Τον περιορισμό της πυρηνικής ομπρέλας που προσφέρουν η Βρετανία και η Γαλλία σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες φέρεται να εντάσσει η Μόσχα στους όρους της για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Η συγκεκριμένη απαίτηση διευρύνει σημαντικά το πεδίο των ρωσικών διεκδικήσεων, καθώς δεν αφορά μόνο την έκβαση της σύγκρουσης με το Κίεβο, αλλά και τις συνολικότερες ισορροπίες ασφαλείας στην Ευρώπη.

Ads

Όπως προκύπτει από έγγραφο με ημερομηνία 10 Νοεμβρίου, το οποίο είδαν οι New York Times, η Ρωσία ζητά από το Λονδίνο και το Παρίσι να αναλάβουν τη δέσμευση ότι δεν θα αξιοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών κρατών, στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.

Ads

Η συγκεκριμένη πρόταση αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου συνόλου όρων που θέτει η Μόσχα. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η αποχώρηση δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη, καθώς και η διακοπή της στρατιωτικής συνδρομής της Δύσης προς την Ουκρανία.

Ads

Οι ρωσικές θέσεις έρχονται στο φως ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη διπλωματικές πρωτοβουλίες υπό την αιγίδα των ΗΠΑ για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας. Ωστόσο, οι απαιτήσεις του Κρεμλίνου δείχνουν ότι οι επιδιώξεις του ξεπερνούν μια διμερή διευθέτηση με την Ουκρανία, καθώς περιλαμβάνουν αλλαγές στο ευρύτερο σύστημα ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Ads

Προς το παρόν, καμία από τις συγκεκριμένες προτάσεις δεν έχει εξασφαλίσει την αποδοχή των δυτικών κυβερνήσεων.

Η απαίτηση για την πυρηνική αποτροπή Βρετανίας και Γαλλίας

Στο επίκεντρο των ρωσικών προτάσεων βρίσκεται η επιδίωξη να αποκλειστεί η χρήση των βρετανικών και γαλλικών πυρηνικών δυνατοτήτων για την προστασία τρίτων ευρωπαϊκών χωρών.

Πρόκειται για ζήτημα που συνδέεται άμεσα με έναν βασικό μηχανισμό αποτροπής του ΝΑΤΟ. Η Βρετανία και η Γαλλία, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελούν τις τρεις πυρηνικές δυνάμεις της Συμμαχίας, με τα οπλοστάσιά τους να συνεισφέρουν στην αποτροπή ενδεχόμενης επίθεσης κατά κρατών-μελών.

Το πυρηνικό οπλοστάσιο του Ηνωμένου Βασιλείου στηρίζεται στους βαλλιστικούς πυραύλους Trident, οι οποίοι εκτοξεύονται από πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Η βρετανική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η αποτρεπτική της ισχύς αφορά την ασφάλεια τόσο της ίδιας της χώρας όσο και των συμμάχων της.

Εάν υιοθετούνταν η ρωσική πρόταση, οι ευρωπαϊκές χώρες που δεν διαθέτουν δικό τους πυρηνικό οπλοστάσιο θα έχαναν τη δυνατότητα να βασίζονται στην πυρηνική προστασία που μπορούν να προσφέρουν το Λονδίνο και το Παρίσι.

Η συγκεκριμένη αξίωση παραπέμπει, παράλληλα, στις προτάσεις που είχε παρουσιάσει η Μόσχα τον Δεκέμβριο του 2021. Τότε ζητούσε, μεταξύ άλλων, να τερματιστούν οι ρυθμίσεις πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ, οι οποίες προβλέπουν την παρουσία αμερικανικών πυρηνικών όπλων σε ευρωπαϊκές χώρες.

Οι όροι για το ΝΑΤΟ και τη στρατιωτική στήριξη του Κιέβου

Στο ίδιο έγγραφο επανέρχονται θέσεις που είχε διατυπώσει το Κρεμλίνο ήδη από το 2021, πριν από την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.

Μεταξύ των βασικών αιτημάτων είναι η αποχώρηση των στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική πλευρά της Συμμαχίας. Η απαίτηση αφορά, μεταξύ άλλων, την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, καθώς η Μόσχα επιδιώκει την επαναφορά της νατοϊκής στρατιωτικής παρουσίας στα επίπεδα του 1997.

Παράλληλα, ζητά να διακοπούν οι παραδόσεις όπλων, εξοπλισμού και άλλου αμυντικού υλικού από τις δυτικές χώρες προς την Ουκρανία. Επιμένει επίσης να αποκλειστεί οριστικά το ενδεχόμενο ένταξης της χώρας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Στις ρωσικές αξιώσεις περιλαμβάνονται ακόμη περιορισμοί στην παρουσία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στο ουκρανικό έδαφος, καθώς και η διατήρηση του ελέγχου των εκτεταμένων περιοχών που έχει καταλάβει η Ρωσία κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων.

