Ο Ενές Καντέρ (Enes Kanter) είναι Τούρκο-Αμερικανός μπασκετμπολίστας του ΝΒΑ και ακτιβιστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα και επικηρυγμένος από τον Ερντογάν. Θα μπορούσε να μείνει σιωπηλός και να απολαμβάνει τα προνόμια του στις ΗΠΑ, ωστόσο επέλεξε να μιλήσει δημόσια για την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία και το πληρώνει έως σήμερα.
Η αντίθεσή του προς το καθεστώς του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον οποίο χαρακτήρισε δικτάτορα, είχε σαν αποτέλεσμα ένα διεθνές ένταλμα σύλληψης εις βάρος του, ποινικές διώξεις για τον ίδιο και την οικογένεια του, απειλές και αποκλεισμούς. «Παρ’ όλα αυτά, αρνούμαι να σωπάσω. Αν μια δικτατορία σε στοχοποιεί, σημαίνει ότι κάνεις κάτι σωστά» λέει στο tvxs με αφορμή την ολιγοήμερη στάση του στη χώρα μας.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί περιγράφει την οδύνη που του προκάλεσε το κόστος της επιλογής του αλλά και τη χαρά που νιώθει διευρύνοντας τον ακτιβισμό του υπερασπιζόμενος πολίτες πέρα από τα σύνορα της χώρας του.
Τι σας ώθησε να πάρετε μια τόσο δυναμική στάση δημόσια ενάντια στο καθεστώς Ερντογάν;
Αυτό που με ώθησε πραγματικά να μιλήσω ήταν η οδύνη των αθώων ανθρώπων στην Τουρκία. Έβλεπα δημοσιογράφους φυλακισμένους, δικαστές και δασκάλους απολυμένους, βασανιστήρια, οικογένειες διαλυμένες απλά και μόνο επειδή είχαν διαφορετικές απόψεις. Δεν μπορούσα να μείνω σιωπηλός ενώ η πατρίδα μου βυθιζόταν ολοένα και περισσότερο στον αυταρχισμό.
Ως δημόσιο πρόσωπο, ειδικά ως παίκτης του NBA, ένιωσα ηθική υποχρέωση να χρησιμοποιήσω τη φωνή μου. Η σιωπή θα με καθιστούσε συνένοχο. Η οικογένειά μου δέχτηκε απειλές, έχασα την υπηκοότητά μου, δεν μπορούσα να ταξιδέψω ελεύθερα — αλλά ήξερα ότι το τίμημα της αλήθειας άξιζε, αν αυτό σήμαινε να ρίξω φως στην πραγματικότητα και να υπερασπιστώ την ελευθερία, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν ήταν θέμα πολιτικής, ήταν θέμα στοιχειώδους ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Πώς επηρέασε τη ζωή σας καταρχήν ο «πόλεμος» που εξαπέλυσε εναντίον σας ο Πρόεδρος Ερντογάν και πώς είναι να ζείτε υπό συνεχή απειλή από την τουρκική κυβέρνηση;
Στην αρχή ήταν σοκαριστικό. Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι απλώς και μόνο επειδή μίλησα για βασικές ελευθερίες θα γινόμουν στόχος διεθνούς εκστρατείας εκφοβισμού. Το καθεστώς Ερντογάν με χαρακτήρισε τρομοκράτη επειδή χρησιμοποίησα τη φωνή μου. Μου αφαίρεσαν το διαβατήριο, έβαλαν επικήρυξη 500.000 δολαρίων για το κεφάλι μου, εξέδωσαν διεθνές ένταλμα σύλληψης μέσω της Interpol και πίεσαν χώρες να μη μου επιτρέπουν την είσοδο. Έμεινα άπατρις μέσα σε μια νύχτα.
Η οικογένειά μου στην Τουρκία υπέστη σοβαρές συνέπειες — ο πατέρας μου απολύθηκε από τη θέση του καθηγητή, τα αδέλφια μου παρενοχλούνταν από την κυβέρνηση και δεν μπορούσα να τηλεφωνήσω ούτε στη μητέρα μου για χρόνια γιατί ένα απλό τηλεφώνημα θα μπορούσε να την θέσει σε κίνδυνο.
Το να ζεις υπό συνεχή απειλή αλλάζει τα πάντα. Ταξιδεύω με ασφάλεια, προσέχω πού πηγαίνω, και έχω χάσει σημαντικές στιγμές από τη ζωή της οικογένειάς μου γιατί δεν μπορώ να επιστρέψω στην πατρίδα μου. Παρ’ όλα αυτά, αρνούμαι να σωπάσω. Αν μια δικτατορία σε στοχοποιεί, σημαίνει ότι κάνεις κάτι σωστά. Οι απειλές με έκαναν πιο δυναμικό και πιο αποφασισμένο να παλέψω για όσους δεν μπορούν να μιλήσουν οι ίδιοι.

