Έξι μήνες μετά τις αεροπορικές επιδρομές που άνοιξαν τον νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή και έφεραν έναν βαριά τραυματισμένο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στην κορυφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν παραμένει εντελώς αθέατος από τον λαό του.

Δεν έχει εμφανιστεί σε φωτογραφία ή βίντεο, ούτε έχει ακουστεί η φωνή του από την ημέρα που ανέλαβε την ηγεσία, δημιουργώντας ένα πρωτοφανές κενό στο κέντρο ενός πολιτικού συστήματος στο οποίο ο λόγος του ανώτατου ηγέτη θεωρείται η τελική εξουσία, τονίζει το Reuters σε ειδικό άρθρο του.

Ιρανοί αξιωματούχοι και άλλες υψηλόβαθμες πηγές υποστηρίζουν ότι ο Χαμενεΐ παραμένει ζωντανός, αναρρώνει από σοβαρά τραύματα που παραμόρφωσαν το πρόσωπό του και εξακολουθεί να έχει τον τελευταίο λόγο σε όλες τις μεγάλες αποφάσεις.

Για λόγους ασφαλείας, λένε, κυβερνά από το παρασκήνιο, έχοντας αναθέσει μεγάλο μέρος της καθημερινής διαχείρισης σε έναν στενό κύκλο κορυφαίων πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών.

Όσο όμως περνούν οι μήνες χωρίς ούτε μία δημόσια απόδειξη της φυσικής παρουσίας του, τόσο εντείνονται τα ερωτήματα για την πραγματική κατάσταση της υγείας του και, κυρίως, για τον βαθμό στον οποίο ασκεί πράγματι τα καθήκοντα του ανώτατου ηγέτη.

«Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν ο Μοτζτάμπα είναι ζωντανός, αλλά αν το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει έναν λειτουργικό ανώτατο ηγέτη», σχολίασε ο Άλεξ Βατάνκα του Middle East Institute στην Ουάσιγκτον.

«Ούτε φωνή ούτε ακρόαση» εδώ και έξι μήνες

Από την ανάληψη της ηγεσίας, μία εβδομάδα μετά την έναρξη του πολέμου, τα μοναδικά μηνύματα του Χαμενεΐ προς τους Ιρανούς ήταν λιγοστές γραπτές δηλώσεις, τις οποίες διάβασαν παρουσιαστές των κρατικών μέσων ενημέρωσης.

Απουσίαζε ακόμη και από την πολυήμερη και ιδιαίτερα επιβλητική τελετουργία για την κηδεία του πατέρα του τον περασμένο μήνα.

Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι αποδίδουν την πλήρη εξαφάνισή του από τη δημόσια ζωή στον φόβο νέας απόπειρας δολοφονίας.

Υποστηρίζουν ότι πραγματοποιεί συχνές συναντήσεις με τα κορυφαία στελέχη του καθεστώτος, λαμβάνει όλες τις σημαντικές αναφορές και εγκρίνει προσωπικά τις αποφάσεις για τα κρίσιμα ζητήματα.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε στις 10 Αυγούστου ότι είχε πραγματοποιήσει επτάωρη συνάντηση μαζί του.

Ωστόσο, η απουσία οποιουδήποτε οπτικού ή ηχητικού τεκμηρίου αρχίζει να προκαλεί δυσφορία ακόμη και σε ανθρώπους που βρίσκονται στον σκληρό πυρήνα υποστήριξης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

«Χρειαζόμαστε να ακούσουμε τη φωνή του ηγέτη μας ή να δούμε κάποιο σημάδι ότι βρίσκεται εκεί, στην κορυφή, και ηγείται της χώρας. Αυτό θα μας έδινε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη», δήλωσε μέλος της εθελοντικής πολιτοφυλακής Μπασίτζ στην Κομ, την πόλη των θεολογικών σχολών που αποτελεί ένα από τα κέντρα του ιρανικού θεοκρατικού συστήματος.

