Ένας κύκλος περισσότερων από δύο δεκαετιών αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο Ιράκ φτάνει σε ένα ιστορικό σημείο καμπής, καθώς οι τελευταίες δυνάμεις των ΗΠΑ αποχωρούν την Τετάρτη από τις βάσεις τους στη χώρα και μεταφέρονται στην Ιορδανία, απ’ όπου θα συνεχιστούν οι επιχειρήσεις εναντίον του Ισλαμικού Κράτους (ISIS), αναφέρει σε εκτενές ρεπορτάζ η Washington Post.

Ads

Η αποχώρηση σηματοδοτεί το τέλος της υφιστάμενης αμερικανικής στρατιωτικής αποστολής εντός του Ιράκ, 23 χρόνια μετά την εισβολή του 2003 που ανέτρεψε τον Σαντάμ Χουσεΐν και εγκαινίασε μια μακρά περίοδο πολέμου, κατοχής, πολιτικής αστάθειας, θρησκευτικής βίας και, αργότερα, της μάχης κατά του ISIS.

Ads

Η μετακίνηση των τελευταίων στρατιωτικών και του εξοπλισμού τους «σηματοδοτεί τη μετάβαση από μια πολεμική αποστολή συνασπισμού σε μια προσπάθεια ασφάλειας υπό ιρακινή ηγεσία», ανέφερε σε δήλωσή του ο εκπρόσωπος του Πενταγώνου, Σον Πάρνελ.

Ads

«Η πρωταρχική ευθύνη για την αντιμετώπιση των εναπομεινάντων προκλήσεων ασφαλείας του Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων των υπολειμμάτων του ISIS και των πολιτοφυλακών που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν και υπονομεύουν την ιρακινή κυριαρχία και την περιφερειακή σταθερότητα, περνά πλέον στην κυβέρνηση του Ιράκ», πρόσθεσε.

Ads

Από 170.000 στρατιώτες στους τελευταίους 1.500

Η αποχώρηση ολοκληρώνει τη συμφωνία που είχε συναφθεί το 2024 επί κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν, με στόχο τον μηδενισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο Ιράκ έως το 2026.

Το τελευταίο διάστημα παρέμεναν στη χώρα περίπου 1.500 Αμερικανοί στρατιωτικοί και μέλη του διεθνούς συνασπισμού κατά του ISIS, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο.

Οι δυνάμεις αυτές σταδιακά συγκεντρώθηκαν σε λιγότερα σημεία και άρχισαν να αποχωρούν ενόψει της καταληκτικής ημερομηνίας της 30ής Σεπτεμβρίου.

Η εικόνα απέχει δραματικά από εκείνη του 2007, όταν, στο αποκορύφωμα του πολέμου και ενώ η θρησκευτική βία είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο, περίπου 170.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονταν στο Ιράκ.

Η αποστολή κατά του Ισλαμικού Κράτους δεν τερματίζεται. Το επιχειρησιακό κέντρο μεταφέρεται στην Ιορδανία, από όπου, σύμφωνα με το Πεντάγωνο, οι ΗΠΑ θα διατηρούν τη δυνατότητα να πλήττουν μαχητές που θεωρούν ότι απειλούν αμερικανικό προσωπικό και συμφέροντα.

Το τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος

Παρά την ιστορική της βαρύτητα, η αποχώρηση εξελίσσεται χωρίς ιδιαίτερη πολιτική τελετουργία στην Ουάσιγκτον.

Το αποτύπωμα της εισβολής του 2003 και των πολέμων που ακολούθησαν, ωστόσο, παραμένει τεράστιο.

Σύμφωνα με στοιχεία του προγράμματος Costs of War του Πανεπιστημίου Μπράουν, έως και 210.000 Ιρακινοί άμαχοι σκοτώθηκαν από την εισβολή του 2003 έως το 2023, ενώ έχασαν τη ζωή τους 4.599 Αμερικανοί στρατιωτικοί.

Το συνολικό κόστος των συγκρούσεων για τους Αμερικανούς φορολογουμένους εκτιμάται σε περισσότερα από 2,8 τρισ. δολάρια, εάν συνυπολογιστούν η περίθαλψη και υποστήριξη των βετεράνων καθώς και οι σχετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία.

Η αποχώρηση του 2011 και η επιστροφή λόγω ISIS

Ο Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος είχε εκλεγεί το 2008 έχοντας δεσμευθεί να βάλει τέλος στον εξαιρετικά αντιδημοφιλή πόλεμο, ανακοίνωσε τον τερματισμό των αμερικανικών πολεμικών επιχειρήσεων και την αποχώρηση των δυνάμεων το 2011.

Το κεφάλαιο, όμως, δεν έκλεισε τότε.