Ποιο ήταν το μεγαλύτερο προσωπικό κόστος για εσάς και την οικογένειά σας στην Τουρκία;
Το μεγαλύτερο κόστος ήταν η απώλεια της σύνδεσης με την οικογένειά μου και την πατρίδα μου. Για χρόνια δεν μπορούσα καν να πω «σ’ αγαπώ» στη μητέρα μου, γιατί αυτό θα μπορούσε να την θέσει σε κίνδυνο. Ο πατέρας μου απολύθηκε και συνελήφθη μόνο και μόνο επειδή μίλησα δημόσια. Τα αδέλφια μου υπέστησαν επίσης τις συνέπειες της πράξης μου. Όλα τα μέλη της οικογένειάς μου αντιμετωπίστηκαν σαν εγκληματίες, χωρίς να έχουν κάνει τίποτα.
Δεν έχω δει τους γονείς και τα αδέλφια μου για πάνω από δέκα χρόνια. Έχασα γενέθλια, γιορτές και όλες τις μικρές στιγμές που ομορφαίνουν τη ζωή μιας οικογένειας. Το πιο σπαρακτικό απ’ όλα ήταν ότι αναγκάστηκαν να με αποκηρύξουν δημόσια για να επιβιώσουν, οι δικοί μου άνθρωποι. Φανταστείτε να βλέπετε τον πατέρα σας να λέει στην τηλεόραση: «Αποκηρύσσω τον γιο μου», μόνο και μόνο για να σταματήσει το κράτος να κυνηγάει την υπόλοιπη οικογένεια. Αυτός ο πόνος δεν φεύγει ποτέ.
Αλλά πάντα έλεγα στον εαυτό μου ότι προτιμώ να υπερασπιστώ το σωστό και να χάσω τα πάντα, παρά να σωπάσω και να μετανιώνω μια ζωή.
Πώς επηρέασαν όλα αυτά τον ακτιβισμό σας και την καριέρα σας στο NBA;
Η επίδραση ήταν τεράστια, τόσο θετική όσο και αρνητική. Από τη μία, το ότι μίλησα μου έδωσε έναν σκοπό μεγαλύτερο από το μπάσκετ. Κατάλαβα ότι μπορούσα να χρησιμοποιήσω την πλατφόρμα μου για να αναδείξω παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων όχι μόνο στην Τουρκία, αλλά σε όλο τον κόσμο. Γι’ αυτό μίλησα για τους Ουιγούρους στην Κίνα, την καταπίεση στο Ιράν και τη σιωπή εταιρειών και λιγκών που βάζουν τα κέρδη πάνω από τις αξίες.
Από την άλλη, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό έβλαψε την καριέρα μου στο NBA. Με χαρακτήρισαν «αμφιλεγόμενο» και οι ομάδες άρχισαν να με θεωρούν πρόβλημα. Μίλησα για την Κίνα και ξαφνικά με έβαλαν στον πάγκο και στη συνέχεια με απέκλεισαν εντελώς. Από βασικός παίκτης, έφτασα να είμαι ανεπιθύμητος, όχι για την απόδοσή μου, αλλά επειδή δεν σιώπησα.
Δεν περίμενα ποτέ να πληρώσω τέτοιο τίμημα, αλλά δεν μετανιώνω. Το μπάσκετ ήταν το όνειρό μου, αλλά η ελευθερία είναι πιο σημαντική. Αν πρέπει να διαλέξω ανάμεσα σε σουτ τριών πόντων και το να κάνω τη διαφορά με τον ακτιβισμό, διαλέγω το δεύτερο κάθε φορά.

Τι σας οδήγησε να αποκτήσετε την αμερικανική υπηκοότητα και να προσθέσετε τη λέξη «Freedom» στο όνομά σας;
Η απόκτηση της αμερικανικής υπηκοότητας ήταν μια από τις πιο περήφανες στιγμές της ζωής μου. Μετά από όλα όσα πέρασα — απειλές, εξορία, απώλεια της τουρκικής υπηκοότητας — η Αμερική μου έδωσε κάτι που δεν είχα ποτέ πριν: ένα σπίτι όπου μπορώ να μιλάω ελεύθερα, να ζω χωρίς φόβο και να αγωνίζομαι για δικαιοσύνη χωρίς να φιμώνομαι.