Ο ίδιος, μιλώντας ανώνυμα λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος, είπε ότι πιστεύει πως ο Χαμενεΐ εξακολουθεί να λαμβάνει τις σημαντικότερες αποφάσεις. Θεωρεί, όμως, ότι η αδυναμία της ηγεσίας να παρουσιάσει έστω μία φωτογραφία του πλήττει το ηθικό και τελικά βλάπτει το ίδιο το Ιράν.

Για τους αντιπάλους του καθεστώτος και όσους ζητούν βαθιές μεταρρυθμίσεις, οι αμφιβολίες είναι ακόμη εντονότερες.

«Πώς ξέρουμε ότι ο Μοτζτάμπα δεν έχει σκοτωθεί;», αναρωτήθηκε ο Σαχρόχ, επιχειρηματίας στην Τεχεράνη που τάσσεται υπέρ των μεταρρυθμίσεων και ζήτησε επίσης να μην κατονομαστεί πλήρως.

«Δεν είναι λογικό να μην υπάρχει ούτε ένα σημάδι που να αποδεικνύει ότι είναι ζωντανός, πόσο μάλλον κάποια απόδειξη ότι συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων», πρόσθεσε.

Το Ιράν άντεξε – Αλλά οι Φρουροί της Επανάστασης έγιναν ακόμη ισχυρότεροι

Παρά το πρωτοφανές πλήγμα στην κορυφή της εξουσίας, το ιρανικό πολιτικό σύστημα έχει επιβιώσει έξι μήνες πολέμου με τους ισχυρότερους αντιπάλους του.

Δέχθηκε σοβαρότατο πλήγμα, αλλά δεν έχει καταρρεύσει. Οι Ένοπλες Δυνάμεις εξακολουθούν να διαθέτουν τη δυνατότητα να απειλήσουν κρίσιμες οδούς του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού και να πλήξουν συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο.

Το θεοκρατικό κατεστημένο απέδειξε επίσης ότι μπορεί να απορροφήσει την απώλεια ενός ανώτατου ηγέτη και κορυφαίων στρατιωτικών διοικητών χωρίς να διαλυθεί η αλυσίδα πολιτικής και στρατιωτικής διοίκησης.

Το οικονομικό κόστος, όμως, γίνεται ολοένα βαρύτερο.

Η χρηματοδότηση του πολέμου και ο πολύμηνος αποκλεισμός των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου έχουν ασκήσει τεράστια πίεση στην οικονομία και έχουν καταβαραθρώσει το ριάλ, αυξάνοντας τον φόβο ότι μπορεί να ξεσπάσει νέο κύμα μαζικών διαδηλώσεων.

Τον Ιανουάριο οι Αρχές είχαν καταστείλει τις προηγούμενες κινητοποιήσεις, με χιλιάδες διαδηλωτές να χάνουν τη ζωή τους.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ηγεσία έχει αναδιοργανωθεί γύρω από τρεις βασικές προτεραιότητες – επιβίωση του καθεστώτος, αποκατάσταση της αποτρεπτικής ισχύος του Ιράν και αποτροπή μιας οικονομικής κρίσης που θα μπορούσε να μετατραπεί σε εσωτερική πολιτική αποσταθεροποίηση.

Κεντρικός πυλώνας αυτής της νέας ισορροπίας είναι οι Φρουροί της Επανάστασης.

Η επιρροή τους, ήδη τεράστια πριν από τον πόλεμο, ενισχύθηκε από τις πρώτες ημέρες των συγκρούσεων και σήμερα βρίσκονται στο επίκεντρο του στρατηγικού σχεδιασμού ενός αναδιαμορφωμένου συστήματος εξουσίας γύρω από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας.

Στην κορυφή αυτού του μηχανισμού βρίσκονται οι ανώτατοι διοικητές των Φρουρών, μαζί με πολιτικά πρόσωπα όπως ο Πεζεσκιάν και ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.

«Είναι σε επαφή και έχει τον τελευταίο λόγο»

Αρκετές υψηλόβαθμες πηγές στο Ιράν επιμένουν ότι, παρά τη δημόσια απουσία του, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ συμμετέχει πλήρως στις διαβουλεύσεις της κορυφής.

Σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο, μόνο ένας πολύ περιορισμένος αριθμός ανθρώπων έχει πλέον τη δυνατότητα να τον συναντά αυτοπροσώπως.

