Mία φανταστική συνέντευξη του δημοσιογράφου και συγγραφέα Νόρμαν Σόλομον με τον Καρλ Μαρξ, με βασικό ερώτημα εάν η ισχύς του Ντόναλντ Τραμπ οφείλεται στις προσωπικές του ενέργειες ή στις υποκείμενες ταξικές σχέσεις.

Νόρμαν Σόλομον: Έχετε υποβαθμίσει τη σημασία του ατόμου στην ιστορία. Όμως σήμερα οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν έναν πρόεδρο που μεταμόρφωσε τις σχέσεις εξουσίας και το πολιτικό τοπίο.

Καρλ Μαρξ: Μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι δεν το έκανε μόνος του. Οι σχέσεις εξουσίας είναι ταξικές σχέσεις. Και, παρεμπιπτόντως, ποτέ δεν είπα ότι τα άτομα είναι άνευ σημασίας για την ιστορία. Αντίθετα, προέτρεπα τα άτομα να συμμετέχουν ενεργά στην αλλαγή της ιστορίας.

Ν.Σ.: Ο πρόεδρος Τραμπ ανέτρεψε κατακτήσεις των τελευταίων εκατό και πλέον ετών. Επιπλέον, είναι ψυχικά ασταθής, για να το θέσω επιεικώς.

Κ.Μ.: Οι βασικές αρχές εξακολουθούν να ισχύουν. Όπως έγραψα το 1869, αναφερόμενος στη Γαλλία, όπου είχε αναπτυχθεί μια προσωπολατρία γύρω από έναν τύραννο, η ταξική πάλη «δημιούργησε τις συνθήκες και τις σχέσεις που επέτρεψαν σε μια γελοία μετριότητα να παίξει τον ρόλο του ήρωα».

Ν.Σ.: Όμως τώρα ένα εξαιρετικά επικίνδυνο και ασταθές άτομο έχει πάρει τον έλεγχο της αμερικανικής κυβέρνησης. Και έφτασε εκεί με την ψήφο της πλειοψηφίας της εργατικής τάξης. Ήταν ένα τεράστιο σοκ να έχουμε έναν σχεδόν ψυχοπαθή πρόεδρο.

Κ.Μ.: Εκείνοι που εσείς αποκαλείτε φιλελεύθερους αρέσκονται να αποσυνδέουν τέτοια δηλητηριώδη άνθη από τις ιστορικές τους ρίζες. Ο Βίκτωρ Ουγκό έκανε ακριβώς αυτό. Όπως και τόσοι σημερινοί σχολιαστές, αφιέρωνε ατέλειωτες σελίδες χλευάζοντας τον απεχθή δεσπότη. Ο Ουγκό διέπρεψε στις πικρές και πνευματώδεις επιθέσεις του εναντίον του Λουδοβίκου-Ναπολέοντα Βοναπάρτη μετά το πραξικόπημα. Όπως επισήμανα, «το ίδιο το γεγονός εμφανίζεται στο έργο του σαν κεραυνός εν αιθρία. Βλέπει σε αυτό μόνο τη βίαιη πράξη ενός και μόνο ατόμου. Δεν αντιλαμβάνεται ότι έτσι κάνει αυτό το άτομο μεγάλο αντί για μικρό, αποδίδοντάς του μια προσωπική δύναμη πρωτοβουλίας χωρίς προηγούμενο στην παγκόσμια ιστορία».

Ν.Σ.: Στην πραγματικότητα, όμως, ο Τραμπ φαίνεται να ασκεί μια παράλογη και καταστροφική εξουσία με τρόπους που δεν έχουν προηγούμενο στην παγκόσμια ιστορία.

Κ.Μ.: Όμως δεν απέκτησε αυτή την εξουσία μόνο με τη δική του βούληση. Αν επικεντρώνεστε αποκλειστικά στην προσωπικότητα ενός ατόμου, χάνετε το ιστορικό νήμα.

