Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να ανακοινώσει μια ευρεία συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλούνται διεθνή ΜΜΕ. Η συμφωνία θεωρείται κομβικής σημασίας τόσο για τις διμερείς σχέσεις όσο και για τη γεωπολιτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.

Τι προβλέπει η συμφωνία

Βάσει των πληροφοριών που έχουν γίνει γνωστές, η συμφωνία δίνει στη Σαουδική Αραβία τη δυνατότητα να αναπτύξει πρόγραμμα ειρηνικής πυρηνικής ενέργειας, με προοπτική να αποκτήσει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου για την παραγωγή καυσίμου που θα χρησιμοποιείται στους πυρηνικούς της αντιδραστήρες.

Η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι η συνεργασία θα δημιουργήσει επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αμερικανική πυρηνική βιομηχανία, με μεγάλο ωφελημένο τη Westinghouse, έναν από τους κορυφαίους κατασκευαστές πυρηνικών αντιδραστήρων παγκοσμίως.

Στο μικροσκόπιο του Κογκρέσου

Η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί και στη συνέχεια να κατατεθεί στο Κογκρέσο για εξέταση. Αν και εκτιμάται ότι διαθέτει σημαντική υποστήριξη στους Ρεπουμπλικανούς, αρκετοί βουλευτές και γερουσιαστές, τόσο από το Ρεπουμπλικανικό όσο και από το Δημοκρατικό Κόμμα, έχουν ήδη εκφράσει επιφυλάξεις.

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι ακόμη και ένα πρόγραμμα που παρουσιάζεται ως αποκλειστικά ειρηνικό θα μπορούσε στο μέλλον να αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, εφόσον το Ριάντ αποκτήσει δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου και επανεπεξεργασίας πλουτωνίου.

Οι παραχωρήσεις προς το Ριάντ

H κυβέρνηση Τραμπ αποδέχθηκε σημαντικές παραχωρήσεις προκειμένου να εξασφαλίσει τη συναίνεση του διαδόχου του σαουδαραβικού θρόνου, πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ότι η Σαουδική Αραβία θα μπορεί, μετά την ολοκλήρωση κοινής μελέτης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, να αποκτήσει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου ή επανεπεξεργασίας πλουτωνίου εντός της επικράτειάς της. Παράλληλα, οι όροι της συμφωνίας εκτιμάται ότι περιορίζουν σε ορισμένες περιπτώσεις τη δυνατότητα των διεθνών επιθεωρητών να πραγματοποιούν ελέγχους σε ύποπτες εγκαταστάσεις.

Οι προβλέψεις αυτές διαφοροποιούνται σημαντικά από τη συμφωνία που είχαν συνάψει οι ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το 2009, η οποία θεωρήθηκε για χρόνια το «χρυσό πρότυπο» στη διεθνή πολιτική μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων, καθώς τα Εμιράτα είχαν παραιτηθεί από κάθε δικαίωμα παραγωγής δικού τους πυρηνικού καυσίμου.

Ένα σχέδιο που «ξεπάγωσε»

Οι διαπραγματεύσεις για την πυρηνική συνεργασία βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και αρκετά χρόνια. Κατά την προεδρία του Τζο Μπάιντεν, η συμφωνία αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που συνέδεε την αμερικανο-σαουδαραβική συνεργασία με την εξομάλυνση των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ.

Ωστόσο, μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο που εξαπέλυσε το Ισραήλ στη Γάζα, η διαδικασία «πάγωσε». Με την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να αποσυνδέσει τις δύο υποθέσεις, προωθώντας τη συμφωνία για την πυρηνική ενέργεια ανεξάρτητα από το ζήτημα του Ισραήλ.

Η σκιά του Ιράν

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους πίσω από τη νέα συμφωνία. Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι, εάν η Τεχεράνη αποκτήσει πυρηνικά όπλα, η Σαουδική Αραβία θα ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο.

Έντονος πολιτικός διάλογος

Παρά τις προσδοκίες της κυβέρνησης Τραμπ ότι η συμφωνία θα εγκριθεί, η συζήτηση στο Κογκρέσο αναμένεται ιδιαίτερα έντονη. Το πακέτο συνοδεύεται από δύο απόρρητες επιστολές, τις οποίες η κυβέρνηση χαρακτηρίζει απαραίτητες για λόγους εθνικής ασφάλειας και προστασίας ευαίσθητων επιχειρηματικών πληροφοριών.

Ωστόσο, αρκετοί νομοθέτες έχουν προειδοποιήσει ότι δύσκολα θα στηρίξουν τη συμφωνία εάν δεν αποκτήσουν πλήρη εικόνα του περιεχομένου τους.

Επιπτώσεις στις σχέσεις ΗΠΑ – Σαουδικής Αραβίας

Η νέα πυρηνική συμφωνία εκτιμάται ότι σηματοδοτεί μια νέα περίοδο στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Ριάντ, οι οποίες είχαν δοκιμαστεί τους τελευταίους μήνες εξαιτίας διαφωνιών για τη στρατηγική απέναντι στο Ιράν.

Παράλληλα με την ενεργειακή συνεργασία, οι δύο πλευρές φέρονται να έχουν καταλήξει και σε κατ’ αρχήν συμφωνία για περιορισμένη αμυντική συνεργασία, η οποία περιλαμβάνει και την προμήθεια προηγμένων μαχητικών αεροσκαφών F-35 στη Σαουδική Αραβία.

Την ίδια στιγμή, το Ριάντ συνεχίζει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη, καθώς οι δύο χώρες αποκατέστησαν τις διπλωματικές τους σχέσεις το 2023, έπειτα από διαμεσολάβηση της Κίνας, επιδιώκοντας να μειώσουν την ένταση στον Περσικό Κόλπο.