Στις αμερικανικές εκλογές, ο πολιτικός χάρτης βάφεται κόκκινος και μπλε, ενώ ένας ελέφαντας και ένας γάιδαρος συμβολίζουν τα δύο μεγάλα κόμματα.

Πώς καθιερώθηκαν όμως αυτά τα χρώματα και γιατί επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα ζώα;

Η απάντηση βρίσκεται σε προεκλογικές προσβολές, πολιτικές γελοιογραφίες του 19ου αιώνα και μια αμφίρροπη προεδρική αναμέτρηση που άλλαξε την επικοινωνιακή «γλώσσα» της αμερικανικής πολιτικής.

Σήμερα, η αντιστοίχιση μοιάζει αυτονόητη – κόκκινο για τους Ρεπουμπλικανούς, μπλε για τους Δημοκρατικούς.

Οι Πολιτείες εμφανίζονται με αυτά τα χρώματα στους εκλογικούς χάρτες, οι αναλυτές μιλούν για «κόκκινες» και «μπλε» περιοχές και οι ψηφοφόροι αναγνωρίζουν αμέσως ποιο κόμμα εκπροσωπεί κάθε χρώμα.

Ωστόσο, η παράδοση αυτή είναι πολύ νεότερη από όσο φαντάζονται οι περισσότεροι. Τα δύο ζώα καθιερώθηκαν πριν από περίπου ενάμιση αιώνα, ενώ η σημερινή χρωματική διάκριση εδραιώθηκε μόλις το 2000.

• Διαβάστε επίσης: Τραμπ / Πώς προετοιμάζει το έδαφος για να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα σε περίπτωση εκλογικής ήττας

Γιατί ο γάιδαρος συμβολίζει τους Δημοκρατικούς

Η ιστορία του γαϊδάρου ξεκινά από τον Άντριου Τζάκσον, ο οποίος εξελέγη πρόεδρος των ΗΠΑ το 1828.

Κατά την προεκλογική εκστρατεία, οι αντίπαλοί του τον αποκαλούσαν jackass, λέξη που σημαίνει (κυριολεκτικά) αρσενικός γάιδαρος αλλά χρησιμοποιείται διεθνώς και ως προσβολή για έναν ανόητο ή ξεροκέφαλο άνθρωπο.

Αντί να απορρίψει τον χαρακτηρισμό, ο Τζάκσον τον αξιοποίησε πολιτικά. Ο γάιδαρος μπορούσε να συμβολίζει την επιμονή, την αντοχή και την αποφασιστικότητα, ιδιότητες που ο ίδιος επιθυμούσε να συνδέσει με την υποψηφιότητά του.

Έτσι, μια προσβολή μετατράπηκε σταδιακά σε αναγνωρίσιμο πολιτικό σύμβολο.

Η οριστική διάδοση του γαϊδάρου, ωστόσο, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον Τόμας Ναστ, έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς γελοιογράφους στην αμερικανική ιστορία.

Ο Ναστ εργαζόταν στο περιοδικό Harper’s Weekly από το 1862 έως το 1886 και χρησιμοποιούσε τα σκίτσα του για να σατιρίζει πολιτικούς, να καταγγέλλει τη διαφθορά και να παρεμβαίνει στις δημόσιες αντιπαραθέσεις.

Στις γελοιογραφίες του παρουσίαζε συχνά τους Δημοκρατικούς ως γαϊδάρους – πεισματάρηδες, επιπόλαιους και πολλές φορές ανίκανους να αντιληφθούν τον κίνδυνο που πλησίαζε.

Παρά την αρνητική αρχική σημασία, το ζώο καθιερώθηκε ως το πιο αναγνωρίσιμο έμβλημα των Δημοκρατικών. Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι το Δημοκρατικό Κόμμα δεν το έχει υιοθετήσει επίσημα ως κομματικό σύμβολο.

• Διαβάστε επίσης: Δημοσκόπηση Reuters / Τα εννέα ζητήματα που απασχολούν τον μέσο Αμερικανό ψηφοφόρο την ώρα της κάλπης

Πώς ο ελέφαντας έγινε το σύμβολο των Ρεπουμπλικανών

Και ο ελέφαντας συνδέεται με τον Τόμας Ναστ.

Το 1874, ο γελοιογράφος δημοσίευσε στο Harper’s Weekly ένα σκίτσο με τίτλο «Third Term Panic» («Πανικός για τρίτη θητεία»).

