Με κοινή ανακοίνωσή τους, 47 οργανώσεις από 16 χώρες, μεταξύ των οποίων και το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, εκφράζουν την κατηγορηματική αντίθεσή τους στα σχέδια δημιουργίας «κέντρου επιστροφών» στη Ρουάντα, με τη συμμετοχή και της Ελλάδας.

Ads

Όπως επισημαίνουν οι οργανώσεις, η αναγκαστική μεταφορά ανθρώπων σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν κανέναν ουσιαστικό δεσμό ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τα θεμελιώδη δικαιώματά τους και υπονομεύει τις εγγυήσεις προστασίας τους.

Ads

Υπενθυμίζεται πως ανησυχίες για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων έχουν ήδη τεθεί κατά το παρελθόν από αρμόδια όργανα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) και του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Ads

Οι οργανώσεις καλούν τα κράτη μέλη της ΕΕ να εγκαταλείψουν τα σχέδια ανάθεσης της ευθύνης προστασίας των προσφύγων εκτός ΕΕ και να εργαστούν προς το σκοπό της χάραξης βιώσιμων μεταναστευτικών πολιτικών, που να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τις διεθνείς υποχρεώσεις τους.

Ads

Τι προβλέπει το σχέδιο

Η Αυστρία, η Δανία, η Γερμανία, η Ελλάδα και η Ολλανδία παρουσίασαν επίσημα τα σχέδιά τους για τη δημιουργία ενός «κέντρου επιστροφής» στη Ρουάντα.

Η ανακοίνωση σηματοδοτεί ένα νέο στάδιο στην εφαρμογή πολιτικών εξωτερίκευσης της διαχείρισης του μεταναστευτικού, τις οποίες οι 46 οργανώσεις που υπογράφουν την κοινή δήλωση απορρίπτουν κατηγορηματικά.

Τα σχέδια αυτά, τα οποία καθίστανται δυνατά μέσω του νέου Κανονισμού της ΕΕ για τις Επιστροφές, προβλέπουν τη μεταφορά ανθρώπων που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία ουσιαστική σύνδεση. Με αυτόν τον τρόπο, τόσο οι ίδιοι οι άνθρωποι, όσο και η ευθύνη για την ασφάλεια και την προστασία των δικαιωμάτων τους μεταφέρονται μακριά από τη δημόσια θέα και τον ουσιαστικό έλεγχο.

«Καμία επιλογή χώρας υποδοχής, καμία νομική εγγύηση και κανένας θεσμικός μηχανισμός εποπτείας δεν μπορεί να εξαλείψει τους σοβαρούς κινδύνους που συνδέονται με τη λειτουργία τέτοιων κέντρων.

Ορισμένα κράτη-μέλη επιχειρούν να παρουσιάσουν τα συγκεκριμένα κέντρα με διαφορετική ονομασία, όπως «κέντρα υποδοχής» ή «κέντρα ευκαιριών» για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε μετακίνηση. Πρόκειται, ωστόσο, για έναν εξωραϊσμό της πραγματικότητας, καθώς πίσω από αυτές τις διατυπώσεις κρύβονται αναγκαστικές απομακρύνσεις.

Η συγκεκριμένη πολιτική παραγνωρίζει τη βούληση και την αυτονομία των μεταναστών, αντιμετωπίζοντας το μέλλον τους ως ζήτημα που μπορεί να καθορίζεται μονομερώς από τη χώρα στην οποία μεταφέρονται.

Οι άνθρωποι αυτοί θα απομακρύνονται παρά τη θέλησή τους και θα οδηγούνται σε κέντρα απέλασης, συχνά έπειτα από χρόνια ζωής και εργασίας στην Ευρώπη. Θα καταλήγουν σε χώρες στις οποίες ενδεχομένως δεν έχουν ζήσει ποτέ, χωρίς οικογενειακούς δεσμούς, κοινωνικό δίκτυο ή ουσιαστικές προοπτικές για το μέλλον τους.

Με αυτή την πολιτική, τα κράτη-μέλη αποδέχονται τον κίνδυνο σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εις βάρος μιας από τις πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, επιδιώκοντας έναν αποτρεπτικό στόχο που, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν αναμένεται να επιτευχθεί.

Αντίθετα, τέτοιου είδους σκληρά μέτρα εντείνουν την ανασφάλεια και ενδέχεται να καταστήσουν ακόμη πιο επικίνδυνες τις μεταναστευτικές διαδρομές», αναφέρει η ανακοίνωση.

Ως παράδειγμα, οι οργανώσεις επικαλούνται την περίπτωση του Ισραήλ, το οποίο είχε προχωρήσει σε απελάσεις ανθρώπων προς τη Ρουάντα και την Ουγκάντα, υποσχόμενο ότι θα εξασφαλιζόταν το καθεστώς και η ασφάλειά τους. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι πολλοί από αυτούς αναγκάστηκαν να συνεχίσουν το ταξίδι τους υπό επικίνδυνες συνθήκες, καταλήγοντας ακόμη και στα χέρια δικτύων εμπορίας ανθρώπων.

