Ο πρωθυπουργός του Κατάρ, Σεΐχης Μοχάμεντ Μπιν Αμπντουλραχμάν Μπιν Τζάσιμ Αλ Τάνι, θα επισκεφθεί άμεσα και επειγόντως το Ιράν για να συζητήσει περιφερειακά ζητήματα, όπως ανέφερε την Πέμπτη το πρακτορείο ειδήσεων Tasnim του Ιράν.

Η επίσκεψη του Καταριανού σεΐχη έρχεται καθώς οι συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα, στις οποίες το Κατάρ είναι κρίσιμος μεσολαβητής, παρατείνονται, και καθώς το Ιράν εξετάζει αντίποινα κατά του Ισραήλ για τη δολοφονία του πολιτικού ηγέτη της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια, στην Τεχεράνη στις 31 Ιουλίου.

Η χρονική στιγμή αυτής της κλιμάκωσης στη μακρόχρονη σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη, με τον πρόσφατα ορκισμένο πρόεδρο, Μασούντ Πεζεσκιάν, να προσπαθεί ακόμη να συνηθίσει τον νέο του ρόλο του.

• Διαβάστε επίσης: Μέση Ανατολή / Σε αδιέξοδο οι συνομιλίες εκεχειρίας, ισχυρίζονται Άραβες αξιωματούχοι

Πιθανά σενάρια

Για τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, η δολοφονία του ηγέτη της παλαιστινιακής ομάδας ήταν κάτι περισσότερο από πολεμικό σάλπισμα, ήταν υπαρξιακή πρόκληση.

Η έκρηξη που σκότωσε τον Χανίγια, η οποία, κατά την άποψη του Ιράν, ήταν πύραυλος που εκτοξεύτηκε από τα δικά του σύνορα, ήταν μια παραβίαση της κυριαρχίας που εξόργισε την Τεχεράνη και έθεσε υπό αυξημένο έλεγχο τη φετφά του Χαμενεΐ του 2003 που απαγορεύει την κατασκευή, τη χρήση και την αποθήκευση πυρηνικών όπλων.

Υπενθυμίζεται πως η εφημερίδα New York Times είχε πρόσφατα αποκαλύψει τεράστιο κενό ασφαλείας στην προστασία του Χανίγια κατά την διαμονή του στη Τεχεράνη, σε αντίθεση με ό,τι ισχυρίστηκε κατόπιν το Ιράν όσον αφορά στην ακριβή μέθοδο της δολοφονίας του.

• Διαβάστε επίσης: Μέση Ανατολή / Αποκάλυψη ΝΥΤ για τη βόμβα που σκότωσε τον Χανίγια – Σε κατάσταση ύψιστου συναγερμού το Ισραήλ

Η υψηλού επιπέδου συζήτηση για το κατά πόσον ο φετφά του Χαμενεΐ για τα πυρηνικά όπλα εξυπηρετούσε τις στρατηγικές προτεραιότητες του Ιράν συνεχιζόταν ήδη πριν από τη δολοφονία του Χανίγια, σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο που μίλησε στο Αλ Τζαζίρα υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Ο Χαμενεΐ έχει καθοδηγήσει το Ιράν μέσα από τις παγκόσμιες αλλαγές, από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μέχρι την άνοδο της μονοπολικότητας των Ηνωμένων Πολιτειών και τις συγκρούσεις στο Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη Συρία – και μέσα από την επιβαρυμένη ιστορία της πυρηνικής συμφωνίας του Ιράν με τις παγκόσμιες δυνάμεις.

Τώρα, στα 85 του χρόνια, πρέπει να διασφαλίσει το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας, μια κρίσιμη συγκυρία που απαιτεί κάτι περισσότερο από ελιγμούς στη «γκρίζα ζώνη» – τον χώρο μεταξύ πολέμου και ειρήνης που παραδοσιακά χρησιμοποιεί το Ιράν για να ασκεί πίεση στους αντιπάλους του.

Οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να αναδιαμορφώσουν το στρατηγικό τοπίο της Μέσης Ανατολής σε μια εποχή που οι διαπραγματευτές αγωνίζονται να καταλήξουν σε μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που θα τερμάτιζε τον βάναυσο πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα και, τρεις εβδομάδες μετά τη δολοφονία, το Ιράν δεν έχει ακόμη υποδείξει τι θα κάνει.

