Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται οι διαδικασίες για τη διαδοχή του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, καθώς μια τριμελής επιτροπή ανώτατων κληρικών, που διορίστηκε από τον ίδιο πριν από δύο χρόνια, εντατικοποιεί τις εργασίες της υπό το φόβο ισραηλινών επιθέσεων και απειλών κατά της ζωής του 86χρονου ηγέτη.

Σύμφωνα με πέντε εσωτερικές πηγές που μίλησαν στο Reuters υπό καθεστώς ανωνυμίας, ο Χαμενεΐ ενημερώνεται τακτικά για την πορεία των συζητήσεων, ενώ έχει μεταφερθεί σε κρυφή τοποθεσία μαζί με την οικογένειά του, υπό την προστασία της ειδικής μονάδας Vali-ye Amr των Φρουρών της Επανάστασης.

Το κυβερνών καθεστώς σχεδιάζει να ανακοινώσει άμεσα τον διάδοχο σε περίπτωση δολοφονίας του Χαμενεΐ, με στόχο να σηματοδοτήσει σταθερότητα και συνέχεια. Ωστόσο, οι πηγές παραδέχονται ότι είναι δύσκολο να προβλεφθεί η μετέπειτα πολιτική πορεία της χώρας.

Ο νέος ηγέτης θα επιλεγεί με βάση την αφοσίωσή του στις επαναστατικές αρχές του εκλιπόντος ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Παράλληλα όμως, η ανώτατη ηγεσία εξετάζει το ενδεχόμενο επιλογής ενός υποψηφίου με πιο μετριοπαθές προφίλ, που θα μπορούσε να αποτρέψει ξένες επιθέσεις και εσωτερικές εξεγέρσεις.

Δύο είναι οι επικρατέστεροι υποψήφιοι στις συζητήσεις διαδοχής: Ο 56χρονος γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, που θεωρείται επιλογή συνέχειας, και ο 53χρονος Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Επανάστασης. Ο Χομεϊνί, αν και στενός σύμμαχος της μεταρρυθμιστικής πτέρυγας που τάσσεται υπέρ της χαλάρωσης των κοινωνικών και πολιτικών περιορισμών, απολαμβάνει σεβασμό τόσο από τους ανώτερους κληρικούς όσο και από τους Φρουρούς της Επανάστασης λόγω της καταγωγής του.

Η υποψηφιότητα του Χομεϊνί απέκτησε δυναμική τον τελευταίο μήνα εν μέσω της σύγκρουσης με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, καθώς θεωρείται ότι θα μπορούσε να αποτελέσει μια πιο συμφιλιωτική επιλογή τόσο σε διεθνές όσο και σε εσωτερικό επίπεδο συγκριτικά με τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Αντίθετα, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ακολουθεί πιστά την σκληρή γραμμή του πατέρα του, σύμφωνα με τις πηγές που τονίζουν ότι τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί, οι υποψήφιοι μπορεί να αλλάξουν και ο νυν ανώτατος ηγέτης θα έχει τον τελευταίο λόγο.

Η συνεχιζόμενη στρατιωτική σύγκρουση δημιουργεί αβεβαιότητα για το αν θα μπορέσει να επιλεγεί και να εγκατασταθεί με ασφάλεια ένας νέος ηγέτης, καθώς και αν θα μπορέσει να αποκτήσει το επίπεδο εξουσίας που απολαμβάνει ο Χαμενεΐ. Οι ισραηλινές επιθέσεις έχουν σκοτώσει αρκετούς ανώτατους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης.

Η διαδικασία σχεδιασμού της διαδοχής βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη λόγω της ηλικίας του Χαμενεΐ και των μακροχρόνιων ανησυχιών για την υγεία ενός ηγέτη που κυριαρχεί σε όλες τις πτυχές της ιρανικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες. Η επείγουσα ανάγκη επιταχύνθηκε σημαντικά μετά τις πρόσφατες ισραηλινές επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και τις επακόλουθες αμερικανικές επιθέσεις.

Ο Χαμενεΐ δεν έχει εκφράσει δημοσίως προτίμηση για τον διάδοχό του. Σύμφωνα με τις πηγές, έχει επανειλημμένα αντιταχθεί στην ιδέα να αναλάβει ο γιος του, ανησυχώντας για οποιαδήποτε υπόνοια επιστροφής του Ιράν στο είδος της κληρονομικής εξουσίας που τερματίστηκε με την ανατροπή του σάχη το 1979.

Ο ρόλος του Ανώτατου Ηγέτη δημιουργήθηκε μετά την επανάσταση και κατοχυρώθηκε στο σύνταγμα, δίνοντας σε έναν ανώτατο κληρικό την απόλυτη εξουσία στην καθοδήγηση του εκλεγμένου προέδρου και του κοινοβουλίου. Επίσημα, ο ηγέτης ορίζεται από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, που αποτελείται από 88 ανώτερους κληρικούς.

Η πιθανή επιλογή του Χασάν Χομεϊνί θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια νέα κατεύθυνση για το Ιράν. Οι στενοί δεσμοί του με τη μεταρρυθμιστική πτέρυγα της ιρανικής πολιτικής, που επιδίωξε μια τελικά ανεπιτυχή πολιτική ανοίγματος του Ιράν προς τον έξω κόσμο τη δεκαετία του 1990, οδήγησαν τους σκληροπυρηνικούς αξιωματούχους να του απαγορεύσουν να θέσει υποψηφιότητα ως μέλος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων το 2016.

Πολλοί από τους υποψηφίους που θεωρούνταν πιθανοί διάδοχοι του Χαμενεΐ έχουν ήδη πεθάνει. Οι πρώην πρόεδροι Χασεμί Ραφσαντζανί και Εμπραχίμ Ραϊσί, καθώς και ο πρώην επικεφαλής της δικαιοσύνης Μαχμούντ Χασεμί Σαχρουντί έχουν εκλείψει, ενώ ο ανώτερος κληρικός Σαντέκ Αμολί Λαριτζανί έχει παραγκωνιστεί.