Η αλλαγή ονομασίας τέτοιων συμφωνιών δεν μεταβάλλει την ουσία τους. Πρόκειται για αναγκαστικές μεταφορές ανθρώπων εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες θολώνουν τα όρια της ευθύνης και της δικαιοδοσίας, οδηγώντας τους σε χώρες που συχνά δεν έχουν επιδείξει τον απαιτούμενο σεβασμό στα δικαιώματά τους.

Ρουάντα: Απουσία προστασίας και ανεξάρτητης εποπτείας

Ο νέος Κανονισμός για τις Επιστροφές, που υιοθετήθηκε πρόσφατα, επιτρέπει τη σύναψη συμφωνιών μόνο με χώρες οι οποίες σέβονται τα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης. Σύμφωνα με τις οργανώσεις, η Ρουάντα δεν πληροί αυτές τις προϋποθέσεις.

Η ίδια η αυστριακή αρμόδια αρχή ασύλου, μέσα από την έκθεσή της για την κατάσταση στη Ρουάντα, καταγράφει περιστατικά βασανιστηρίων σε χώρους κράτησης, αυθαίρετες συλλήψεις και ατιμωρησία στους κόλπους των υπηρεσιών ασφαλείας.

Επιπλέον, το 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου έκρινε ότι υπήρχε πραγματικός κίνδυνος επαναπροώθησης ανθρώπων από τη Ρουάντα σε άλλες χώρες. Στην απόφασή του επισήμανε ότι άτομα που είχαν μεταφερθεί εκεί στο πλαίσιο προηγούμενης συμφωνίας με το Ισραήλ προωθούνταν συστηματικά και με μυστικό τρόπο στην Ουγκάντα.

Στη Ρουάντα, σύμφωνα με τις οργανώσεις, η δικαιοσύνη δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από την κυβέρνηση, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας προχωρούν σε αυθαίρετες συλλήψεις και κρατήσεις χωρίς την τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών. Παράλληλα, οι καταγγελίες για κακομεταχείριση συχνά δεν εξετάζονται ουσιαστικά.

Η χώρα δεν έχει αποδείξει ότι μπορεί να διασφαλίσει δίκαιες διαδικασίες και επαρκή προστασία για ανθρώπους που μεταφέρονται αναγκαστικά από άλλα κράτη.

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργεί η εποπτεία των συγκεκριμένων κέντρων. Ο Κανονισμός για τις Επιστροφές προβλέπει ανεξάρτητο μηχανισμό παρακολούθησης της ίδιας της συμφωνίας ή ρύθμισης μόνο στις περιπτώσεις όπου προβλέπονται περαιτέρω μεταφορές ανθρώπων σε άλλες χώρες. Ωστόσο, σύμφωνα με τις οργανώσεις, η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν επαρκεί.

Η εποπτεία έχει πραγματική αξία μόνο εφόσον υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης και διακοπής των παραβιάσεων. Ο Κανονισμός, όμως, δεν αποσαφηνίζει τι πρόκειται να συμβεί όταν καταγράφονται παραβιάσεις που δεν καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής της εκάστοτε συμφωνίας.

Οι οργανώσεις επισημαίνουν ότι ακόμη και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι μηχανισμοί παρακολούθησης δεν έχουν καταφέρει να αποτρέψουν περιστατικά βίας στα σύνορα. Επομένως, σε χώρες όπου η ΕΕ δεν διαθέτει δικαιοδοσία ή εξουσίες επιβολής μέτρων, ένας μηχανισμός εποπτείας που υπάρχει μόνο στα χαρτιά δεν μπορεί να προσφέρει ουσιαστική προστασία.

Παράλληλα, τονίζεται ότι η ανάθεση των υποχρεώσεων προστασίας σε τρίτες χώρες καθιστά την Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτημένη από κράτη εκτός των συνόρων της. Αυτό ενδέχεται να επιτρέψει στις χώρες αυτές να χρησιμοποιούν το μεταναστευτικό ως μέσο πίεσης, εξυπηρετώντας τις δικές τους πολιτικές επιδιώξεις.

Την ίδια στιγμή, τέτοιου είδους συμφωνίες, οι οποίες διαπραγματεύονται υπό συνθήκες μεγάλης ανισορροπίας ισχύος, μεταφέρουν ευθύνες σε χώρες που ήδη φιλοξενούν μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων, διαθέτοντας σημαντικά λιγότερους οικονομικούς και άλλους πόρους.

Κατά τις οργανώσεις, η πρακτική αυτή περιορίζει τον ρόλο και την αυτονομία των αφρικανικών χωρών και υπονομεύει την προοπτική μιας ισότιμης συνεργασίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Αφρικής. Επιπλέον, επισημαίνουν ότι η προτεραιότητα που δίνει η ΕΕ στη δική της ατζέντα επιστροφών, έναντι των προτεραιοτήτων που έχουν θέσει οι αφρικανικές χώρες, πλήττει την αξιοπιστία της ως αξιόπιστου εταίρου.