Όταν σήκωσα το δεξί μου χέρι και έδωσα τον όρκο, δεν αποκτούσα απλώς ένα διαβατήριο — αποδεχόμουν τις αξίες που κάνουν αυτή τη χώρα ξεχωριστή: ελευθερία, δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα. Γι’ αυτό και πρόσθεσα νόμιμα τη λέξη «Freedom» στο όνομά μου. Δεν είναι απλώς ένα όνομα, είναι ένα μήνυμα. Ένα μήνυμα προς κάθε δικτάτορα ότι μπορεί να σου πάρει τη χώρα, την οικογένεια, ακόμα και την καριέρα, αλλά δεν μπορεί να σου πάρει τη φωνή σου, εκτός αν τους το επιτρέψεις.
Ήθελα να υπενθυμίσω στους νέους Αμερικανούς να μην θεωρούν δεδομένες τις ελευθερίες τους. Εγώ έπρεπε να χάσω τα πάντα για να καταλάβω τι σημαίνει πραγματικά αυτή η λέξη. Τώρα είναι μέρος του εαυτού μου.
Αισθάνεστε ασφαλής και προστατευμένος στις Ηνωμένες Πολιτείες;
Σε σύγκριση με πολλές χώρες στον κόσμο ναι, νιώθω πιο ασφαλής στις ΗΠΑ. Είναι από τις λίγες χώρες όπου μπορώ να μιλάω ενάντια σε καθεστώτα όπως του Ερντογάν ή του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος χωρίς να φυλακιστώ. Είμαι ευγνώμων για τις ελευθερίες και τις νομικές προστασίες που μου προσφέρει η αμερικανική υπηκοότητα.
Ωστόσο, δεν θα ήμουν ειλικρινής αν έλεγα ότι νιώθω πλήρως ασφαλής. Το καθεστώς Ερντογάν έχει αποδείξει ότι είναι πρόθυμο να πάει πολύ μακριά για να φιμώσει τους επικριτές του, ακόμη και εκτός συνόρων. Έχω δεχτεί σοβαρές απειλές για τη ζωή μου, ταξιδεύω με ασφάλεια και συχνά πρέπει να ακυρώνω εκδηλώσεις ή να αλλάζω σχέδια λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια μου.
Πιστεύω στις αμερικανικές αρχές, αλλά γνωρίζω τους κινδύνους. Όμως έχω αποδεχτεί αυτό το τίμημα. Γιατί αν δεν είμαι πρόθυμος εγώ να αναλάβω αυτόν τον κίνδυνο, τότε ποιος θα το κάνει;
Σας στήριξαν άλλοι Τούρκοι αθλητές; Τι λέτε για τη σιωπή των μεγάλων αθλητικών οργανισμών απέναντι στις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων;
Ειλικρινά, δεν με στήριξαν δημόσια πολλοί Τούρκοι αθλητές και το καταλαβαίνω. Το καθεστώς Ερντογάν έχει καλλιεργήσει ένα κλίμα φόβου όπου το να μιλήσεις ή ακόμα και να συνδεθείς μαζί μου μπορεί να σου κοστίσει την καριέρα, την ελευθερία ή να θέσει την οικογένειά σου σε κίνδυνο. Πολλοί φοβούνται και δεν τους κατηγορώ. Έτσι λειτουργούν οι δικτατορίες, χρησιμοποιούν τον φόβο για να σιγήσουν ακόμη και τις πιο δυνατές φωνές.
Αυτό που με απογοητεύει περισσότερο είναι η σιωπή των μεγάλων αθλητικών λιγκών και οργανισμών. Το NBA, για παράδειγμα, έχει κάνει σπουδαίο έργο υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης στις ΗΠΑ, αλλά όταν μίλησα για τη γενοκτονία των Ουιγούρων στην Κίνα, μου είπαν να «το βουλώσω και να παίξω». Ξαφνικά ήμουν στον πάγκο και μετά εκτός ομάδων. Όχι λόγω απόδοσης, αλλά γιατί τόλμησα να μιλήσω ενάντια σε μια δύναμη με δισεκατομμύρια συνδεδεμένη με πολλά επιχειρηματικά συμφέροντα.
Ο αθλητισμός πρέπει να είναι για τις αξίες, να υπερασπίζεται το σωστό, όχι απλώς να πουλά παπούτσια ή να κυνηγά τα κέρδη. Οι λίγκες λένε ότι νοιάζονται για τη δικαιοσύνη, αλλά όταν έρχεται η ώρα να μιλήσουν κατά των δικτατοριών, προτιμούν τη σιωπή από την ακεραιότητα.
Θα συνεχίσω να μιλάω. Γιατί οι αθλητές έχουν επιρροή, και η σιωπή μπροστά στην καταπίεση είναι συνενοχή.
