Στους παλιότερους πολέμους του 19ου και του 20ού αιώνα, οι εμπόλεμες πλευρές απέφευγαν συνήθως να σκοτώνουν δημοσιογράφους.

Μια μεγάλη στροφή σημειώθηκε στον βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας το 1999, όταν η κρατική τηλεόραση στο Βελιγράδι χτυπήθηκε από αμερικανικό πύραυλο.

Αλλά η μαζική, στοχευμένη δολοφονία πολεμικών ανταποκριτών, την οποία ακολουθεί με κυνικό τρόπο ο ισραηλινός στρατός σήμερα στη Γάζα, ξεκίνησε με την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003. Στο βιβλίο του «Η αλήθεια βομβαρδίζεται. Τα ΜΜΕ και ο πόλεμος με το βλέμμα ενός πολεμικού ανταποκριτή», ο Παύλος Νεράντζης καταγράφει τα γεγονότα(οι υπότιτλοι είναι του Tvxs):

Στη διάρκεια των τριών πρώτων εβδομάδων, όσο είχε διαρκέσει η επέμβαση, 15 δημοσιογράφοι έχασαν τη ζωή τους, αρκετοί από αμερικανικά «φίλια πυρά» και άλλοι δύο ήταν αγνοούμενοι. Ό πρώτος δημοσιογράφος που έχασε τη ζωή του ήταν ο Γάλλος Patrick Bourrat του καναλιού TF1. Τον συνέθλιψε ένα αμερικανικό άρμα μάχης M1 Abrams στη διάρκεια ελιγμών στην έρημο του Κουβέιτ, πριν από την έναρξη του πολέμου, τον Δεκέμβριο του 2002.

Ιστορική σύμπτωση: το ξενοδοχείο Palestine

Ένα εικοσιτετράωρο πριν από την είσοδο των αμερικανικών δυνάμεων στη Βαγδάτη, το Πεντάγωνο προειδοποιεί το Al Jazeera ότι θα πρέπει να αποσύρει για λόγους ασφαλείας τους δημοσιογράφους του από την ιρακινή πρωτεύουσα.

Το ίδιο κάνει η Ντάουνινγκ Στριτ, απευθυνόμενη στους απεσταλμένους του BBC. Το Al Jazeera δεν συμμορφώνεται και στις 8 Απριλίου, αμερικανικά αεροσκάφη βομβαρδίζουν τα γραφεία του, παρότι στη στέγη του κτιρίου όπου στεγάζονταν, ήταν ορατά από απόσταση το λογότυπο και το όνομα του αραβικού καναλιού. Ένας από τους εικονολήπτες του Al Jazeera, ο Tareq Ayoub χάνει τη ζωή του.

Λίγες ώρες αργότερα ένα αμερικανικό άρμα μάχης Abrams χτυπά το ξενοδοχείο Palestine, όπου διαμένουν μη ενσωματωμένοι δημοσιογράφοι. Ό Ιταλός Giovanni Porzio, απεσταλμένος του περιοδικού Panorama, που διαμένει στον 16ο όροφο του ξενοδοχείου, μιλά στο δορυφορικό τηλέφωνο με τον επτάχρονο γιο του, Francesco. Στο βιβλίο του Ρεπορτάζ από τη Γη του Κανενός [Cronache dalle terre di nessuno] περιγράφει εκείνες τις δραματικές στιγμές:

« ‒ Γεια σου, Francesco. Τι κάνεις;

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή ακούγεται μια ισχυρότατη έκρηξη σχεδόν δίπλα μου. Το ωστικό κύμα με έριξε προς τα πίσω αλλά μπόρεσα και κράτησα στο χέρι το ακουστικό του τηλεφώνου.

‒ Μπαμπά, τι γίνεται; Έπεσε καμιά βόμβα;

‒ Νομίζω πως ναι. Αλλά ηρέμησε. Όλα καλά. Πάω να δω και θα σου ξανατηλεφωνήσω.

Νεκροί και τραυματίες

Βγήκα και κοίταξα από το μπαλκόνι. Δεν φαινόταν καθαρά. Υπήρχε πολύς καπνός και μυρωδιά από καμένο. Σκέφτηκα ότι κάποιο βλήμα θα είχε πέσει στον κήπο του ξενοδοχείου. Μετά άκουσα την Gabriella να ουρλιάζει: “Κάτω. Χτύπησαν τον όροφο εδώ κάτω!”.

Τρέξαμε γρήγορα προς τις σκάλες. Το δωμάτιο του Reuters, το 1503, είχε κυριολεκτικά καταστραφεί: παντού κομμάτια από τζάμια, αίματα στους τοίχους, οι τηλεοπτικές κάμε- ρες λιωμένες από τη θερμότητα. Το βλήμα του τανκ είχε περάσει ούτε δύο μέτρα από το μπαλκόνι στο οποίο βρισκόμουν.

Ό Paul Pasquale, ο τεχνικός των αναμεταδόσεων, είχε τραυματιστεί στο πρόσωπο. Θα χάσει το ένα του μάτι. H Samia Nahul, δημοσιογράφος από τον Λίβανο, παραπατούσε στον διάδρομο, ενώ προσπαθούσε να την κρατήσει η Lilli Gruber, η απεσταλμένη του TG1 [του δελτίου ειδήσεων του πρώτου καναλιού της RAI]: κοντά στο κεφάλι της είχε καρφωθεί ένα θραύσμα.

Για τον εικονολήπτη, όμως, τον Taras Protsyuk, 35 χρονών, Όυκρανό, δεν υπήρχε καμία ελπίδα: με την κοιλιά και το θώρακα κομμάτια, η καρδιά του θα σταματήσει να χτυπά κατά τη μεταφορά του στο νοσοκομείο αλ-Ναφίς.