Από την άλλη πλευρά, η Μόσχα φέρεται να μην αποκλείει την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό τον όρο ότι το Κίεβο δεν θα συμμετέχει στους κοινούς αμυντικούς μηχανισμούς της Ένωσης.

Το εύρος των προτάσεων αποτυπώνει ότι η ρωσική πλευρά δεν περιορίζει τις διαπραγματεύσεις στις εδαφικές διαφορές με την Ουκρανία. Αντίθετα, επιχειρεί να θέσει υπό συζήτηση τη στρατιωτική παρουσία και τις αμυντικές δυνατότητες των δυτικών χωρών σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Το Λονδίνο επιμένει στη διατήρηση της πυρηνικής του αποτροπής

Η βρετανική πλευρά έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει τις δεσμεύσεις της απέναντι στους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ.

Στο επίσημο πλαίσιο της πυρηνικής στρατηγικής του Ηνωμένου Βασιλείου επισημαίνεται ότι οι απειλές για τη χώρα και τους συμμάχους της γίνονται ολοένα πιο έντονες και σύνθετες. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Λονδίνο θεωρεί την πυρηνική αποτροπή κρίσιμο στοιχείο της εθνικής και συμμαχικής ασφάλειας.

Χαρακτηριστικά, η βρετανική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι «το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί και θα υπερασπιστεί τον εαυτό του και τους συμμάχους του υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και τις πιο ακραίες».

Ταυτόχρονα, το Λονδίνο εκφράζει προβληματισμό για την αναβάθμιση των ρωσικών πυρηνικών δυνατοτήτων και την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων, τα οποία μπορούν να εξοπλιστούν τόσο με συμβατικές όσο και με πυρηνικές κεφαλές.

Στις 13 Νοεμβρίου, Βρετανία και Ουκρανία επανέλαβαν με κοινή ανακοίνωσή τους ότι το Κίεβο χρειάζεται ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας με νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα. Οι δύο πλευρές απέρριψαν επίσης τους όρους της Μόσχας, εκτιμώντας ότι η αποδοχή τους θα ισοδυναμούσε στην πράξη με παράδοση της Ουκρανίας.

Διπλωματικές επαφές με τη συμμετοχή Ευρώπης και ΗΠΑ

Οι νέες απαιτήσεις της Ρωσίας διατυπώνονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διευρύνει την ατζέντα των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία, συμπεριλαμβάνοντας και το ζήτημα της μελλοντικής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Κατά τις επαφές που πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι στις 10 και 11 Νοεμβρίου, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συζήτησαν με τη ρωσική αντιπροσωπεία θέματα που αφορούν την ασφάλεια της Ευρώπης, παράλληλα με τις προσπάθειες για τον τερματισμό των συγκρούσεων στην Ουκρανία.

Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε συμφωνία για την εκπροσώπηση της ηπείρου στις επόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες. Σύμφωνα με την απόφαση, στις διαπραγματεύσεις θα συμμετάσχουν η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία, καθώς και εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών θεσμών. Παρουσία αναμένεται να έχει και το ΝΑΤΟ.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τόνισε ότι η Ευρώπη οφείλει να εκπροσωπείται με ενιαία θέση σε κάθε συζήτηση που αφορά την Ουκρανία και τη μελλοντική ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς διαφώνησε με την προσπάθεια να συνδεθεί η διευθέτηση του ουκρανικού ζητήματος με μια συνολική αναμόρφωση των ευρωπαϊκών αμυντικών δομών. «Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι η ήπειρος διαθέτει ήδη διαμορφωμένο σύστημα ασφαλείας.

Ζελένσκι: Κίνδυνος από την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Την ανησυχία του για τις προθέσεις της Μόσχας εξέφρασε και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Όπως προειδοποίησε, η διεύρυνση των συζητήσεων προς μια συνολική αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας θα μπορούσε να λειτουργήσει προς όφελος της Ρωσίας.

Ο Ουκρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι το Κρεμλίνο επιχειρεί να επαναφέρει στο τραπέζι τις απαιτήσεις που είχε παρουσιάσει το 2021, οι οποίες αφορούσαν τον ρόλο και τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ, αλλά και την κατανομή της ισχύος στην Ευρώπη.

Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι οι συζητήσεις για τις μελλοντικές εγγυήσεις ασφαλείας της Ουκρανίας δεν θα πρέπει να προηγηθούν του τερματισμού των εχθροπραξιών. Η θέση του Κιέβου είναι ότι πρέπει να ακολουθηθεί μια συγκεκριμένη διαδικασία: πρώτα να συμφωνηθεί κατάπαυση του πυρός, στη συνέχεια να τερματιστεί ο πόλεμος και έπειτα να καθοριστούν οι εγγυήσεις που θα διασφαλίσουν την ασφάλεια της χώρας.