Frontex: Ερωτήματα για τη λογοδοσία σε περιπτώσεις παραβίασης δικαιωμάτων

Ανησυχίες εκφράζονται και για τον ρόλο της Frontex, καθώς η νέα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον κανονισμό λειτουργίας της υπηρεσίας προβλέπει τη δυνατότητα παροχής υποστήριξης σε επιχειρήσεις επιστροφής σε τρίτες χώρες. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποκλείεται να αναλάβει ρόλο και στη λειτουργία των λεγόμενων «κέντρων επιστροφής», εφόσον υπάρξει σχετική συμφωνία με την ΕΕ.

Όπως υπογραμμίζουν οι οργανώσεις, η Frontex εξακολουθεί να λειτουργεί χωρίς αποτελεσματικό σύστημα λογοδοσίας στην πράξη. Η ασάφεια ως προς την κατανομή των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στην υπηρεσία και τα κράτη-μέλη έχει επί σειρά ετών δυσχεράνει την απόδοση δικαστικών ευθυνών για ενδεχόμενες παραβιάσεις.

Αντί η νέα πρόταση να αντιμετωπίζει αυτές τις αδυναμίες, καταργεί την υφιστάμενη υποχρέωση ορισμού τουλάχιστον ενός Παρατηρητή Θεμελιωδών Δικαιωμάτων σε κάθε επιχείρηση. Έτσι, σύμφωνα με τις οργανώσεις, η Frontex αποκτά περισσότερες εξουσίες, χωρίς να ενισχύονται αντίστοιχα οι μηχανισμοί ελέγχου και λογοδοσίας της.

Έκκληση προς τα πέντε κράτη-μέλη να εγκαταλείψουν το σχέδιο

Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τα «κέντρα επιστροφής» δεν αποτελούν απλώς πιθανές αστοχίες κατά την εφαρμογή του σχεδίου, αλλά, σύμφωνα με τις οργανώσεις, είναι εγγενείς στον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας του.

Οι 46 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών καλούν την Αυστρία, τη Δανία, τη Γερμανία, την Ελλάδα και την Ολλανδία να εγκαταλείψουν τα σχέδια δημιουργίας του λεγόμενου «κέντρου επιστροφής» στη Ρουάντα και να μην προχωρήσουν στη μεταφορά ανθρώπων σε χώρες με τις οποίες δεν διαθέτουν ουσιαστικούς δεσμούς.

Αντί αυτής της πρακτικής, ζητούν από τα κράτη-μέλη της ΕΕ να τηρήσουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους και να προσφέρουν βιώσιμες λύσεις, διαθέτοντας τους απαραίτητους πόρους ώστε οι άνθρωποι που βρίσκονται στην Ευρώπη να έχουν πραγματική δυνατότητα ένταξης και ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία.

Όπως καταλήγουν, αυτές είναι οι αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση και καλούν τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τα κράτη-μέλη να αποδείξουν έμπρακτα ότι εξακολουθούν να τις υπερασπίζονται.

Υπογράφουν οι οργανώσεις:

  • International Rescue Committee (IRC), Belgium
  • Human Rights Watch
  • INTERSOS HELLAS, Greece
  • WeMove Europe, EU
  • Greek Council for Refugees (GCR), Greece
  • Jesuit Refugee Service Serbia, Serbia
  • 11.11.11, Belgium
  • JRS Switzerland, Switzerland
  • European Network Against Racism (ENAR), Belgium
  • CNCD-11.11.11, Belgium
  • Fondation pour la promotion des droits, Algeria
  • Jesuit Refugee Service (JRS) Europe, EU
  • Jesuiten-Flüchtlingsdienst Deutschland, Germany
  • Jesuit Refugee Service, Kosovo
  • Netherlands Refugee Foundation (Stichting Vluchteling), The Netherlands
  • ASKV, The Netherlands
  • Jesuit Refugee Service Poland, Poland
  • Irídia – Centre per la Defensa dels Drets Humans, Spain
  • Klikaktiv, Serbia
  • FEANTSA – European Federation of National Organisations Working with the Homeless, EU
  • Here to Support, The Netherlands
  • Vluchtelingenwerk Vlaanderen, Belgium
  • JRS France, France
  • Brot für die Welt, Germany
  • Validity Foundation – Mental Disability Advocacy Centre, Hungary
  • HIAS Europe, Belgium
  • Medico International, Germany
  • Dutch Council for Refugees, The Netherlands
  • PRO ASYL, Germany
  • EuroMed Rights, Belgium/Regional
  • Statewatch, United Kingdom
  • Terre des Hommes, Germany
  • Sea-Watch, Germany
  • SOLIDAR, Belgium
  • Equinox Initiative for Racial Justice, EU
  • Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants (PICUM), EU
  • ECCHR – European Center for Constitutional and Human Rights, Germany
  • EPSU European Public Service Unions, EU
  • Red ACOGE, SPAIN
  • Asylkoordination Austria, Austria
  • Novact, Spain
  • Quaker Council for European Affairs, Belgium
  • ILGA-Europe, Belgium
  • JRS Romania, Romania
  • Churches´Commission for Migrants in Europe CCME(CCME), Belgium, EEU
  • CIRÉ, Belgium
  • SOS Balkanroute, Austria & Bosnia-Herzegowina