Ερωτηθείς εάν το Ιράν συγκρατεί την επίθεσή του στο ισραηλινό καθεστώς ώστε να προχωρήσουν οι συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός, ο μόνιμος αντιπρόσωπος του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη, Αμίρ Σαίντ Ιραβανί, δήλωσε στο Αλ Τζαζίρα: «Ο χρόνος της απάντησης του Ιράν θα είναι σχολαστικά ενορχηστρωμένος ώστε να διασφαλιστεί ότι θα συμβεί σε μια στιγμή μέγιστου αιφνιδιασμού».

Η δολοφονία προκάλεσε έντονη συζήτηση στο Ιράν, δήλωσαν πηγές στο Αλ Τζαζίρα, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι η αυτοσυγκράτηση είναι η σοφότερη πορεία, φοβούμενοι ότι ένα αντίποινα χτύπημα θα μπορούσε να βυθίσει το Ιράν σε μια παρατεταμένη και δαπανηρή αντιπαράθεση με το Ισραήλ, η οποία θα μπορούσε να αποδυναμώσει την Τεχεράνη και τους περιφερειακούς συμμάχους της.

Το στρατόπεδο της αυτοσυγκράτησης – από όλο το πολιτικό φάσμα του Ιράν – εξέφρασε επίσης την ελπίδα ότι η ηρεμία μπορεί τώρα να χρησιμεύσει ως μοχλός πίεσης στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, ανοίγοντας ενδεχομένως ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν και αποτελώντας μια πιο ισχυρή απάντηση στις προκλήσεις του Νετανιάχου.

Ο Χαμενεΐ

Μιλώντας σε αξιωματούχους στις 14 Αυγούστου, είπε ότι το Ιράν δεν πρέπει να εκφοβιστεί από τον ψυχολογικό πόλεμο που χρησιμοποιούν οι εχθροί του.

Επικαλούμενος το Κοράνι, πρόσθεσε ότι «οι μη τακτικές υποχωρήσεις, είτε στον στρατιωτικό, πολιτικό, δημοσιογραφικό ή οικονομικό τομέα, θα προκαλέσουν τη θεία οργή». Αν και δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις για το τι θα κάνει, πρόκειται για μια επιλογή που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει το στρατηγικό τοπίο της Μέσης Ανατολής, με το «πυρηνικό ζήτημα» να προσθέτει στην πολυπλοκότητα.

Μέχρι στιγμής, η πυρηνική πολιτική του Ιράν έχει επικεντρωθεί γύρω από το δικαίωμά του να κατέχει ειρηνική πυρηνική τεχνολογία, τη φετφά του Χαμενεΐ επί του θέματος, και να υπάρχει σε μια ζώνη ελεύθερη από πυρηνικά όπλα, δήλωσε στο Αλ Τζαζίρα αξιωματούχος που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του.

«Υπό την ευρεία έννοια, η πυρηνική πολιτική του Ιράν εξακολουθεί να μην εμπίπτει στην κατηγορία της πυρηνικής ασάφειας όπως το Ισραήλ», δήλωσε ο αξιωματούχος, αναφερόμενος στην άρνηση του Ισραήλ να αποκαλύψει ποιες πυρηνικές δυνατότητες διαθέτει.

Ωστόσο, ένα σχόλιο του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου στον ΟΗΕ τον περασμένο Σεπτέμβριο, και ένας ισραηλινός υπουργός που υποστήριξε ότι η Γάζα πρέπει να ισοπεδωθεί με πυρηνικά όπλα, έχουν εκληφθεί ως απειλές από το Ιράν, δήλωσε ο αξιωματούχος, γεγονός που ώθησε το Ιράν να επανεξετάσει τη στρατηγική του.

Η μονομερής απόσυρση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία είναι ένας ακόμη λόγος για το Ιράν να αναπροσαρμόσει την προσέγγισή του, πρόσθεσαν, εξηγώντας ότι το Ιράν εισήλθε στις πυρηνικές συνομιλίες ελπίζοντας ότι οι κυρώσεις σε βάρος της χώρας θα αρθούν με αντάλλαγμα περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα.

«Αλλά, τι συνέβη [όταν οι ΗΠΑ αποχώρησαν από την πυρηνική συμφωνία];» ρωτούν ρητορικά.