Από την Αμερική μέχρι τη Γάζα, τα ανθρώπινα δικαιώματα παραβιάζονται απροκάλυπτα σε διάφορους βαθμούς. Ποιο είναι το σχόλιό σας για την κατάσταση του κόσμου σήμερα;
Αυτό που μου ραγίζει την καρδιά περισσότερο είναι ότι οι αθώοι — παντού, σε κάθε πλευρά — είναι αυτοί που πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα. Είτε είναι ένα παιδί στη Γάζα, είτε μια οικογένεια στο Ισραήλ που ζει με τον φόβο, είτε ένας πολιτικός κρατούμενος στο Ιράν ή ένας Αφροαμερικανός που βιώνει θεσμική αδικία, το κοινό νήμα είναι ο πόνος που προκαλούν η εξουσία, η διαίρεση και το μίσος.
Συχνά ξεχνάμε ότι πίσω από κάθε τίτλο και κάθε πολιτική σύγκρουση, υπάρχουν αληθινές ανθρώπινες ζωές — μητέρες, πατέρες, παιδιά — που θέλουν απλώς να ζήσουν με αξιοπρέπεια και ασφάλεια.
Δεν επιλέγω πλευρά μέσω του ακριβισμού μου, αλλά στέκομαι στο πλευρό όσων δεν μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Πιστεύω ότι κάθε ανθρώπινη ζωή έχει την ίδια αξία. Και αυτό σημαίνει να μιλάμε όταν παραβιάζονται δικαιώματα ανεξαρτήτως εθνικότητας, φυλής ή θρησκείας.
Αυτό που χρειάζεται ο κόσμος είναι περισσότερη ενσυναίσθηση, περισσότερη συμπόνια και περισσότερο θάρρος. Χρειαζόμαστε λιγότερο μίσος και περισσότερη ανθρωπιά.
Τι μήνυμα θέλετε να στείλετε στους νέους που φοβούνται να μιλήσουν για την αδικία και με τι ασχολείστε σήμερα;
Σε κάθε νέο άνθρωπο που βλέπει την αδικία αλλά φοβάται να μιλήσει του λέω «σε καταλαβαίνω . Ήμουν κι εγώ εκεί. Είναι τρομακτικό. Το να λες την αλήθεια μπορεί να σου κοστίσει φίλους, ευκαιρίες ή και την ασφάλειά σου. Αλλά σας υπόσχομαι το εξής: η σιωπή θα σας κοστίσει ακόμη περισσότερα όπως τη συνείδησή σας, την ακεραιότητά σας και την αίσθηση σκοπού στη ζωή.
Δεν χρειάζεται να είστε διάσημοι για να κάνετε τη διαφορά. Κάθε κίνημα δικαιοσύνης στην ιστορία ξεκίνησε από απλούς ανθρώπους που αποφάσισαν να μιλήσουν όταν ήταν πιο εύκολο να μείνουν σιωπηλοί. Η φωνή σας μετράει. Το θάρρος σας μπορεί να εμπνεύσει άλλους. Και όσο περισσότεροι μιλούν, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για την αδικία να επιβιώσει.
Σήμερα έχω αφιερώσει τη ζωή μου στον ακτιβισμό για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ίδρυσα το Enes Kanter Freedom Foundation, που επικεντρώνεται στην εκπαίδευση και την ενδυνάμωση των νέων ώστε να γίνουν μελλοντικοί μπροστάρηδες στο κίνημα για τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία και την ελευθερία. Διοργανώνουμε εκδηλώσεις, μιλάμε σε σχολεία και πανεπιστήμια και συνεργαζόμαστε με οργανώσεις σε όλο τον κόσμο.
Ίσως να μην βρίσκομαι πια στο παρκέ, αλλά είμαι ακόμα στο «παιχνίδι», απλώς είναι ένα διαφορετικό παιχνίδι. Και τα διακυβεύματα είναι ακόμη μεγαλύτερα. Δεν θα σταματήσω μέχρι να ακουστεί κάθε φωνή και να είναι ελεύθερος κάθε άνθρωπος.
Στην Ελλάδα τα ΜΜΕ που στηρίζουν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, χρημαδοτούνται από το ... κράτος. Tο tvxs.gr στηρίζεται στους αναγνώστες του και αποτελεί μια από τις ελάχιστες ανεξάρτητες φωνές στη χώρα. Mε μια συνδρομή, από 2.9 €/μήνα,ενισχύετε την αυτονομία του tvxs.gr και των δημοσιογραφικών του ερευνών. Συγχρόνως αποκτάτε πρόσβαση στα ντοκιμαντέρ και το περιεχόμενο του 24ores.gr.
Δες τα πακέτα συνδρομών >



