Ανεβαίνει ξανά το θερμόμετρο στη Μέση Ανατολή, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν να παραμένουν σε βαθιά διαφωνία για τους όρους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε οριστικό τερματισμό του πολέμου στον Κόλπο.

Την ίδια ώρα, οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων επαναφέρουν στο προσκήνιο τον κίνδυνο μιας ευρύτερης διατάραξης της ναυσιπλοΐας και των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, εμφανίζεται ιδιαίτερα κατηγορηματικός ως προς τη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ στην περιοχή. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει ότι η Ουάσινγκτον έχει πλέον «πλήρη έλεγχο» των Στενών του Ορμούζ, αφήνοντας μάλιστα ανοιχτό το ενδεχόμενο η αμερικανική παρουσία και ο έλεγχος της στρατηγικής θαλάσσιας διόδου να διατηρηθούν.

Ο Τραμπ περιέγραψε τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό ως ένα «τείχος από ατσάλι», ενώ παρουσίασε μια εικόνα δραματικής αποδυνάμωσης της Τεχεράνης.

Κατά τους ισχυρισμούς του, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν υποστεί βαρύ πλήγμα, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν «αποδεκατιστεί» και η ιρανική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με εξαιρετικά σοβαρά προβλήματα.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και μία από τις πιο χαρακτηριστικές τοποθετήσεις του για τη νέα ισορροπία δυνάμεων που, κατά την άποψή του, έχει διαμορφωθεί στην περιοχή: το Ιράν, είπε, «δεν είναι πλέον» ο «νταής της Μέσης Ανατολής».

• Διαβάστε επίσης: Ρήγμα Τραμπ – Νετανιάχου / Οι επερχόμενες εκλογές σε ΗΠΑ και Ισραήλ δοκιμάζουν τη συμμαχία τους

Καμία πρόοδος για την αναβίωση της συμφωνίας του Ιουνίου

Πίσω από τη σκληρή δημόσια αντιπαράθεση, πάντως, εξακολουθούν να βρίσκονται σε εξέλιξη διπλωματικές προσπάθειες μέσω μεσολαβητών. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν φαίνεται να έχουν αποδώσει.

Ανώτερη ιρανική πηγή ανέφερε ότι δεν έχει σημειωθεί απολύτως καμία πρόοδος στις συνομιλίες για την επαναφορά της προσωρινής συμφωνίας που είχαν συνάψει οι δύο πλευρές τον Ιούνιο, ούτε για τον καθορισμό συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος εφαρμογής των δεσμεύσεων που απορρέουν από αυτήν.

Η συμφωνία εκείνη προέβλεπε «άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα». Η διάρκειά της αποδείχθηκε, ωστόσο, εξαιρετικά σύντομη.

Στις 7 Ιουλίου, ο Τραμπ δήλωσε ότι η συμφωνία είχε τελειώσει, ενώ μία εβδομάδα αργότερα το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν ανακοίνωσε ότι θεωρείται «σε αναστολή».

Στην καρδιά της αντιπαράθεσης βρίσκεται το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ.

Οι ΗΠΑ κατηγορούν την Τεχεράνη ότι δεν τήρησε τη δέσμευσή της να ανοίξει εκ νέου τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό. Το Ιράν αντιτείνει ότι είναι η Ουάσινγκτον εκείνη που υπαναχώρησε από όσα είχε συμφωνήσει, μεταξύ άλλων ως προς την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.

Η ανώτερη ιρανική πηγή περιέγραψε στο Reuters το αδιέξοδο με απόλυτο τρόπο: «Ένα από τα ζητήματα που συζητούνται μέσω των μεσολαβητών είναι η επιστροφή των ΗΠΑ στην προσωρινή συμφωνία και ο καθορισμός ενός χρονοδιαγράμματος για την υλοποίηση των δεσμεύσεων. Δεν έχει σημειωθεί απολύτως καμία πρόοδος σε αυτό το ζήτημα».