Εκείνη την περίοδο, η εφημερίδα New York Herald, που υποστήριζε υποψηφίους των Δημοκρατικών, διέδιδε ότι ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος Οδυσσέας Γκραντ σκόπευε να διεκδικήσει τρίτη θητεία. Μια τέτοια υποψηφιότητα δεν απαγορευόταν τότε συνταγματικά, αλλά προκαλούσε έντονες αντιδράσεις.

Ο Ναστ απεικόνισε την εφημερίδα ως γάιδαρο μεταμφιεσμένο σε λιοντάρι, ο οποίος τρομοκρατούσε τα υπόλοιπα ζώα του δάσους.

Ανάμεσά τους βρισκόταν ένας τεράστιος, αδέξιος ελέφαντας, με την επιγραφή «Η ψήφος των Ρεπουμπλικανών», έτοιμος να πέσει σε γκρεμό.

Ο ελέφαντας δεν παρουσιάστηκε αρχικά ως σύμβολο σοφίας ή δύναμης. Αντίθετα, ο Ναστ σατίριζε την τάση των Ρεπουμπλικανών να πανικοβάλλονται και να παρασύρονται, παρά την πολιτική τους ισχύ.

Ο γελοιογράφος δεν ήταν ο πρώτος που συνέδεσε το ζώο με τους Ρεπουμπλικανούς. Ήδη από την εποχή του αμερικανικού Εμφυλίου υπήρχαν σχετικές αναφορές. Ήταν όμως εκείνος που έκανε την εικόνα ευρέως γνωστή.

Στις επόμενες δεκαετίες συνέχισε να χρησιμοποιεί ελέφαντες και γαϊδάρους για να σατιρίζει και τα δύο κόμματα. Σε σκίτσο του 1879, για παράδειγμα, ένας γάιδαρος εμφανίζεται να κρέμεται πάνω από την άβυσσο του «οικονομικού χάους».

Τα δύο ζώα επέζησαν των πολιτικών συγκρούσεων που τα γέννησαν. Ο ελέφαντας αποτελεί σήμερα το επίσημο σύμβολο του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, ενώ ο γάιδαρος παραμένει το ανεπίσημο, αλλά καθολικά αναγνωρίσιμο, έμβλημα των Δημοκρατικών.

Γιατί οι Ρεπουμπλικανοί έγιναν κόκκινοι και οι Δημοκρατικοί μπλε

Σε αντίθεση με τα ζώα, τα κομματικά χρώματα δεν έχουν τόσο μακρά ιστορία.

Για το μεγαλύτερο μέρος της αμερικανικής ιστορίας, και τα δύο κόμματα χρησιμοποιούσαν στις εκστρατείες τους το κόκκινο, το λευκό και το μπλε της αμερικανικής σημαίας, χωρίς σταθερή αντιστοίχιση.

Μάλιστα, όταν εμφανίζονταν χρωματικές πολιτικές συνδέσεις, ήταν συχνά αντίστροφες από τις σημερινές.

Οι Δημοκρατικοί συνδέονταν κατά περιόδους με το κόκκινο, ακολουθώντας την ευρωπαϊκή παράδοση που ταύτιζε το χρώμα με τα εργατικά κινήματα. Η σύνδεση αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία την εποχή του Φράνκλιν Ρούζβελτ, όταν η εργατική τάξη αποτελούσε βασικό εκλογικό στήριγμα του κόμματος.

Οι Ρεπουμπλικανοί, αντίστοιχα, μπορούσαν να συνδεθούν με το μπλε, που παρέπεμπε στις στολές του στρατού της Ένωσης κατά τον Εμφύλιο και στον Αβραάμ Λίνκολν.

Ακόμη και τη δεκαετία του 1980, το κόκκινο δεν δήλωνε συγκεκριμένη κομματική ταυτότητα.

Η Δημοκρατική Τζεραλντίν Φεράρο φορούσε κόκκινο φόρεμα όταν ανακοινώθηκε η υποψηφιότητά της για την αντιπροεδρία το 1984.

Την ίδια περίοδο, η Ρεπουμπλικανή πρώτη κυρία Νάνσι Ρίγκαν αγαπούσε τόσο πολύ το έντονο κόκκινο, ώστε η αγαπημένη της απόχρωση έγινε γνωστή ως Reagan Red.

Η καθοριστική αλλαγή ήρθε στις προεδρικές εκλογές του 2000, ανάμεσα στον Ρεπουμπλικανό Τζορτζ Μπους και τον Δημοκρατικό Αλ Γκορ.

