Σε συμφωνία για τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων από την έναρξη του πολέμου κατέληξαν Ρωσία και Ουκρανία, κατά τις διήμερες συνομιλίες τους στο Άμπου Ντάμπι, χωρίς ωστόσο να σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος προς μια συνολική ειρηνευτική διευθέτηση.

Στην πρώτη συνάντηση των δύο πλευρών υπό αμερικανική διαμεσολάβηση από τον Φεβρουάριο, συμμετείχαν υψηλόβαθμες αντιπροσωπείες, με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ, και τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ να συντονίζουν τις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου, που πλησιάζει τα πέντε χρόνια.

Ανταλλαγή αιχμαλώτων και πρόοδος στις εγγυήσεις ασφαλείας

Η συμφωνία προβλέπει ανταλλαγή περισσότερων από 1.000 αιχμαλώτων από κάθε πλευρά. Ο Κούσνερ εκτίμησε ότι η κίνηση αυτή θα επιτρέψει την επανένωση οικογενειών, θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη και θα δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την ειρηνευτική διαδικασία.

Ο Νταβίντ Αραχαμία, υψηλόβαθμο μέλος της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ανέφερε ότι οι Ρώσοι διαπραγματευτές προσήλθαν με «πολύ, πολύ αυστηρές οδηγίες», περιορίζοντας τα περιθώρια συμβιβασμού. Παράλληλα, έκανε λόγο για «πραγματικά μεγάλη πρόοδο» στις εγγυήσεις ασφαλείας που θα πρέπει να λάβει η Ουκρανία μετά τον πόλεμο.

«Πιστεύω ότι έχουμε καλή δυναμική για να βρεθεί λύση πριν από την Πρωτοχρονιά», δήλωσε.

Αισιόδοξος εμφανίστηκε και ο Κούσνερ, αναγνωρίζοντας ότι πρόκειται για μια εξαιρετικά σύνθετη διαπραγμάτευση, με έντονο συναισθηματικό φορτίο και έναν πόλεμο που εξακολουθεί να μαίνεται. Όπως είπε, υπάρχουν τα απαραίτητα στοιχεία για μια συμφωνία, αλλά απαιτείται να συνδυαστούν σε ένα κοινά αποδεκτό πλαίσιο.

Επόμενοι σταθμοί Μόσχα και Δουβλίνο

Οι Κούσνερ και Γουίτκοφ αναμένεται να συναντηθούν την Πέμπτη στη Μόσχα με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, προκειμένου να συζητήσουν τα αποτελέσματα των επαφών στο Άμπου Ντάμπι.

Στη συνέχεια θα μεταβούν στο Δουβλίνο για διαβουλεύσεις με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και Ευρωπαίους εταίρους.

Σύμφωνα με τον Κούσνερ, οι προτάσεις που θα παρουσιαστούν στον Ρώσο πρόεδρο έχουν διαμορφωθεί σε στενό συντονισμό με την Ουκρανία και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Αμετακίνητη η Ρωσία στις εδαφικές απαιτήσεις

Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, το εδαφικό παραμένει το βασικό εμπόδιο. Η Μόσχα διεκδικεί ολόκληρο το Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που εξακολουθούν να ελέγχονται από το Κίεβο, καθώς και τα τμήματα δύο νότιων ουκρανικών περιφερειών που δεν έχει καταλάβει.

Ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, διαμήνυσε ότι «κάθε σπιθαμή της γης μας θα επιστρέψει στη Ρωσία, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο», προσθέτοντας πως η Μόσχα θα ικανοποιηθεί μόνο με «ειρήνη με τους δικούς της όρους».

Ο Μεντίνσκι συνέδεσε επίσης τη διευθέτηση του ουκρανικού με τη συνολική αναμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, ζητώντας ένα νέο σύστημα που θα αποτελέσει μια σύγχρονη «Γιάλτα και Πότσνταμ».

Υποστήριξε ότι το μεταπολεμικό σύστημα ασφαλείας της Ευρώπης έχει αποτύχει και ότι η Ουκρανία αποτελεί απλώς το σημείο όπου εκδηλώθηκε μια βαθύτερη κρίση.

