Σε ηλικία 92 ετών πέθανε ο Βέλγος φιλόσοφος και συγγραφέας Ραούλ Βάνεγκεμ (Raoul Vaneigem), μία από τις σημαντικότερες μορφές του καταστασιακού κινήματος (Situationist International) και πνευματική φυσιογνωμία που επηρέασε καθοριστικά τον γαλλικό Μάη του 1968.

Ads

Μαζί με τον Γκι Ντεμπόρ υπήρξε από τους βασικούς εκφραστές του Καταστασιασμού, του ριζοσπαστικού κινήματος που άσκησε σφοδρή κριτική στον καπιταλισμό, την καταναλωτική κοινωνία και τη λεγόμενη «κοινωνία του θεάματος», επηρεάζοντας μια ολόκληρη γενιά φοιτητών, διανοουμένων και ακτιβιστών.

Ads

Ο άνθρωπος πίσω από ένα από τα σημαντικότερα βιβλία του Μάη του ’68

Παρότι δεν βρέθηκε ποτέ στο επίκεντρο της δημοσιότητας, ο Βανεγκέμ θεωρείται ένας από τους βασικούς ιδεολογικούς εμπνευστές της εξέγερσης του Μάη του 1968 στη Γαλλία.

Ads

Το βιβλίο του Πραγματεία για την τέχνη του βίου προς χρήση των μελλοντικών γενεών (Traité de savoir-vivre à l’usage des jeunes générations), που κυκλοφόρησε το 1967, εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αναγνώσματα των φοιτητών που κατέλαβαν τα πανεπιστήμια στο Παρίσι.

Ads

Στις σελίδες του υπερασπιζόταν την ατομική ελευθερία, την προσωπική χειραφέτηση και την απόρριψη του καταναλωτισμού, καλώντας τους ανθρώπους να ζήσουν με ένταση, χαρά και αυθεντικότητα.

«Ζήσε έντονα, για τον εαυτό σου, μέσα στην αδιάκοπη απόλαυση και με τη βεβαιότητα ότι αυτό που είναι βαθιά αληθινό για σένα είναι αληθινό για όλους. Και πάνω απ’ όλα: να ενεργείς σαν να μην υπάρχει αύριο», έγραφε στο έργο που θεωρήθηκε μανιφέστο της ελευθεριακής σκέψης.

Από τη διδασκαλία στην Καταστασιακή Διεθνή

Ο Ραούλ Βάνεγκεμ γεννήθηκε τον Μάρτιο του 1934 στη Λεσίν, μια μικρή γαλλόφωνη πόλη του Βελγίου, γενέτειρα και του σουρεαλιστή ζωγράφου Ρενέ Μαγκρίτ.

Μεγάλωσε σε οικογένεια εργατικής τάξης με έντονο αντικληρικαλικό χαρακτήρα. Ο πατέρας του ήταν συνδικαλιστής στους σιδηροδρόμους, γεγονός που επηρέασε την πολιτική και κοινωνική του σκέψη.

Σπούδασε φιλολογία και αρχαίες γλώσσες στις Βρυξέλλες και εργάστηκε περίπου μία δεκαετία ως εκπαιδευτικός, μέχρι που το καλοκαίρι του 1961 γνώρισε στο Παρίσι τον Γκι Ντεμπόρ, μια συνάντηση που καθόρισε τη μετέπειτα πορεία του.

Οι δύο άνδρες πρωταγωνίστησαν στην Καταστασιακή Διεθνή, ένα πρωτοποριακό επαναστατικό και καλλιτεχνικό κίνημα που συνδύαζε πολιτική θεωρία, τέχνη και πολιτισμική ανατροπή, με στόχο την αμφισβήτηση της αλλοτρίωσης που επέβαλλε ο σύγχρονος καπιταλισμός.

Την ίδια χρονιά που ο Βάνεγκεμ δημοσίευσε την «Πραγματεία για την τέχνη του βίου προς χρήση των μελλοντικών γενεών», ο Ντεμπόρ κυκλοφόρησε το εμβληματικό έργο «Η κοινωνία του θεάματος», στο οποίο περιέγραφε τον καπιταλισμό ως έναν κόσμο εικόνων και εμπορευματοποιημένων σχέσεων που οδηγεί τους ανθρώπους στην παθητικότητα.

Η «επανάσταση της καθημερινής ζωής»

Παρότι συμπορεύτηκαν ιδεολογικά, οι δύο στοχαστές διέφεραν σημαντικά ως προς την προσέγγισή τους.

Ο Βάνεγκεμ, επηρεασμένος από τον Νίτσε και τον Λωτρεαμόν, υποστήριζε ότι η πραγματική επανάσταση έπρεπε να ξεκινήσει από την καθημερινή ζωή, μέσα από τη χαρά, την ποίηση, τον έρωτα και τη δημιουργικότητα.

Πίστευε ότι ο άνθρωπος όφειλε να ξεφύγει από την απλή επιβίωση και να διεκδικήσει αυτό που αποκαλούσε «αληθινή ζωή», δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο δικαίωμα της ευτυχίας.

Ρήξη με τον Ντεμπόρ και μια πλούσια συγγραφική πορεία

Το 1970 αποχώρησε από την Καταστασιακή Διεθνή, ύστερα από έντονη σύγκρουση με τον Γκι Ντεμπόρ. Οι δύο άνδρες δεν συναντήθηκαν ποτέ ξανά.

Στη συνέχεια ακολούθησε μια ιδιαίτερα παραγωγική συγγραφική διαδρομή, εκδίδοντας περίπου 50 βιβλία, από πολιτικά δοκίμια για την αυτοδιαχείριση έως ιστορικές μελέτες για τα μεσαιωνικά αιρετικά κινήματα και τις μορφές αντίστασης απέναντι στον χριστιανισμό.

Μακριά από τη δημοσιότητα

Παρά τη διεθνή επιρροή του, ο Βάνεγκεμ απέφευγε τα μέσα ενημέρωσης και την παρισινή διανόηση.

Έζησε για πολλά χρόνια απομονωμένος στη γαλλική επαρχία, στην περιοχή της Γιόν, ενώ διατηρούσε και ένα μικρό διαμέρισμα στις καταλανικές ακτές της Μεσογείου, κοντά στη Βαρκελώνη.

Όσοι τον γνώρισαν προσωπικά τον περιγράφουν ως έναν ήρεμο, προσιτό άνθρωπο, λάτρη της φύσης, του κρασιού και της λογοτεχνίας, με μια αισιόδοξη στάση απέναντι στη ζωή που αντανακλούσε και στα γραπτά του.

Η πολιτική του σκέψη

Πατέρας τεσσάρων παιδιών, ο Βάνεγκεμ παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του ενεργός σχολιαστής των κοινωνικών εξελίξεων.

Υποστήριξε, μεταξύ άλλων, την εξέγερση των Ζαπατίστας στην περιοχή Τσιάπας του Μεξικού τη δεκαετία του 1990, καθώς και το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων» στη Γαλλία το 2018 και το 2019.

Σε μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις του, στην εφημερίδα Le Monde το 2019, είχε συνοψίσει τη φιλοσοφία του λέγοντας: «Η δημοκρατία βρίσκεται στους δρόμους, όχι στις κάλπες. Πιστεύω στη διεύρυνση του δικαιώματος στην ευτυχία και σε έναν εξεγερσιακό ειρηνισμό, που θα μετατρέψει τη ζωή στο απόλυτο όπλο – ένα όπλο που δεν σκοτώνει».