Τα αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα χρησιμοποίησαν εκλογικούς χάρτες στους οποίους οι πολιτείες που κέρδιζε ο Μπους εμφανίζονταν κόκκινες και εκείνες που κέρδιζε ο Γκορ μπλε.

Επειδή το αποτέλεσμα παρέμεινε αμφισβητούμενο για εβδομάδες, με επίκεντρο την καταμέτρηση στη Φλόριντα και τις δικαστικές προσφυγές, οι χάρτες προβάλλονταν διαρκώς.

Η παρατεταμένη τηλεοπτική κάλυψη αποτύπωσε τη συγκεκριμένη αντιστοίχιση στη συνείδηση των Αμερικανών. Έκτοτε, τα χρώματα καθιερώθηκαν οριστικά στη δημοσιογραφική και πολιτική γλώσσα.

Οι «κόκκινες» και «μπλε» πολιτείες και η παρέμβαση Ομπάμα

Η διάκριση απέκτησε σύντομα σημασία που ξεπερνούσε το αποτέλεσμα μιας εκλογής.

Το 2004, ο τότε γερουσιαστής του Ιλινόι Μπαράκ Ομπάμα, στην ομιλία που τον έκανε ευρύτερα γνωστό στο συνέδριο των Δημοκρατικών, επέκρινε όσους χώριζαν τη χώρα σε «κόκκινες» και «μπλε» πολιτείες.

Το επιχείρημά του ήταν ότι οι Αμερικανοί μοιράζονται περισσότερες αξίες από όσες υποδηλώνουν οι κομματικές ταμπέλες. Θρησκευόμενοι πολίτες και υποστηρικτές ενός περιορισμένου κράτους δεν υπάρχουν μόνο στις ρεπουμπλικανικές πολιτείες, όπως και οι υπερασπιστές των ατομικών δικαιωμάτων δεν ζουν αποκλειστικά στις δημοκρατικές.

Παρά την έκκλησή του για ενότητα, η χρωματική διαίρεση ενισχύθηκε.

Το 2010, οι Ρεπουμπλικανοί αξιοποίησαν ακόμη και το κόκκινο στην ονομασία της στρατηγικής REDMAP, με στόχο την κατάκτηση πολιτειακών νομοθετικών σωμάτων πριν από τον επανακαθορισμό των εκλογικών περιφερειών που θα ακολουθούσε την απογραφή.

Σταδιακά, το κόκκινο και το μπλε άρχισαν να περιγράφουν όχι μόνο την εκλογική συμπεριφορά αλλά και την υποτιθέμενη πολιτισμική ταυτότητα ολόκληρων περιοχών.

Είναι όμως πραγματικά τόσο διχασμένη η Αμερική;

Η απλοποίηση έχει τα όριά της.

Μια πολιτεία που εμφανίζεται κόκκινη στον χάρτη δεν αποτελείται αποκλειστικά από Ρεπουμπλικανούς, όπως και μια μπλε πολιτεία δεν κατοικείται μόνο από Δημοκρατικούς.

Στις προεδρικές εκλογές του 2024, για παράδειγμα, η Κάμαλα Χάρις συγκέντρωσε σχεδόν 5 εκατομμύρια ψήφους στο παραδοσιακά ρεπουμπλικανικό Τέξας.

Αντίστοιχα, ο Ντόναλντ Τραμπ απέσπασε περίπου 43% στη Νέα Υόρκη, μια πολιτεία που θεωρείται σταθερά δημοκρατική.

Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν, γι’ αυτό, ότι οι περισσότερες πολιτείες είναι στην πραγματικότητα «μοβ» – συνδυάζουν διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις, κοινωνικές ομάδες και εκλογικές συμπεριφορές.

Η κόκκινη και μπλε απεικόνιση είναι ασφαλώς χρήσιμη για να κατανοεί κανείς γρήγορα τα αποτελέσματα.

Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει την εντύπωση δύο απολύτως αντίπαλων κοινωνιών, αποκρύπτοντας τις διαφωνίες στο εσωτερικό κάθε κόμματος και τις κοινές απόψεις ψηφοφόρων διαφορετικών παρατάξεων.

Άλλωστε, στις εκλογές ψηφίζουν άνθρωποι, όχι γεωγραφικές εκτάσεις.

Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία των αμερικανικών πολιτικών συμβόλων – δύο ζώα που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για να γελοιοποιήσουν τα κόμματα και δύο χρώματα που καθιερώθηκαν σχεδόν συμπτωματικά έχουν εξελιχθεί σε πανίσχυρα σημάδια πολιτικής ταυτότητας.