Ν.Σ.: Ο κοινωνιολόγος Ντίλαν Ράιλι σχολίασε πρόσφατα: «Από μαρξιστική σκοπιά, μεγάλο μέρος της κριτικής που ασκεί η φιλελεύθερη αριστερά στη σύγχρονη αμερικανική πολιτική είναι ουσιαστικά μικροαστικό. Περιστρέφεται γύρω από ηθικά επιχειρήματα υπέρ των ίσων ευκαιριών και της μείωσης των κοινωνικών διαιρέσεων και συγκρούσεων». Και πρόσθεσε: «Νομίζω ότι το κεντρικό σημείο του Μαρξ είναι να υπογραμμίσει τη σημασία της ταξικής πάλης ως του μηχανισμού μέσω του οποίου επιβάλλεται κάθε ταξικός συμβιβασμός. Αν αυτό το χάσεις, η πολιτική σου είναι εξαρχής ακρωτηριασμένη».

Κ.Μ.: Κατ’ αρχάς, χαίρομαι που μπορώ να πω ότι δεν είμαι «μαρξιστής», δεδομένων των ανοησιών που έχουν ξεστομίσει ορισμένοι που αυτοαποκαλούνται έτσι. Μπορείτε να το βρείτε: «Ce qu’il y a de certain, c’est que moi, je ne suis pas Marxiste». Πέρα όμως από αυτό, ασφαλώς και δεν υπάρχει λογικός τρόπος να παρακάμψει κανείς την πρωταρχική σημασία της ταξικής πάλης. Η έκφραση ίσως ακούγεται υπερβολικά πολεμική στα μικροαστικά αυτιά της Αμερικής του 21ου αιώνα, αλλά αυτή είναι η ισχυρότερη κινητήρια δύναμη της ιστορίας. Μπορεί κανείς να την αρνηθεί ή να την αποφύγει, δεν μπορεί όμως πραγματικά να την παρακάμψει.

Ν.Σ.: Ο Τραμπ είναι ένας αχόρταγα ναρκισσιστής καπιταλιστής, αλλά είναι επίσης απροκάλυπτα ρατσιστής και μισογύνης.

Κ.Μ.: Φυσικά. Ο καπιταλισμός λειτουργεί με τρόπο που καταπιέζει και διαιρεί την εργατική τάξη. Τα συστήματα ρατσισμού σημαίνουν περισσότερα κέρδη για τους λίγους. Το ίδιο ισχύει και για τις γυναίκες, που υφίστανται εκμετάλλευση και αμείβονται λιγότερο για την εργασία τους. Έγραψα εκτενώς γι’ αυτά τα ζητήματα.

Ν.Σ.: Το φρικτό γεγονός παραμένει ότι σήμερα καταπιεζόμαστε από έναν εξαιρετικά αντιδραστικό και βίαιο πρόεδρο, που φιλοδοξεί να γίνει απόλυτος τύραννος. Και τρέφει ιδιαίτερο μίσος για τις γυναίκες και τους ανθρώπους με διαφορετικό χρώμα δέρματος, με τρομακτικές κοινωνικές συνέπειες.

Κ.Μ.: Η ταξική πάλη απέτυχε να οδηγήσει στις αναγκαίες λύσεις απέναντι στις φρικτές ανθρώπινες συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων των ιδιαίτερων μορφών θυματοποίησης μέσα στην ίδια την εργατική τάξη. Σε αυτό το σημείο, ας δώσουμε τον τελευταίο λόγο στον σύντροφό μου Φρίντριχ Ένγκελς, ο οποίος έγραφε το 1890: «Το τελικά καθοριστικό στοιχείο στην ιστορία είναι η παραγωγή και η αναπαραγωγή της πραγματικής ζωής. Ούτε ο Μαρξ ούτε εγώ ισχυριστήκαμε ποτέ τίποτε περισσότερο. Αν λοιπόν κάποιος διαστρεβλώνει αυτή τη θέση λέγοντας ότι το οικονομικό στοιχείο είναι το μοναδικό καθοριστικό, τότε τη μετατρέπει σε μια κενή, αφηρημένη και παράλογη φράση. Η οικονομική κατάσταση αποτελεί τη βάση, όμως τα διάφορα στοιχεία του εποικοδομήματος – οι πολιτικές μορφές της ταξικής πάλης και τα αποτελέσματά της, τα συντάγματα που θεσπίζει η νικήτρια τάξη, οι νομικές μορφές, ακόμη και οι αντανακλάσεις όλων αυτών των πραγματικών αγώνων στο μυαλό των συμμετεχόντων, οι πολιτικές, νομικές, φιλοσοφικές και θρησκευτικές θεωρίες και η εξέλιξή τους σε συστήματα δογμάτων – ασκούν επίσης επιρροή στην πορεία των ιστορικών αγώνων και σε πολλές περιπτώσεις καθορίζουν τη μορφή τους».

