Την ώρα που η Γαλλία και η Ισπανία δίνουν μάχη με μερικές από τις μεγαλύτερες δασικές φωτιές των τελευταίων ετών, οι επιστήμονες προειδοποιούν για ένα εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο που μπορεί να επιδεινώσει δραματικά την εξέλιξή τους – τα πυροσωρειτομελανία νέφη (pyrocumulonimbus ή pyroCb), γνωστά και ως «πύρινα σύννεφα».

Οι μεγάλες πυρκαγιές δεν εξαπλώνονται μόνο εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών, της ξηρασίας και των ισχυρών ανέμων. Όταν αποκτήσουν τεράστια ένταση, μπορούν να δημιουργήσουν το δικό τους μικροκλίμα, παράγοντας ακόμη και καταιγίδες που τροφοδοτούν τη φωτιά αντί να τη σβήνουν.

Τι είναι τα «πύρινα σύννεφα»

Τα pyroCb είναι γιγαντιαία καταιγιδοφόρα νέφη που δημιουργούνται από την ίδια τη φωτιά.

Οι τεράστιες ποσότητες θερμότητας και ενέργειας που εκλύονται από μια μεγάλη πυρκαγιά προκαλούν την ταχύτατη άνοδο καυτού αέρα και καπνού σε μεγάλα ύψη.

Καθώς το νέφος ανυψώνεται, η ατμοσφαιρική πίεση μειώνεται, ο αέρας ψύχεται και οι υδρατμοί συμπυκνώνονται, σχηματίζοντας σύννεφα.

Εάν η πυρκαγιά είναι αρκετά ισχυρή, αυτά τα σύννεφα εξελίσσονται σε πλήρεις καταιγίδες, φτάνοντας σε ύψος 10 έως 15 χιλιομέτρων και εισχωρώντας ακόμη και στη στρατόσφαιρα.

Η NASA τα έχει περιγράψει χαρακτηριστικά ως τον «δράκο που αναπνέει φωτιά» ανάμεσα στα σύννεφα.

«Ουσιαστικά πρόκειται για μια ολοκληρωμένη καταιγίδα που γεννιέται μέσα στο νέφος της πυρκαγιάς», εξηγεί ο καθηγητής και ειδικός στις δασικές πυρκαγιές του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας, Ρικ ΜακΡέι.

Γιατί θεωρούνται τόσο επικίνδυνα

Η δημιουργία ενός τέτοιου νέφους μπορεί να μετατρέψει μια ήδη δύσκολη κατάσταση σε εξαιρετικά απρόβλεπτη.

Τα «πύρινα σύννεφα» παράγουν ισχυρές καθοδικές ριπές ανέμου που επιταχύνουν την εξάπλωση της φωτιάς, αλλά και κεραυνούς, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν νέες εστίες σε μεγάλες αποστάσεις από το αρχικό μέτωπο.

Οι ξαφνικές μεταβολές στους ανέμους καθιστούν τη συμπεριφορά της πυρκαγιάς ιδιαίτερα απρόβλεπτη, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο για τους πυροσβέστες που επιχειρούν στο πεδίο.

«Η εμφάνιση αυτού του νέφους αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι η φωτιά έχει γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη», σημειώνει ο ΜακΡέι, προσθέτοντας πως σε τέτοιες περιπτώσεις οι μαζικές εκκενώσεις περιοχών είναι απολύτως δικαιολογημένες.

Ένα φαινόμενο που εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα

Τα πυροσωρειτομελανία νέφη άρχισαν να καταγράφονται συστηματικά στην Αυστραλία στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενώ στη συνέχεια παρατηρήθηκαν και στις καταστροφικές πυρκαγιές της Καλιφόρνιας το 2022.

Για τη Γαλλία, ωστόσο, μια επιβεβαιωμένη εμφάνιση pyroCb θα αποτελούσε πρωτοφανές γεγονός.

«Δεν έχει σημασία τόσο αν σχηματίστηκε πριν από λίγες ημέρες. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα δημιουργηθεί ξανά τις επόμενες ημέρες», επισημαίνει ο Αυστραλός επιστήμονας.

Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες

Οι ειδικοί συνδέουν την αυξανόμενη εμφάνιση του φαινομένου με την επιδείνωση της κλιματικής κρίσης.

Όπως εξηγούν, δεν πρόκειται απλώς για υψηλότερες θερμοκρασίες, αλλά για συνολικές αλλαγές στην ατμόσφαιρα, στα καιρικά πρότυπα και στις συνθήκες ξηρασίας που ευνοούν τόσο τις ακραίες πυρκαγιές όσο και τον σχηματισμό των συγκεκριμένων νεφών.

«Δεν είναι τόσο απλό όσο να ανεβαίνει ο υδράργυρος. Μιλάμε για μια συνολική μεταβολή του κλίματος, που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ατμόσφαιρα», τονίζει ο ΜακΡέι.

Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν ότι οι συνθήκες αυτές αναμένεται να γίνουν ακόμη πιο έντονες τα επόμενα χρόνια.

Η Ευρώπη αντιμέτωπη με ακραίο κίνδυνο

Οι φετινές πυρκαγιές στην Ευρώπη εκδηλώνονται στην κορύφωση της τουριστικής περιόδου, έπειτα από διαδοχικά κύματα καύσωνα και μήνες ανομβρίας που έχουν αφήσει τη βλάστηση εξαιρετικά ξηρή από τον Μάιο.

Παράλληλα, οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν για νέο κύμα ακραίας ζέστης που αναμένεται να πλήξει τη Γαλλία από την Τρίτη, με τη θερμοκρασία να αγγίζει κατά τόπους τους 40 βαθμούς Κελσίου.

Σύμφωνα με τον Ρικ ΜακΡέι, μια νέα μάζα εξαιρετικά θερμού αέρα αναμένεται να κινηθεί σταδιακά από την Τσεχία προς τη δυτική Ευρώπη μέσα στις επόμενες τέσσερις έως πέντε ημέρες, δημιουργώντας συνθήκες που θα μπορούσαν να ευνοήσουν τόσο την εκδήλωση νέων μεγάλων πυρκαγιών όσο και τον σχηματισμό ακόμη περισσότερων «πύρινων σύννεφων».