Η αριστουργηματική ταινία The Florida Project (2017- Sean Baker), μέσα από την ιστορία της εξάχρονης Moonee και της μητέρας της Halley, που ζουν σε ένα μοτέλ στα περίχωρα της Disney World στη Φλόριντα, περιγράφει τη μιζέρια στην οποία είναι υποχρεωμένα να ζουν τα φτωχότερα στρώματα της αμερικανικής κοινωνίας. 

Η Halley δεν βρίσκει δουλειά και καταφεύγει στην πορνεία, αλλά και η φίλη της που έχει δουλειά, δεν μπορεί να βρει μόνιμη στέγη.  Σε όλη την Αμερική, άνδρες και γυναίκες κοιμούνται στα οχήματά τους τη νύχτα και την επόμενη μέρα πηγαίνουν στη δουλειά τους. Άλλοι καταφέρνουν να μαζέψουν αρκετά χρήματα για μια εβδομάδα σε ένα μοτέλ, γνωρίζοντας ότι ένας χαμένος μισθός μπορεί να τους αφήσει στο δρόμο.

Στο σκοτάδι ενός χώρου στάθμευσης της αλυσίδας Walmart, μια τεχνικός νοσοκομείου παρκάρει το Toyota της, περιγράφει ένα προχθεσινό ρεπορτάζ των  New York Times.  Στο πίσω κάθισμα, τέσσερα παιδιά – ένα από αυτά ακόμη θηλάζει – προσπαθούν να βολευτούν για τη νύχτα. Τους λέει ότι είναι μια περιπέτεια, αλλά η ίδια τρέμει στη σκέψη ότι κάποιος θα καλέσει την αστυνομία. Η «ανεπαρκής στέγαση» είναι αρκετή για να χάσει κανείς την επιμέλεια των παιδιών του.

Μένει ξύπνια για ώρες, με τη στολή εργασίας της διπλωμένη στο πορτ-μπαγκάζ, ακούγοντας για βήματα ή οποιοδήποτε σημάδι κινδύνου. Η βάρδιά της ξεκινά σύντομα και θα μπει στο νοσοκομείο εξαντλημένη, προσποιούμενη ότι όλα είναι εντάξει.

Η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο σκληρή στις πλουσιότερες και ταχύτερα αναπτυσσόμενες περιοχές της χώρας. Σε αυτές τις περιοχές, μια χαμηλόμισθη εργασία είναι ουσιαστικά αναμονή για την αστεγία. Ο συνδυασμός των εκτοξευμένων ενοικίων, των χαμηλών μισθών και της ανεπαρκούς προστασίας των ενοικιαστών έχει εγκλωβίσει ένα μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού σε έναν φαύλο κύκλο ανασφάλειας.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που ανέλυσε την απογραφή του 2010, σχεδόν οι μισοί από τους ανθρώπους που βιώνουν αστεγία ενώ διαμένουν σε καταφύγια, και περίπου το 40% εκείνων που ζουν σε εξωτερικούς χώρους ή σε άλλες πρόχειρες συνθήκες, είχαν επίσημη απασχόληση. Ωστόσο, αυτοί οι αριθμοί δεν αποτυπώνουν την πλήρη κλίμακα της εργαζόμενης αστεγίας στην Αμερική.

Τα τελευταία έξι χρόνια, η έρευνα έχει αποκαλύψει τις ιστορίες ανθρώπων που εργάζονται σε παντοπωλεία, γηροκομεία, κέντρα ημερήσιας φροντίδας και εστιατόρια. Προετοιμάζουν φαγητό, γεμίζουν ράφια, παραδίδουν πακέτα και φροντίζουν τους ασθενείς και τους ηλικιωμένους. Και στο τέλος της ημέρας, επιστρέφουν όχι σε σπίτια αλλά σε χώρους στάθμευσης, καταφύγια, συνωστισμένα διαμερίσματα φίλων ή συγγενών και εξαθλιωμένα δωμάτια ξενοδοχείων παρατεταμένης διαμονής.

Η Αμερική βιώνει αυτό που οι οικονομολόγοι περιέγραψαν ως ιστορικά υψηλή απασχόληση, με εθνικό ποσοστό ανεργίας μόλις 4%. Και παράλληλα, η αστεγία έχει εκτοξευθεί στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.