Από την Ουάσινγκτον δεν υπήρξε άμεση αντίδραση στη συγκεκριμένη τοποθέτηση.

Η διαφωνία ακόμη και για το εάν υπάρχει…προθεσμία

Η προσωρινή εκεχειρία του Ιουνίου προέβλεπε περίοδο 60 ημερών, η οποία θα μπορούσε να παραταθεί με τη συγκατάθεση και των δύο πλευρών.

Υπενθυμίζεται ότι η «εκεχειρία» μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν λήγει την ερχόμενη Δευτέρα (17/8). 

Μέσα σε αυτό το διάστημα, ΗΠΑ και Ιράν επρόκειτο να επιδιώξουν μία τελική συμφωνία που θα περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και θα οδηγούσε σε άρση των αμερικανικών κυρώσεων.

Ακόμη και ως προς αυτή την προθεσμία, όμως, οι δύο πλευρές βρίσκονται πλέον σε εντελώς διαφορετική αφετηρία.

Η ιρανική πηγή απέρριψε δημοσίευμα του τουρκικού πρακτορείου Ανατολή, το οποίο, επικαλούμενο πηγές της πακιστανικής κυβέρνησης, ανέφερε ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία για παράταση της περιόδου των 60 ημερών.

Η απάντηση της ιρανικής πλευράς ήταν σαφής: «Δεν γίνεται καμία συζήτηση για παράταση, διότι, από την οπτική γωνία του Ιράν, δεν υπάρχει καμία περίοδος που να ξεκίνησε και, συνεπώς, τίποτα που να μπορεί να παραταθεί. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν την προσωρινή συμφωνία 48 ώρες μετά την επίτευξή της και αποχώρησαν από αυτήν λίγες ημέρες αργότερα».

Πόλεμος με χιλιάδες νεκρούς και πλήγματα σε ολόκληρη την περιοχή

Η σύγκρουση βρίσκεται σε εξέλιξη από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον του Ιράν.

Έκτοτε έχουν σκοτωθεί χιλιάδες άνθρωποι, με τους περισσότερους νεκρούς να καταγράφονται στο Ιράν και στον Λίβανο.

Η Τεχεράνη απάντησε εξαπολύοντας πλήγματα εναντίον αμερικανικών στόχων, εγκαταστάσεων και υποδομών σε σειρά χωρών της Μέσης Ανατολής. Μεταξύ αυτών βρίσκονται το Ομάν, η Ιορδανία, το Κουβέιτ, το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία.

Τις τελευταίες ημέρες, αντί για αποκλιμάκωση, καταγράφεται νέα σκλήρυνση των δημόσιων τοποθετήσεων και από τις δύο πλευρές.

Ο κορυφαίος αξιωματούχος ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, δήλωσε την Τρίτη ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποδεχθούν τους όρους που θέτει η Τεχεράνη για τον τερματισμό του πολέμου.

Η δήλωσή του ακολούθησε τη νέα απαίτηση που διατύπωσε τη Δευτέρα ο Τραμπ, ζητώντας από το Ιράν να καταβάλει αποζημιώσεις για ανθρώπους που, όπως υποστήριξε, σκοτώθηκαν στη διάρκεια πολέμων, επιθέσεων και καταστολής διαδηλώσεων κατά τα τελευταία 50 χρόνια.

Τραμπ: «Δεν είναι πλέον ο νταής της Μέσης Ανατολής»

Καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης, ο Αμερικανός πρόεδρος εναλλάσσει τις προειδοποιήσεις για περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση με δηλώσεις σύμφωνα με τις οποίες μία ειρηνευτική συμφωνία βρίσκεται κοντά.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους μετά την επίσκεψή του στο Οχάιο την Τρίτη, ο Τραμπ εμφανίστηκε ικανοποιημένος από την εξέλιξη της αμερικανικής στρατηγικής έναντι της Τεχεράνης.

«Το Ιράν πηγαίνει καλά, πηγαίνει απολύτως καλά», δήλωσε.