Ν.Σ.: Άρα εσείς και ο Ένγκελς συμφωνούσατε ότι πολλοί διαφορετικοί παράγοντες διαμορφώνουν την ιστορία, αλλά ότι σε ορισμένες κρίσιμες στιγμές ένα άτομο μπορεί να κάνει τη διαφορά;

Κ.Μ.: Ο Φρίντριχ διευκρίνισε ακόμη περισσότερο τη θέση του λέγοντας: «Φτιάχνουμε εμείς οι ίδιοι την ιστορία μας, αλλά πρώτα απ’ όλα κάτω από πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις και συνθήκες. Ανάμεσά τους, οι οικονομικές είναι τελικά οι καθοριστικές. Όμως και οι πολιτικές συνθήκες, καθώς και οι παραδόσεις που στοιχειώνουν το ανθρώπινο μυαλό, παίζουν επίσης ρόλο, αν και όχι τον αποφασιστικό». Και συνέχισε: «Υπάρχουν αμέτρητες διασταυρούμενες δυνάμεις, μια άπειρη σειρά παραλληλογράμμων δυνάμεων, από τα οποία προκύπτει ένα τελικό αποτέλεσμα – το ιστορικό γεγονός».

Ν.Σ.: Παρ’ όλα αυτά, αυτή τη στιγμή το ιστορικό γεγονός που επαναλαμβάνεται συνεχώς μοιάζει να κυριαρχείται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από τον Ντόναλντ Τραμπ.

Κ.Μ.: Ακόμη κι αν φαίνεται έτσι, ο βασικός κινητήριος παράγοντας ενός ιστορικού γεγονότος μπορεί, όσο αυτό εξελίσσεται, να μοιάζει προφανής, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για οπτική ψευδαίσθηση. Όπως έγραψα ήδη το 1843: «Η απαίτηση να εγκαταλείψει κανείς τις αυταπάτες για την κατάστασή του είναι απαίτηση να εγκαταλείψει μια κατάσταση που έχει ανάγκη από αυταπάτες». Μην ξεχνάτε ποτέ ότι λίγοι ζουν μέσα σε χυδαία πολυτέλεια, ενώ δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν μέσα στην εξαθλίωση και άλλα δισεκατομμύρια μετά βίας εξασφαλίζουν τα στοιχειώδη για την επιβίωσή τους. Η ταξική πάλη μπορεί να μοιάζει σε κάποιους ξεπερασμένη έννοια, όμως εξακολουθεί να είναι ο βασικός παράγοντας που στηρίζει την ιστορία, στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον.

Ν.Σ.: Κάποιοι παραπονιούνται ότι αυτό λέτε πάντα.

Κ.Μ.: Επειδή είναι πάντα αλήθεια.

• Ο Νόρμαν Σόλομον είναι διευθυντής του RootsAction.org και εκτελεστικός διευθυντής του Institute for Public Accuracy. Το τελευταίο βιβλίο του, War Made Invisible: How America Hides the Human Toll of Its Military Machine, περιλαμβάνει επίμετρο για τον πόλεμο στη Γάζα.

Πηγή: braveneweurope.com– Απόδοση kreport