Μερικά στατιστικά στοιχεία αποτυπώνουν συνοπτικά την καταστροφή:

Σήμερα δεν υπάρχει ούτε μία πολιτεία, πόλη ή κομητεία στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ένας εργαζόμενος πλήρους απασχόλησης με κατώτατο μισθό να μπορεί να αντέξει οικονομικά ένα διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων μέσης τιμής.

Περίπου 12,1 εκατομμύρια νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος που νοικιάζουν, είναι «σοβαρά επιβαρυμένα με το κόστος», ξοδεύοντας τουλάχιστον το μισό των εσόδων τους σε ενοίκιο και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.

Σύμφωνα με τον Εθνικό Συνασπισμό Στέγασης Χαμηλού Εισοδήματος, ο μέσος «μισθός στέγασης» που απαιτείται για να αντέξει κανείς οικονομικά ένα μέτριο ενοικιαζόμενο σπίτι δύο υπνοδωματίων σε όλη τη χώρα είναι $32,11, ενώ σχεδόν 52 εκατομμύρια Αμερικανοί εργαζόμενοι κερδίζουν λιγότερα από $15 την ώρα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι μισθοί είναι πολύ χαμηλοί, είναι ότι η εργασία έχει γίνει πιο επισφαλής από ποτέ. Ακόμη και για όσους κερδίζουν πάνω από τον κατώτατο μισθό, η εργασιακή ασφάλεια έχει διαβρωθεί με τρόπους που καθιστούν την σταθερή στέγαση όλο και πιο απρόσιτη.

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή σε τεχνολογικούς κόμβους όπως το Austin και το Seattle, σε πολιτιστικά και οικονομικά κέντρα όπως η Atlanta και η Washington, D.C., και σε ραγδαία αναπτυσσόμενες πόλεις όπως το Nashville, το Phoenix και το Denver. Αυτές οι περιοχές κατακλύζονται από επενδύσεις, πολυτελείς κατασκευές και εταιρική ανάπτυξη, αλλά ο πλούτος δεν διαχέεται προς τα κάτω.

Eίναι μια κρίση που γεννήθηκε λιγότερο από τη φτώχεια και περισσότερο από την ευημερία. Αυτοί οι εργαζόμενοι δεν «πέφτουν» στην αστεγία. Σπρώχνονται σε αυτήν. Είναι τα θύματα όχι μιας αποτυχημένης οικονομίας αλλά μιας που ευημερεί – απλά όχι για αυτούς. Τα μέτρα της νέας κυβέρνησης Τραμπ που ευνοούν τους πλούσιους και δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τους φτωχούς, θα επιδεινώσουν το πρόβλημα.

Η αλήθεια είναι ότι όλα αυτά – οι νύχτες που περνούν κοιμώμενοι σε αυτοκίνητα, η συνεχής μετακίνηση από μοτέλ σε καναπέδες φίλων, η αδιάκοπη πάλη να παραμείνουν ένα βήμα μπροστά από την αστεγία – δεν είναι ούτε αναπόφευκτα ούτε άλυτα. Η κοινωνία  δεν χρειάζεται να είναι ένα μέρος όπου οι άνθρωποι που δουλεύουν 50 ή 60 ώρες την εβδομάδα δεν πληρώνονται αρκετά για να καλύψουν τις πιο βασικές τους ανάγκες.

Χρειάζονται άμεσα μέτρα: ισχυρότερη προστασία των ενοικιαστών όπως ο έλεγχος των ενοικίων και νόμοι δίκαιης έξωσης, υψηλότεροι μισθοί  με ισχυρή προστασία της εργασίας. Και, ολοκληρωμένες λύσεις, όπως μεγάλης κλίμακας επενδύσεις στην κοινωνική στέγαση.

Ένα ασφαλές, προσιτό σπίτι δεν θα πρέπει να είναι πολυτέλεια. Θα πρέπει να είναι εγγυημένο δικαίωμα για όλους. Όταν η εργασία δεν παρέχει πλέον σταθερότητα, όταν οι μισθοί είναι πολύ χαμηλοί και τα ενοίκια πολύ υψηλά, όταν εκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν ασφάλιση, ποιος ακριβώς είναι ασφαλής;