Συνέχισε υποστηρίζοντας ότι η ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή έχει πλέον μεταβληθεί: «Έχουμε μια χώρα που ήταν ο νταής της Μέσης Ανατολής για 50 χρόνια, στην πραγματικότητα 51 αν το καλοσκεφτείτε… και δεν είναι πλέον ο νταής της Μέσης Ανατολής».

Οι δηλώσεις αυτές έρχονται να προστεθούν στους ισχυρισμούς του ότι οι ΗΠΑ έχουν αποκτήσει «πλήρη έλεγχο» των Στενών του Ορμούζ, ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός λειτουργεί σαν «τείχος από ατσάλι» και ότι η στρατιωτική και οικονομική ισχύς του Ιράν έχει υποστεί σοβαρή διάβρωση.

Τα Στενά του Ορμούζ και η παγκόσμια αγορά ενέργειας

Το διακύβευμα υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν.

Τα Στενά του Ορμούζ, η στενή θαλάσσια δίοδος ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν που αποτελεί την είσοδο στον Περσικό Κόλπο, συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.

Πριν από την έναρξη του πολέμου, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Η ανασφάλεια γύρω από τη ναυσιπλοΐα έχει ήδη αποτυπωθεί στις διεθνείς αγορές. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου Μπρεντ έχουν καταγράψει ισχυρή άνοδο από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο, φτάνοντας σε κάποια φάση ακόμη και τα 126 δολάρια το βαρέλι, περίπου 75% υψηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα.

Οι έντονες διακυμάνσεις των τιμών αντανακλούν τόσο τον φόβο για προβλήματα στην τροφοδοσία από τον Κόλπο όσο και τα συνεχώς μεταβαλλόμενα μηνύματα γύρω από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Νεκροί σε νέα επίθεση των Χούθι

Το ήδη εκρηκτικό σκηνικό επιβαρύνθηκε περαιτέρω την Τρίτη από δύο διαφορετικά περιστατικά εναντίον εμπορικών πλοίων.

Στο νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας, τέσσερα μέλη πληρώματος σκοτώθηκαν σε επίθεση εναντίον μικρού φορτηγού πλοίου στα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Η επίθεση αποδόθηκε στους υποστηριζόμενους από το Ιράν Χούθι και, εφόσον επιβεβαιωθεί πλήρως η απόδοση ευθύνης, πρόκειται για το πρώτο θανατηφόρο πλήγμα της οργάνωσης εναντίον της ναυσιπλοΐας από τότε που άρχισε ο πόλεμος.

Το περιστατικό αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αποτελεί ακόμη ένα κρίσιμο σημείο της διεθνούς ναυσιπλοΐας, συνδέοντας την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και, κατ’ επέκταση, με τον Ινδικό Ωκεανό.

Αμερικανικό ελικόπτερο έπληξε φορτηγό πλοίο

Την ίδια ημέρα σημειώθηκε και ένα δεύτερο, εντελώς διαφορετικής φύσης περιστατικό.

Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι ελικόπτερο MH-60 του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ εκτόξευσε δύο πυραύλους Χέλφαϊρ εναντίον φορτηγού πλοίου υπό σημαία Παναμά, με στόχο να θέσει εκτός λειτουργίας το σύστημα διεύθυνσής του.

Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, το πλοίο είχε αγνοήσει επανειλημμένες προειδοποιήσεις να σταματήσει την προσπάθεια παραβίασης του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

Ναυτιλιακές πηγές ανέφεραν ότι το πλοίο χτυπήθηκε ανοικτά του Πακιστάν, ενώ έπλεε προς τον Κόλπο του Ομάν.

Το περιστατικό έρχεται να καταδείξει ότι η αντιπαράθεση γύρω από τον αποκλεισμό δεν περιορίζεται πλέον στις απειλές και στις διπλωματικές δηλώσεις, αλλά έχει μεταφερθεί άμεσα στις θαλάσσιες εμπορικές οδούς.