Στον 14ο όροφο και ο José Couso, ο εικονολήπτης του ισπανικού καναλιού Telecinco, κείτονταν ετοιμοθάνατος, με το ένα πόδι σχεδόν κομμένο από το σώμα του, το σαγόνι σπασμένο και αποκολλημένο από το πρόσωπό του. Θα αφήσει την τελευταία του πνοή στο χειρουργείο…

Ήταν στοχευμένη η επίθεση;

Εκείνο το βράδυ οργανώσαμε μια επικήδεια τελετή στον κήπο του Palestine. Όλοι μας μ’ ένα κερί στο χέρι μαζευτήκαμε σιωπηρά για μερικά λεπτά για να τιμήσουμε τους φίλους που έφυγαν. Διάχυτος ήταν ο πόνος, αλλά και η οργή. Όλος ο κόσμος ήξερε ότι σ’ εκείνο το ξενοδοχείο υπήρχαν μόνον δημοσιογράφοι.

Ήταν σαφές ότι το χτύπημα έγινε σκόπιμα. Τα πλάνα που τράβηξε ο εικονολήπτης του France 3 δεν άφηναν χώρο για οποιαδήποτε αμφισβήτηση: εκεί φαίνεται πώς ο πυργίσκος του Abrams με το κανόνι γυρίζει αργά, βάζει στο στόχαστρο το Palestine και ρίχνει το βλήμα…»

Ό θάνατος του Ayoub, του Protsyuk, του Couso και τόσων άλλων σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα δεν είναι παρά η αρχή μιας νέας εκστρατείας εκφοβισμού των δημοσιογράφων. Το δηλώνει ευθέως την ημέρα της επίθεσης στο Palestine η εκπρόσωπος Τύπου του Πενταγώνου, Victoria Clarke.

Απευθυνόμενη στους πολεμικούς ανταποκριτές που προτίμησαν να μην ενσωματωθούν στις αμερικανικές δυνάμεις υποστηρίζει ότι το αμερικανικό άρμα μάχης απάντησε (δήθεν) σε πυρά ελεύθερων σκοπευτών από το ξενοδοχείο και τους εκφοβίζει εκ νέου, λέγοντας ότι η Βαγδάτη «δεν είναι ασφαλές μέρος. Δεν θα έπρεπε να είστε εκεί». Δεκαέξι μήνες μετά, τον Αύγουστο του 2004, η μεταβατική κυβέρνηση στη Βαγδάτη απελαύνει από το Ιράκ τους δημοσιογράφους του Al Jazeera.

O πιο θανατηφόρος πόλεμος, πριν…τη Γάζα

Ό πόλεμος στο Ιράκ θ’ αποδειχθεί ο πιο θανατηφόρος για τους δημοσιογράφους σ’ όλη την ιστορία του Τύπου. Σε 250 ανέρχεται ο αριθμός αυτών που έχασαν τη ζωή τους μέχρι το 2007, εκ των οποίων οι 172 ήταν Ιρακινοί, σύμφωνα με την Ιρακινή Ένωση Δημοσιογράφων, όπως αναφέρει έκθεση της Διεθνούς Όμοσπονδίας Δημοσιογράφων (International Federation of Journalists, 2008).

Για «τουλάχιστον 150 δημοσιογράφους και άλλους 54 εργαζόμενους στον χώρο του Τύπου, που σκοτώθηκαν από την έναρξη της αμερικανικής επέμβασης τον Μάρτιο του 2003 έως το τέλος του πολέμου, τον Δεκέμβριο του 2011» κάνει λόγο η Επιτροπή Προστασίας Δημοσιογράφων (CPJ).

Αριθμoί, που υπερβαίνoυν κατά πολύ τους 63 δημοσιογράφους, που σκοτώθηκαν στο Βιετνάμ, τους 17 στον πόλεμο της Κορέας και τους 69 κατά τον Β ́ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως σημείωσε η οργάνωση Freedom Forum.

Η ατιμωρησία: οι Αμερικανοί στρατιώτες απολαμβάνουν καθεστώτος ασυλίας

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι περισσότεροι, σε αναλογία 2:3, ήταν οι δημοσιογράφοι που δολοφονήθηκαν παρά εκείνοι που έχασαν τη ζωή τους στη διάρκεια συγκρούσεων, χωρίς ουδέποτε ν’ ασκηθεί δίωξη εναντίον των φυσικών και ηθικών αυτουργών . Ό λοχίας Shawn Gibson, που έριξε το βλήμα, και ο διοικητής του αμερικανικού άρματος μάχης, Philip Wolford, που έδωσε την εντολή για να χτυπηθεί το Palestine, ουδέποτε κατηγορήθηκαν.

Ακόμη και σ’ εκείνες τις περιπτώσεις όπως του Tareq Ayoub, στην οποία η σύζυγός του, με την αρωγή δικηγόρων σε Βέλγιο, ΗΠΑ και Ιορδανία, αναζήτησε τους δράστες της εν ψυχρώ εκτέλεσης του συζύγου της, η απάντηση των αμερικανικών αρχών ήταν ότι «οι αμερικανοί στρατιώτες απολαμβάνουν καθεστώτος ασυλίας».

Ανάλογη απάντηση έλαβαν οι οικείοι του βραβευμένου εικονολήπτη του Reuters, Mazen Dana, που εκτελέστηκε εν ψυχρώ, σύμφωνα με συναδέλφους του αυτόπτες μάρτυρες, από Aμερικανούς στρατιώτες στις 17 Αυγούστου 2003 έξω από τις φυλακές του Αμπού Γκράιμπ.