Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο πρωθυπουργός της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι θεωρούνταν ο πολιτικός που κατάφερε να κατακτήσει το διαδίκτυο. Ήταν από τους πρώτους ηγέτες που αξιοποίησαν συστηματικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να παρακάμψει τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, να επικοινωνήσει απευθείας με εκατομμύρια πολίτες και να δημιουργήσει μια πρωτοφανή ψηφιακή πολιτική μηχανή.

Σήμερα, όμως, το όπλο που τον βοήθησε να εδραιώσει την κυριαρχία του φαίνεται να στρέφεται εναντίον του.

Η αφορμή ήταν οι αλλεπάλληλες διαρροές θεμάτων στις εισαγωγικές εξετάσεις στα πανεπιστήμια της Ινδίας, ένα σκάνδαλο που έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη εκατομμυρίων νέων στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Στις 20 Ιουλίου δεκάδες χιλιάδες φοιτητές και μαθητές κατέκλυσαν τους δρόμους στο Νέο Δελχί, απαιτώντας την παραίτηση του υπουργού Παιδείας Νταρμέντρα Πραντάν και ουσιαστικές εγγυήσεις ότι οι εξετάσεις δεν θα συνεχίσουν να νοθεύονται.

Η κυβέρνηση απάντησε με ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, περισσότεροι από εκατό διαδηλωτές τραυματίστηκαν από τη χρήση γκλομπ, δακρυγόνων και άλλων μέσων καταστολής. Ωστόσο, αυτή τη φορά η επίσημη εκδοχή των γεγονότων δεν είχε το μονοπώλιο της πληροφόρησης.

Χιλιάδες κινητά τηλέφωνα κατέγραφαν κάθε λεπτό των επεισοδίων.

Η 18χρονη Αβανσίκα Σινγκ έτρεχε να ξεφύγει από τα δακρυγόνα ενώ συνέχιζε να τραβάει βίντεο. Αργότερα ανέβασε στο Instagram ένα σύντομο μοντάζ από τις συγκρούσεις με τη λεζάντα: «Σήμερα χτυπήσαμε το κουδούνι του Κοινοβουλίου και τρέξαμε».

Το βίντεο έγινε ένα από τα εκατοντάδες που κατέκλυσαν τα κοινωνικά δίκτυα μέσα σε λίγες ώρες.

Τρεμάμενα πλάνα από κινητά, γρήγορο μοντάζ, μουσική χιπ χοπ, σατιρικά memes και οργισμένα σχόλια δημιούργησαν ένα ψηφιακό κύμα που εξαπλώθηκε πολύ γρηγορότερα από οποιαδήποτε τηλεοπτική μετάδοση.

Η ίδια η Σινγκ περιέγραψε αυτό που θεωρεί ότι συμβαίνει: «Αν μη τι άλλο, μεταδίδουμε τηλεοπτικά τη δική μας επανάσταση».

Οι εικόνες που κυκλοφόρησαν ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικές. Αστυνομικοί χτυπούν νεαρές διαδηλώτριες με γκλομπ. Ένας αξιωματικός φαίνεται να χαστουκίζει φοιτητή που απομακρύνεται άοπλος. Σε άλλο βίντεο, αστυνομικός βάζει τρικλοποδιά σε διαδηλωτές που προσπαθούν να ξεφύγουν από τα δακρυγόνα. Κυκλοφόρησαν επίσης εικόνες από τη χρήση, σύμφωνα με καταγγελίες, όπλων με σφαιρίδια (pellet guns), κάτι πρωτοφανές για κινητοποιήσεις στο Νέο Δελχί.

Η αστυνομία αρνήθηκε ότι έκανε υπερβολική χρήση βίας. Όμως η άρνηση δυσκολεύεται να σταθεί όταν εκατοντάδες διαφορετικές λήψεις από διαφορετικές γωνίες καταγράφουν τα ίδια περιστατικά.

Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή της εποχής των κοινωνικών δικτύων, τονίζει το AL Jazeera . Η εξουσία δεν ελέγχει πλέον αποκλειστικά την εικόνα των γεγονότων. Κάθε διαδηλωτής είναι ταυτόχρονα μάρτυρας, операторός κάμερας, μοντέρ και εκδότης του δικού του υλικού.

• Διαβάστε: «Κόμμα του Λαού των Κατσαρίδων» / Από διαδικτυακή σάτιρα σε μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας στην Ινδία

Η οργή εξαπλώθηκε γρήγορα και εκτός πρωτεύουσας. Διαδηλώσεις οργανώθηκαν στη Βομβάη, τη Μπανγκαλόρ, την Πάτνα, το Λάκναου και άλλες πόλεις, ενώ οι φοιτητές δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις έως ότου ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους.

Ζητούν την παραίτηση του υπουργού Παιδείας, τη διαβεβαίωση ότι δεν θα ασκηθούν διώξεις εναντίον των διαδηλωτών και οικονομική αποζημίωση στις οικογένειες φοιτητών που αυτοκτόνησαν μετά τα σκάνδαλα με τις εξετάσεις που ακυρώθηκαν ή διέρρευσαν.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι εικόνες των επεισοδίων φαίνεται να αλλάζουν ακόμη και πολιτικές πεποιθήσεις.

Η 19χρονη Νιχαρίκα Σόνι δεν συμμετείχε στις πρώτες διαδηλώσεις και, όπως παραδέχεται, δεν ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για το θέμα. Όταν όμως είδε τα βίντεο στο κινητό της, όλα άλλαξαν.

«Η μητέρα μου κι εγώ κλαίγαμε δύο ώρες βλέποντάς τα», είπε στους δημοσιογράφους. Η μητέρα της υπήρξε για χρόνια ένθερμη υποστηρίκτρια του Ναρέντρα Μόντι.

Σήμερα οι δυο τους στέκονται μαζί στην ανθρώπινη αλυσίδα των διαδηλωτών.

Η εξέλιξη αυτή αποκαλύπτει ότι η μάχη για την πολιτική επιρροή στην Ινδία δεν δίνεται πλέον μόνο στις κάλπες ούτε στα τηλεοπτικά πάνελ. Δίνεται στην οθόνη ενός κινητού τηλεφώνου.

Η γενιά Ζ δεν αρκείται να καταναλώνει πληροφορίες. Παράγει η ίδια το οπτικό υλικό, διαμορφώνει το αφήγημα και αμφισβητεί δημόσια την κρατική εκδοχή των γεγονότων.

Είναι μια ειρωνική ανατροπή της ιστορίας. Ο Μόντι υπήρξε ο πολιτικός που αξιοποίησε όσο κανείς άλλος τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να οικοδομήσει την πολιτική του ηγεμονία. Σήμερα, οι ίδιοι μηχανισμοί χρησιμοποιούνται από μια νέα γενιά που διεκδικεί λογοδοσία, διαφάνεια και δημοκρατικό έλεγχο.