«Ολόκληρος ο οργανισμός είναι άρρωστος και η Ουκρανία ήταν απλώς μια κύστη που έσπασε. Πρέπει να θεραπευτεί ολόκληρος ο οργανισμός. Ένα τσιρότο δεν αρκεί», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Οι τοποθετήσεις του εντείνουν τις ευρωπαϊκές ανησυχίες για το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης συμφωνίας Ουάσιγκτον και Μόσχας, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη.

Η ρωσική στάση παραπέμπει στις απαιτήσεις που είχε υποβάλει η Μόσχα το 2021, πριν από την εισβολή: διακοπή της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ, αποκλεισμό της ουκρανικής ένταξης, περιορισμούς στις συμμαχικές δυνάμεις και τα οπλικά συστήματα σε χώρες που προσχώρησαν μετά το 1997, καθώς και στην ανάπτυξη πυραύλων. Η Δύση είχε απορρίψει τότε τις αξιώσεις αυτές.

Η Ευρώπη διεκδικεί συμμετοχή στις συνομιλίες

Ανησυχώντας ότι το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας μπορεί να αποφασιστεί χωρίς τη συμμετοχή τους, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έστειλαν εκπροσώπους στο Άμπου Ντάμπι, χωρίς, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, να λάβουν απευθείας μέρος στις διαπραγματεύσεις.

Ο Μεντίνσκι υποβάθμισε την παρουσία τους, σχολιάζοντας ότι, εάν είχαν έρθει «ως τουρίστες», μπορούσαν να συζητήσουν στο λόμπι του ξενοδοχείου. Πρόσθεσε ότι η Μόσχα θα εξετάσει ευρωπαϊκές προτάσεις μόνο εφόσον έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Στην Ευρώπη εντείνεται παράλληλα η συζήτηση για τη δημιουργία απευθείας διαύλου επικοινωνίας με τον Πούτιν. Οι ηγέτες της Νορβηγίας και της Φινλανδίας είχαν πρόσφατα συνομιλίες μαζί του, ενώ ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε την Τετάρτη ανοιχτός σε ανάλογη επαφή.

Ο Κούσνερ πρότεινε οι ευρωπαϊκές χώρες να επιλέξουν έναν κοινό εκπρόσωπο, σχολιάζοντας ότι μια τέτοια συμφωνία μεταξύ τους θα ήταν δυσκολότερο επίτευγμα από το να πειστεί η Ρωσία να τις δεχθεί στις διαπραγματεύσεις.

Διευκρίνισε, πάντως, ότι θα επιδιώξει στη Μόσχα τη συμμετοχή των Ευρωπαίων στις επόμενες συναντήσεις, με βασικό ζητούμενο τη διαμόρφωση εγγυήσεων που θα αποτρέψουν την επανάληψη του πολέμου.

Η ρωσική πλευρά εξακολουθεί να απορρίπτει τον ρόλο των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ως διαμεσολαβητών, θεωρώντας ότι η στρατιωτική υποστήριξή τους προς το Κίεβο αποκλείει την ουδετερότητά τους. Ο Μεντίνσκι δήλωσε ότι η Μόσχα θα συνομιλήσει μαζί τους μόνο «όταν ξυπνήσει η συνείδησή τους» και σταματήσουν να προμηθεύουν όπλα στην Ουκρανία.

Συνεχίζονται οι επιθέσεις

Παρά τις διπλωματικές προσπάθειες, οι εχθροπραξίες συνεχίζονται. Η Ρωσία εξαπέλυσε επιθέσεις με drones στο Κίεβο και σε άλλες ουκρανικές περιοχές, ενώ η Ουκρανία έπληξε τη νύχτα το λιμάνι Ουστ-Λούγκα, στη ρωσική περιφέρεια του Λένινγκραντ.

Το λιμάνι, σημαντικός κόμβος εξαγωγής ρωσικών ενεργειακών προϊόντων στη Βαλτική, εξακολουθούσε να φλέγεται την Τετάρτη.

Η συμφωνία για τους αιχμαλώτους αποτελεί το σημαντικότερο χειροπιαστό αποτέλεσμα των συνομιλιών, ωστόσο η επιμονή της Μόσχας στις εδαφικές διεκδικήσεις και οι διαφωνίες για τη μελλοντική ασφάλεια της Ευρώπης εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την προοπτική ειρήνης.