Ενώ το ιταλικό σωφρονιστικό σύστημα βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι εισάγει ένα νέο αυστηρό διάταγμα ασφαλείας που αναμένεται να αυξήσει περαιτέρω τον αριθμό των κρατουμένων, παρατηρεί το Politico σε άρθρο του, με την κατάσταση να έχει ήδη χαρακτηριστεί ως «κοινωνική έκτακτη ανάγκη» από τον Πρόεδρο Σέρτζιο Ματαρέλα.

Στις 9 Ιουνίου, ένα νέο τραγικό περιστατικό ήρθε να προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των αυτοκτονιών στις ιταλικές φυλακές. Ένας 56χρονος κρατούμενος βρέθηκε κρεμασμένος στο κελί του στο Κάλιαρι της Σαρδηνίας, αποτελώντας την 33η αυτοκτονία του τρέχοντος έτους.

Το νέο διάταγμα ασφαλείας, που εγκρίθηκε στις αρχές Ιουνίου, εισάγει 14 νέα αδικήματα, αυξάνει τις ποινές φυλάκισης και περιορίζει τις εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης. Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη είναι η στόχευση διαμαρτυριών και καταλήψεων, με κριτικούς να υποστηρίζουν ότι πρόκειται για πολιτική καταστολή.

Η πρωθυπουργός Μελόνι υπερασπίστηκε το νέο νόμο ως μέτρο προστασίας της δημόσιας ασφάλειας, δηλώνοντας: «Δρούμε με αποφασιστικότητα κατά των παράνομων καταλήψεων, επιταχύνοντας τις εξώσεις και προστατεύοντας τις οικογένειες, τους ηλικιωμένους και τους έντιμους ιδιοκτήτες.»

Ωστόσο, η κατάσταση στις ιταλικές φυλακές είναι ήδη κρίσιμη. Σύμφωνα με έκθεση της ΜΚΟ Antigone, τον Απρίλιο οι φυλακές φιλοξενούσαν πάνω από 62.000 κρατούμενους σε εγκαταστάσεις σχεδιασμένες για 51.000 άτομα. Με ποσοστό υπερπληθυσμού 119% το 2023 – από τα υψηλότερα στην ΕΕ – το σύστημα αντιμετωπίζει χρόνιες ελλείψεις προσωπικού και ανεπαρκείς υποδομές.

Οι εντάσεις κλιμακώνονται επικίνδυνα. Στις 4 Ιουνίου, περίπου 200 κρατούμενοι στη φυλακή Μαράσι της Γένοβας εξεγέρθηκαν μετά από καταγγελία σεξουαλικής επίθεσης εναντίον συγκρατούμενού τους. Η εξέγερση κατεστάλη μόνο μετά την επέμβαση των ΜΑΤ, την ίδια μέρα που η Γερουσία ενέκρινε το διάταγμα ασφαλείας.

Το νέο διάταγμα ποινικοποιεί πλέον και τις εξεγέρσεις στις φυλακές, γεγονός που σύμφωνα με τους επικριτές θα μπορούσε να καταστείλει τη δυνατότητα διαμαρτυρίας για κακοποίηση ή παραμέληση. Ο Αλέσιο Σκαντούρα της Antigone επισημαίνει ότι πολλές διαμαρτυρίες κρατουμένων στο παρελθόν οδήγησαν σε θετικές αλλαγές.

Οι αυτοκτονίες έχουν φτάσει σε ανησυχητικά επίπεδα. Το 2024 καταγράφηκαν 91 περιστατικά – ρεκόρ που ξεπέρασε το προηγούμενο υψηλό του 2022. «Συμβαίνουν κυρίως σε πτέρυγες απομόνωσης, όπου υπάρχουν λιγότερες δραστηριότητες και ανθρώπινη επαφή,» εξηγεί ο Σκαντούρα.

Η Ιταλία έχει αντιμετωπίσει παρόμοια κρίση στο παρελθόν. Το 2013, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδίκασε τη χώρα στην υπόθεση Torreggiani για συστημικές παραβιάσεις της απαγόρευσης απάνθρωπης μεταχείρισης, αναγκάζοντάς την να βελτιώσει τις συνθήκες κράτησης.

Η κυβέρνηση Μελόνι έχει απορρίψει ρητά εργαλεία όπως οι μειώσεις ποινών ή οι συλλογικές αμνηστίες που χρησιμοποιήθηκαν από προηγούμενες κυβερνήσεις. Ο γερουσιαστής Ραστρέλι υποστηρίζει ότι τέτοια μέτρα «υπονομεύουν τη βεβαιότητα της τιμωρίας και το κύρος του κράτους.»

Πέρυσι, η κυβέρνηση εξέδωσε Διάταγμα για τις Φυλακές, υποσχόμενη να αντιμετωπίσει τον υπερπληθυσμό με προσλήψεις φυλάκων και κατασκευή νέων εγκαταστάσεων. Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτές οι λύσεις δεν αντιμετωπίζουν την άμεση κρίση.

Ο καθηγητής Βιτόριο Μάνες χαρακτήρισε την προσέγγιση της κυβέρνησης «εκλογικό μάρκετινγκ», τονίζοντας ότι «τα προβλήματα δεν θα λυθούν χτίζοντας φυλακές, όπως ο Covid δεν νικήθηκε χτίζοντας νοσοκομεία.»

Σύμφωνα με τον Σκαντούρα, η πραγματική αιτία του υπερπληθυσμού είναι οι υπότροποι. «Αν οι άνθρωποι σταματούσαν να επιστρέφουν δύο, τρεις, τέσσερις φορές, η κρίση θα εξαφανιζόταν. Η φυλακή πρέπει να είναι χώρος επανένταξης στην κοινωνία, όχι μόνο τιμωρίας.»

«Το ποινικό δίκαιο διαχειρίζεται την αποτυχία της κοινωνίας. Δεν οικοδομεί την πολιτική συνύπαρξη,» καταλήγει. «Γνωρίζουμε ήδη ποιες είναι οι λύσεις. Βρίσκονται ήδη στα συρτάρια των υπουργών. Αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση.»