώς NASA και ιδιωτικές εταιρείες σχεδιάζουν μόνιμες ή μακροχρόνιες ανθρώπινες εγκαταστάσεις στη Σελήνη, οι επιστήμονες χρειάζονται καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο συμπεριφέρονται τα θραύσματα από προσκρούσεις.

Μια σύγκρουση κοντά σε μελλοντική σεληνιακή βάση θα μπορούσε να εκτινάξει θραύσματα με ταχύτητα εκατοντάδων χιλιομέτρων την ώρα.

Το υλικό αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιές σε μηχανήματα, κατοικίες ή ακόμη και στους ίδιους τους αστροναύτες.

Ένα μικρό σωματίδιο που κινείται με μεγάλη ταχύτητα θα ήταν ικανό να τρυπήσει διαστημική στολή.

Σε ένα περιβάλλον χωρίς ατμόσφαιρα, μια τέτοια βλάβη θα μπορούσε να προκαλέσει ταχεία απώλεια του αέρα της στολής και να θέσει άμεσα σε κίνδυνο τη ζωή ενός αστροναύτη.

Νέος κρατήρας έως 30 μέτρων

Ξεχωριστή ομάδα επιστημόνων, με επικεφαλής τον Μπέντζαμιν Φερνάντο, μεταδιδακτορικό ερευνητή στο Εθνικό Εργαστήριο Los Alamos στο Νέο Μεξικό, πραγματοποίησε δικές της προσομοιώσεις και κατέληξε σε παρόμοια αποτελέσματα.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, η σύγκρουση του Falcon 9 θα δημιουργήσει νέο κρατήρα πλάτους περίπου 20 έως 30 μέτρων.

Επειδή η βαρύτητα στη Σελήνη είναι μόλις το ένα έκτο της γήινης, ορισμένα από τα μικρότερα σωματίδια που θα εκτιναχθούν ενδέχεται να αποκτήσουν αρκετή ταχύτητα ώστε να περάσουν ακόμη και στο Διάστημα.

Ο Φερνάντο εκτίμησε ότι θα ήταν «πολύ έκπληκτος» εάν κανένα από τα θραύσματα δεν κατέληγε προσωρινά σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη.

Ένα ασυνήθιστο «πείραμα» που δεν υπάρχει στη φύση

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι τα τηλεσκόπια στη Γη θα καταφέρουν να καταγράψουν τη στιγμή της πρόσκρουσης.

Ακόμη και αν αυτό δεν συμβεί, όμως, θεωρούν ότι το γεγονός θα προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες.

Ο λόγος είναι απλός – στη φύση δεν υπάρχουν κούφιοι μεταλλικοί κύλινδροι τεσσάρων τόνων που κινούνται με τεράστιες ταχύτητες και προσκρούουν σε πλανητικές επιφάνειες.

Το κομμάτι του Falcon 9 αποτελεί επομένως ένα ιδιαίτερο αντικείμενο και η πρόσκρουσή του θα βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τη δυναμική τέτοιων συγκρούσεων.

Δορυφόροι θα αναζητήσουν τον νέο κρατήρα

Ακόμη και αν η πρόσκρουση δεν γίνει ορατή από τη Γη, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι τα διαστημικά σκάφη που βρίσκονται ήδη σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη θα καταγράψουν τις συνέπειές της.

Το νοτιοκορεατικό διαστημικό σκάφος Danuri αναμένεται να περάσει πάνω από την περιοχή της σύγκρουσης περίπου οκτώ ώρες μετά την πρόσκρουση.

Το Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA, το οποίο έχει φωτογραφίσει με επιτυχία πολλά προηγούμενα σημεία πρόσκρουσης ανθρώπινων διαστημικών κατασκευών, θα περάσει από την περιοχή έξι ημέρες αργότερα.

Οι επιστήμονες περιμένουν ότι τότε θα μπορούν να δουν με λεπτομέρεια το νέο σημάδι που θα αφήσει ο Falcon 9 πάνω στη Σελήνη.

Ο Μαρκ Ρόμπινσον, επικεφαλής επιστήμονας της κάμερας του Lunar Reconnaissance Orbiter, εμφανίστηκε μάλιστα ενθουσιασμένος με την προοπτική.

Όπως έγραψε χαρακτηριστικά: «Νομίζω ότι θα είναι ένας πανέμορφος κρατήρας!».