Καμία πληροφορία για τις συνθήκες στις οποίες βρίσκεται δεν δημοσιοποιείται, επειδή υπάρχει φόβος ότι ακόμη και φαινομενικά ασήμαντες λεπτομέρειες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις ΗΠΑ να εντοπίσουν τη θέση του και να τον στοχοποιήσουν.

Πρόσωπο που βρίσκεται κοντά στον στενό κύκλο του υποστήριξε ότι η κατάσταση της υγείας του βελτιώνεται σημαντικά, περιγράφοντάς τον ως πνευματικά διαυγή και ενεργό στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

«Παρά όλες τις πιέσεις, οι υπηρεσίες προς τον λαό δεν έχουν σταματήσει. Η γραμμή της εξωτερικής πολιτικής μας είναι ενιαία και οι αποφάσεις μας συνεκτικές. Όλα αυτά δείχνουν ότι ο ανώτατος ηγέτης έχει τον έλεγχο», υποστήριξε δεύτερος αξιωματούχος.

Τα τραύματα της 28ης Φεβρουαρίου και ένα πρόσωπο που έμενε πάντα στο παρασκήνιο

Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ απέφευγε συστηματικά τη δημόσια έκθεση.

Ως ένας από τους σημαντικότερους συνεργάτες του πατέρα του προτιμούσε να κινείται στο παρασκήνιο και δεν επιδίωκε τον δημόσιο ρόλο που συνήθως συνοδεύει την πολιτική εξουσία.

Όλα άλλαξαν τις πρώτες ώρες της 28ης Φεβρουαρίου, όταν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν τις αεροπορικές επιδρομές που πυροδότησαν τον πόλεμο.

Στα πλήγματα σκοτώθηκε ο πατέρας του, ενώ ο ίδιος τραυματίστηκε βαριά. Σύμφωνα με υψηλόβαθμες πηγές, τα τραύματά του παραμόρφωσαν το πρόσωπό του.

Η μέχρι τότε προτίμησή του στην αφάνεια θα μπορούσε επομένως να εξηγεί εν μέρει τη σημερινή στάση του. Η εξήγηση αυτή, όμως, γίνεται δυσκολότερο να πείσει όσο παρατείνεται η απουσία του.

Ο Μοτζτάμπα δεν είναι πλέον ένας ισχυρός σύμβουλος πίσω από τις κουρτίνες.

Κατέχει το ανώτατο αξίωμα ενός θεοκρατικού συστήματος που αποδίδει στον ηγέτη όχι μόνο πολιτική εξουσία αλλά και ιδιαίτερη θρησκευτική νομιμοποίηση – και μάλιστα στην σοβαρότερη κρίση που έχει αντιμετωπίσει το Ιράν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο συμβολικό

Η αβεβαιότητα γύρω από τον Χαμενεΐ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς το Ιράν καλείται να πάρει αποφάσεις που μπορεί να καθορίσουν την πορεία του για δεκαετίες.

Μια πραγματική συμφωνία με την Ουάσιγκτον δεν θα μπορούσε εύκολα να προχωρήσει χωρίς την αδιαμφισβήτητη έγκριση του ανώτατου ηγέτη.

Το ίδιο ισχύει και για την αντίθετη επιλογή: τη συνέχιση ενός μακροχρόνιου και εξαιρετικά δαπανηρού πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Μια ουσιαστική συμφωνία με την Ουάσιγκτον απαιτεί την ξεκάθαρη έγκριση του Μοτζτάμπα, όπως ακριβώς και οποιαδήποτε απόφαση για τη συνέχιση μιας μακράς και δαπανηρής σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες», σημειώνει ο Βατάνκα.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό πρόβλημα που δημιουργεί η παρατεταμένη εξαφάνισή του από τη δημόσια σφαίρα.

«Η μακρά απουσία του έχει δημιουργήσει μια επικίνδυνη κατάσταση, στην οποία οι αντίπαλες παρατάξεις μπορούν όλες να ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν τι πραγματικά θέλει ο ηγέτης», προειδοποιεί ο αναλυτής.