«Το Ιράν έπρεπε να αντιμετωπίσει την πολιτική μέγιστης πίεσης των ΗΠΑ χωρίς [να μπορεί να κάνει] τίποτα», πρόσθεσαν.

Θα αλλάξει το πυρηνικό δόγμα;

«Η απάντηση του Ιράν πρέπει…να τιμωρήσει τον επιτιθέμενο για την τρομοκρατική πράξη του και τις παραβιάσεις της εθνικής κυριαρχίας του Ιράν [καθώς και] να ενισχύσει τις αποτρεπτικές ικανότητες του Ιράν για να προκαλέσει βαθιά λύπη στο ισραηλινό καθεστώς, λειτουργώντας έτσι αποτρεπτικά», δήλωσε ο πρεσβευτής του ΟΗΕ Ιραβανί.

«Επιπλέον», πρόσθεσε, «η απάντηση του Ιράν πρέπει να είναι προσεκτικά βαθμονομημένη για να αποφευχθεί κάθε πιθανή αρνητική επίπτωση που θα μπορούσε ενδεχομένως να επηρεάσει μια μελλοντική κατάπαυση του πυρός [στη Γάζα]».

Αυτή είναι μια δυνητικά αδύνατη ισορροπία που πρέπει να επιτευχθεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ανώνυμος αξιωματούχος δήλωσε: «Οι απειλές που επιδεικνύει η σιωνιστική οντότητα [Ισραήλ] και η μετατόπιση από μια πολιτική ασάφειας σχετικά με το πυρηνικό τους πρόγραμμα σε μια σαφή πολιτική πυρηνικών απειλών κατά του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη…υποδηλώνουν ότι μπορεί αργότερα να στοχεύσουν τις ίδιες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις».

Και προσθέτουν: «Το Ιράν πρέπει να διατηρήσει την κυριαρχία του και…συζητά την αναθεώρηση του δόγματός του. Εάν δεν απομακρυνθούν τα πυρηνικά όπλα του Ισραήλ, θα υπάρξει ανταγωνισμός για την κατοχή πυρηνικών όπλων στην περιοχή και το Ιράν θα επανεξετάσει οπωσδήποτε τη στρατηγική του».

Ερωτηθείς αν πιστεύει ότι το Ιράν, αν αλλάξει το πυρηνικό του δόγμα, θα προχωρήσει στην παραγωγή πυρηνικών όπλων, ειδικά από τη στιγμή που δυτικές και ισραηλινές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι δεν απέχει περισσότερο από ένα μήνα από την παραγωγή πυρηνικής κεφαλής, ο ανώνυμος αξιωματούχος απάντησε αρνητικά.

«Οποιαδήποτε αλλαγή στο πυρηνικό δόγμα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι θα κινηθεί προς την κατεύθυνση των πυρηνικών όπλων», δήλωσε ο αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι θα μπορούσε να σημαίνει αλλαγή της τρέχουσας πυρηνικής στρατηγικής και επιβεβαιώνοντας ότι οποιαδήποτε αλλαγή θα κατευθυνόταν προς το Ισραήλ επειδή απειλεί το Ιράν.

Μια τέτοια αλλαγή μπορεί να ανησυχήσει τους γείτονες του Ιράν, αλλά, πρόσθεσε ο αξιωματούχος: «Είμαστε ανοιχτοί σε κάθε τρόπο για να καθησυχάσουμε τους γείτονές μας σχετικά με τις πυρηνικές μας δυνατότητες.»

«Το ερώτημα παραμένει αν οι γείτονές μας είναι έτοιμοι να μας καθησυχάσουν για τις αγορές όπλων και τις απειλές που δημιουργεί η παρουσία αμερικανικών βάσεων στα εδάφη τους», τόνισε.

Τελικά, οι επιλογές που έχει μπροστά του ο Χαμενεΐ είναι σαν τα πικρά κύπελλα από τα οποία πρέπει να πιει – ο ανώτατος ηγέτης αντιμετωπίζει μια δοκιμασία αντοχής καθώς ζυγίζει τις επιλογές που έχει μπροστά του, καθεμία από τις οποίες είναι γεμάτη με σημαντικούς κινδύνους και αβέβαια αποτελέσματα.

Το διακύβευμα δεν ήταν ποτέ υψηλότερο, καθώς ο κόσμος παρακολουθεί την Τεχεράνη να παλεύει με την πιο κρίσιμη απόφασή της εδώ και δεκαετίες.