Εργαζόμενοι εντόπισαν μια φωλιά σφηκών η οποία παρουσίαζε επίπεδα ραδιενέργειας δέκα φορές υψηλότερα από τα επιτρεπόμενα όρια, όπως μετέδωσε το Associated Press την Παρασκευή (1/8).

Η αναπάντεχη και ανησυχητική ανακάλυψη έλαβε χώρα στο Savannah River Site, τον πρώην πυρηνικό σταθμό παραγωγής εξαρτημάτων για πυρηνικές βόμβες, που βρίσκεται κοντά στην πόλη Aiken στη Νότια Καρολίνα.

Η φωλιά βρέθηκε πάνω σε έναν μεταλλικό στύλο πλησίον δεξαμενών που αποθηκεύουν υγρά ραδιενεργά απόβλητα.

Η ομάδα εργαζομένων που είναι υπεύθυνη για τον τακτικό έλεγχο της ραδιενέργειας στον χώρο εντόπισε την ανωμαλία και αμέσως ακολούθησαν οι διαδικασίες διαχείρισης επικίνδυνων υλικών.

Με τη χρήση εντομοκτόνου εξουδετέρωσαν τη φωλιά, την απομάκρυναν και την απέθεσαν σε ειδική μονάδα επεξεργασίας ραδιενεργών αποβλήτων, όπως προβλέπεται από τα πρωτόκολλα ασφαλείας.

Σύμφωνα με τις δηλώσεις των επίσημων αρχών, δεν υπήρχαν σφήκες μέσα στη φωλιά κατά την ώρα της ανακάλυψης, γεγονός που ίσως υποδεικνύει ότι είχε εγκαταλειφθεί προ καιρού.

Η πηγή της ραδιενέργειας, κατά την ομοσπονδιακή έκθεση του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, δεν προκύπτει από διαρροή από τις δεξαμενές αλλά αποδίδεται σε αυτό που ονομάζουν «υπολειμματική ραδιενεργή μόλυνση», δηλαδή ραδιενεργά κατάλοιπα από την περίοδο πλήρους επιχειρησιακής λειτουργίας του σταθμού.

Η επίσημη εξήγηση δεν έπεισε όλους

Η ανεξάρτητη ομάδα παρακολούθησης Savannah River Site Watch, με επικεφαλής τον Τομ Κλέμεντς, εξέφρασε έντονη ανησυχία για την ελλιπή πληροφόρηση και τις πιθανές επιπτώσεις.

Ο ίδιος δήλωσε χαρακτηριστικά μέσω γραπτού μηνύματος: «Είμαι έξω φρενών [σ.σ. για την ακρίβεια είπε “mad as a hornet”, δλδ “τρελαμένος σαν μπάμπουρας – βασικά η μεγάλη σφήκα”] που η SRS δεν εξήγησε από πού προέρχονται τα ραδιενεργά απόβλητα ή αν υπάρχει κάποια διαρροή από τις δεξαμενές αποβλήτων που θα έπρεπε να γνωρίζει το κοινό».

Ο Κλέμεντς επιμένει ότι η αναφορά δεν παρέχει κρίσιμες πληροφορίες, όπως το είδος της σφήκας και της φωλιάς, ένα στοιχείο που θεωρεί κομβικό.

Ορισμένα είδη σφηκών κατασκευάζουν τις φωλιές τους από λάσπη, ενώ άλλα χρησιμοποιούν ίνες φυτών ή ξύλο. Η σύνθεση της φωλιάς θα μπορούσε να αποκαλύψει τον ακριβή τρόπο με τον οποίο το έντομο ήρθε σε επαφή με τη ραδιενέργεια: για παράδειγμα, λάσπη που συλλέχθηκε από μολυσμένο έδαφος ή φυτικό υλικό από περιοχές με ραδιενεργή σκόνη.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η προοπτική ύπαρξης και άλλων παρόμοιων φωλιών, κάτι που θα μπορούσε να υποδηλώνει συνεχιζόμενη διαρροή ή ανεπαρκή καθαρισμό παλαιότερων μολυσμένων περιοχών.

Η πιθανότητα αυτή, αν και δεν επιβεβαιώνεται από τις Αρχές, καθιστά αναγκαία τη διενέργεια πλήρους ελέγχου σε όλο το συγκρότημα του Savannah River Site.

Η ιστορία του πυρηνικού σταθμού

Το Savannah River Site ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1950, κατά την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, με σκοπό την κατασκευή των λεγόμενων «γούρνες πλουτωνίου» (plutonium pits), που αποτελούν το βασικό συστατικό των πυρηνικών βομβών.

Εκείνη την εποχή, το εργοστάσιο λειτούργησε ως σημαντικό κέντρο παραγωγής για τις Ηνωμένες Πολιτείες, συμβάλλοντας καθοριστικά στην πυρηνική αποτρεπτική ισχύ της χώρας έναντι της Σοβιετικής Ένωσης. Ωστόσο, η λειτουργία του άφησε πίσω της τεράστιες ποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων και ραδιενεργών καταλοίπων.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την παύση παραγωγής πυρηνικών όπλων, το Savannah River Site μετατράπηκε σε χώρο αποθήκευσης και επεξεργασίας πυρηνικών αποβλήτων, καθώς και σε κέντρο παραγωγής καυσίμων για πυρηνικά εργοστάσια. Παρά τη μεταστροφή του ρόλου του, η κληρονομιά της ραδιενεργού ρύπανσης εξακολουθεί να επηρεάζει τον χώρο και το περιβάλλον του.

Σήμερα, στο συγκρότημα υπάρχουν 43 ενεργές υπόγειες δεξαμενές που φιλοξενούν περίπου 129 εκατομμύρια λίτρα υγρών ραδιενεργών αποβλήτων. Αυτά τα απόβλητα ήταν αρχικά πολύ περισσότερα – περίπου 165 εκατομμύρια γαλόνια (625 εκατομμύρια λίτρα) – αλλά η διαδικασία εξάτμισης και απομόνωσης τα έχει μειώσει σημαντικά.

Επιπλέον, οκτώ δεξαμενές έχουν ήδη κλείσει, ενώ το υπόλοιπο δίκτυο συνεχίζει να λειτουργεί υπό αυστηρούς κανόνες ασφαλείας.

Η Savannah River Mission Completion, ο φορέας που πλέον διαχειρίζεται το χώρο, υπογράμμισε ότι η φωλιά δεν αποτελεί κίνδυνο για το κοινό, καθώς βρίσκεται εντός του πυρήνα της εγκατάστασης και οι σφήκες δεν πετούν μακριά από την προέλευση τους.

Σύμφωνα με τη δήλωσή τους στην εφημερίδα Aiken Standard, εάν υπήρχαν σφήκες μέσα στη φωλιά, η ραδιενέργειά τους θα ήταν πολύ χαμηλότερη από αυτή της φωλιάς, γεγονός που υποστηρίζει τη θεωρία της εξωτερικής μόλυνσης του υλικού κατασκευής της φωλιάς.

Ωστόσο, η εύλογη ανησυχία παραμένει: Μπορεί μια τέτοια φωλιά να είναι δείκτης αργής και ανεπαίσθητης διαρροής; Αν η ραδιενέργεια προέρχεται από μόλυνση του εδάφους ή από σωματίδια που αιωρούνται, τότε μπορεί να υπάρχει ευρύτερο πρόβλημα που δεν έχει ακόμη εντοπιστεί.