Το 2014, το Ισλαμικό Κράτος, το οποίο αναδύθηκε μέσα από δίκτυα της Αλ Κάιντα και άλλων εξτρεμιστικών οργανώσεων, εξαπέλυσε σαρωτική επίθεση καταλαμβάνοντας μεγάλες εκτάσεις του Ιράκ και της Συρίας.

Η επέλασή του οδήγησε τον Ομπάμα να επαναφέρει αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή, στο πλαίσιο διεθνούς συνασπισμού κατά του ISIS. Η εκστρατεία συνεχίστηκε και κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ.

Ένα διαφορετικό Ιράκ και ένα ισχυρότερο Ιράν

Το Ιράκ βγήκε από τον πόλεμο εναντίον του Ισλαμικού Κράτους με αναπτυσσόμενη οικονομία και ένα εύθραυστο, ημι-δημοκρατικό πολιτικό σύστημα, το οποίο εξακολουθεί να δοκιμάζεται από έντονες θρησκευτικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει αποκτήσει η σχέση ορισμένων πολιτικών δυνάμεων και ένοπλων οργανώσεων της χώρας με την Τεχεράνη.

Η αποσταθεροποίηση που ακολούθησε την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν – ενός από τους βασικούς περιφερειακούς αντιπάλους της Τεχεράνης – δημιούργησε τις συνθήκες για σημαντική διεύρυνση της ιρανικής επιρροής στο Ιράκ.

Με την πάροδο των χρόνων, το Ιράν καλλιέργησε στενές σχέσεις με Ιρακινούς πολιτικούς και υποστήριξε ένοπλες οργανώσεις που απέκτησαν σημαντικό στρατιωτικό και πολιτικό βάρος.

Η αποχώρηση των Αμερικανών παρουσιάζεται στο Ιράν ως νίκη, σε μια περίοδο κατά την οποία Τεχεράνη, Ουάσιγκτον και Ισραήλ βρίσκονται σε εύθραυστη εκεχειρία έπειτα από μήνες πολέμου.

«Το μέτωπο της αντίστασης είναι αυτό που επικρατεί τώρα»

Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, είχε αναφερθεί ήδη τον περασμένο μήνα στην επικείμενη αμερικανική αποχώρηση, κατά τη διάρκεια διπλωματικής επίσκεψής του στη Βαγδάτη.

Στο ταξίδι του επισκέφθηκε και το σημείο όπου σκοτώθηκε το 2020, από αμερικανικό πλήγμα, ο Ιρανός στρατηγός Κασέμ Σουλεϊμανί.

«Το μέτωπο της αντίστασης είναι αυτό που επικρατεί τώρα», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου, χρησιμοποιώντας τον όρο με τον οποίο η Τεχεράνη περιγράφει το δίκτυο πολιτικών και ένοπλων οργανώσεων που συνδέονται μαζί της σε διαφορετικές χώρες της περιοχής.

Περισσότεροι από 200.000 μαχητές στις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης

Πολλές από τις ένοπλες οργανώσεις που κινητοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση του Ισλαμικού Κράτους εντάχθηκαν στην ομπρέλα των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF).

Οι δυνάμεις αυτές βρίσκονται στην ιρακινή στρατιωτική μισθοδοσία, ενώ ορισμένες από τις ισχυρότερες οργανώσεις τους διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ιράν.

Σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το δημοσίευμα, συνολικά αριθμούν περισσότερους από 200.000 μαχητές.

Ιρανικά υποστηριζόμενες οργανώσεις έχουν χρησιμοποιήσει στο παρελθόν μη επανδρωμένα αεροσκάφη μονής κατεύθυνσης και πυραύλους εναντίον αμερικανικών δυνάμεων και άλλων στόχων.

Η αποχώρηση των ΗΠΑ στις 30 Σεπτεμβρίου είχε σχεδιαστεί ώστε να συμπέσει με τον αφοπλισμό των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών. Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, πολλές από αυτές αγνόησαν ή απέρριψαν τις σχετικές εκκλήσεις.

Η προθεσμία για τον αφοπλισμό τους έχει πλέον μετατεθεί για τον Ιούνιο του 2027, σύμφωνα με τον Ιρακινό πρωθυπουργό Αλί αλ-Ζαΐντι.

Η ανατροπή του Σαντάμ άλλαξε τις περιφερειακές ισορροπίες

Ο Μαρκ Κάνσιαν, ανώτερος σύμβουλος του Center for Strategic and International Studies, εκτιμά ότι η αμερικανική αποχώρηση μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω το Ιράν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η περιφερειακή θέση της Τεχεράνης είναι ανεμπόδιστη.

Όπως σημειώνει, η αμερικανική επιχείρηση του 2003 βύθισε το Ιράκ στο χάος και, ταυτόχρονα, απομάκρυνε από τα δυτικά σύνορα του Ιράν έναν από τους σημαντικότερους αντιπάλους του, τον Σαντάμ Χουσεΐν.

Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με τον ίδιο, τα ιρανικά πλήγματα εναντίον χωρών που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πρόσφατου πολέμου συνέβαλαν στη δημιουργία νέων περιφερειακών συσχετισμών, φέρνοντας κράτη όπως η Σαουδική Αραβία πιο κοντά στο Ισραήλ – μια εξέλιξη που χαρακτήρισε αδιανόητη πριν από μερικές δεκαετίες.

«Αυτό αποτελεί μεγάλη βοήθεια για τις Ηνωμένες Πολιτείες, επειδή πάντοτε δυσκολευόμασταν να εξισορροπήσουμε τις σχέσεις μας με τους Άραβες και τους Ισραηλινούς», ανέφερε.

Η μάχη κατά του ISIS μεταφέρεται στην Ιορδανία

Μετά την αποχώρηση από το Ιράκ, οι αμερικανικές δυνάμεις στην Ιορδανία θα επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση πιθανής αναζωπύρωσης του Ισλαμικού Κράτους.

Αμερικανός αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του στρατιωτικού σχεδιασμού, περιέγραψε τη νέα προσέγγιση ως εξής:

«Εάν η οργάνωση εξαπλωθεί σε σημείο που να ξεπερνά τις δυνατότητες ελέγχου [του Ιράκ και της Συρίας] και ζητήσουν τη βοήθειά μας, τότε θα επέμβουμε και θα τους βοηθήσουμε».

Οι οργανώσεις στο Ιράκ που συνδέονται με το Ιράν έχουν επανειλημμένα εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον Αμερικανών στην περιοχή, με τη δραστηριότητά τους να εντείνεται μετά την έναρξη της ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας στη Γάζα. Σε μία τέτοια επίθεση στην Ιορδανία το 2024, σκοτώθηκαν τρεις Αμερικανοί στρατιώτες.

«Πλήτταμε [τους υποστηριζόμενους από το Ιράν μαχητές] μόνο ως απάντηση σε απόπειρες επιθέσεων εναντίον του προσωπικού μας», δήλωσε ο ίδιος αξιωματούχος.

Από εδώ και πέρα, πρόσθεσε, η αντιμετώπιση αυτών των οργανώσεων θα αποτελεί «ευθύνη του Ιράκ».


Ανησυχία για μικρότερες ένοπλες ομάδες

Η επόμενη ημέρα δημιουργεί, ωστόσο, νέα προβλήματα ασφαλείας για τη Βαγδάτη.

Ανώτερος αξιωματούχος του γραφείου του Ιρακινού πρωθυπουργού υποστήριξε ότι οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν (IRGC) έχουν μεταβάλει τα τελευταία χρόνια τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουν τις παραστρατιωτικές δραστηριότητές τους στο Ιράκ.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ιρανική πλευρά φέρεται να διοχετεύει περισσότερους πόρους σε μικρότερους πυρήνες που βρίσκονται έξω από τα μεγάλα δίκτυα πολιτοφυλακών, καθιστώντας δυσκολότερο τον εντοπισμό και την αποτροπή τους. Ο αξιωματούχος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του θέματος.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την υποστηριζόμενη από το Ιράν οργάνωση Ασαΐμπ Αχλ αλ-Χακ, η οποία, σύμφωνα με την ιρακινή πλευρά, παρέδωσε μόνο περίπου το μισό από το οπλοστάσιο που εκτιμάται ότι διέθετε.

Οι ηγέτες της υποστήριξαν ότι τα υπόλοιπα όπλα είχαν περιέλθει σε αποστάτες οι οποίοι δημιούργησαν νέα πολιτοφυλακή.

Κατά τον ίδιο Ιρακινό αξιωματούχο, η νέα αυτή οργάνωση λαμβάνει σημαντική υποστήριξη από το Ιράν, έχει συνεργαστεί με τους Χούθι στην Υεμένη και έχει εμπλακεί σε πρόσφατες επιθέσεις εναντίον ενεργειακών υποδομών στη Σαουδική Αραβία.

Έτσι, η 30ή Σεπτεμβρίου 2026 κλείνει ένα από τα μακροβιότερα κεφάλαια της αμερικανικής στρατιωτικής εμπλοκής στη Μέση Ανατολή, χωρίς όμως να κλείνει και τα μέτωπα που δημιούργησαν ή αναδιαμόρφωσαν οι πόλεμοι των τελευταίων 23 ετών, υπογραμμίζει η εφημερίδα.

Η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ μετακινείται εκτός Ιράκ, ενώ η Βαγδάτη αναλαμβάνει πλέον μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για το ISIS και τις ένοπλες οργανώσεις στο εσωτερικό της χώρας – σε ένα περιφερειακό περιβάλλον όπου η επιρροή του Ιράν παραμένει καθοριστικός παράγοντας.