Η Γάζα αναπνέει μέσα σε έναν μηχανισμό προγραμματισμένης εξόντωσης. Aδιάκοποι βομβαρδισμοί κατοικημένων περιοχών, ολικός αποκλεισμός, επιβεβλημένος λιμός, καταστροφή υπηρεσιών υγείας και ύδρευσης και οργανωμένη παρεμπόδιση της εισόδου ζωτικής βοήθειας.

Αυτά δεν είναι μεμονωμένα «λάθη» κατά τη διενέργεια ενός πολέμου, αλλά μια αλυσίδα αποφάσεων και οδηγιών που στοχεύουν τον παλαιστινιακό πληθυσμό, ιδίως τα παιδιά. Το παρόν κείμενο αποκαλεί ευθέως τα γεγονότα στη Γάζα «γενοκτονία», και χρησιμοποιεί τον όρο όχι ως πολιτικό σύνθημα, αλλά στη βάση αναγνωρισμένων νομικών κριτηρίων και αποδείξεων ότι η ζωή αμάχων καταστρέφεται σκόπιμα, μέσω στέρησης και συστηματικών φόνων.

Αυτή η ανασκόπηση εστιάζει στα παιδιά· γιατί τα παιδιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της καταστροφής. Από άμεσους θανάτους σε επιθέσεις μέχρι οξύ υποσιτισμό,  ασθένειες και κατάρρευση της περιγεννητικής φροντίδας. Συγκεντρώνουμε όσα αναφέρουν διαφορετικές πηγές, ειδικοί φορείς του ΟΗΕ, ερευνητικά ιδρύματα, ανθρωπιστικές οργανώσεις και αξιόπιστα μέσα, δείχνουμε από πού προκύπτουν οι αποκλίσεις στους αριθμούς και γιατί οι «έμμεσοι θάνατοι» (λόγω λιμού και στέρησης) πρέπει να προσμετρώνται στην πραγματική αποτίμηση.

Έπειτα θα εξηγήσουμε τη νομική και γλωσσική διάσταση: γιατί όροι όπως «σφαγή» και κυρίως «γενοκτονία» συνάδουν με τα  στοιχεία και τα νομικά κριτήρια.

Η πιο πρόσφατη εικόνα για τις απώλειες και την κατάσταση των παιδιών

Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές νοσοκομείων και υγειονομικών αρχών στη Γάζα που αποτυπώθηκαν σε διεθνή μέσα, ο συνολικός αριθμός των νεκρών έχει ξεπεράσει τους 64.800 και, κατά το Υπουργείο Υγείας της Γάζας, έχουν καταγραφεί 420 θάνατοι που συνδέονται με υποσιτισμό (μεταξύ αυτών 145 παιδιά). Το Associated Press, καλύπτοντας τις τελευταίες επιθέσεις στην Πόλη της Γάζας, μετέδωσε ότι τουλάχιστον 12 παιδιά σκοτώθηκαν μέσα σε ένα 24ωρο. Αυτά τα στοιχεία είναι νοσοκομειακά και, όπως θα δούμε, δεν περιλαμβάνουν κατ’ ανάγκη όλους τους θανάτους.

Η UNICEF, με δύο πρόσφατες ανακοινώσεις, τόνισε ότι:

• Πάνω από 50.000 παιδιά από την έναρξη του πολέμου «έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί» (27 Μαΐου 2025).
• Με την κλιμάκωση των επιχειρήσεων στην Πόλη της Γάζας, περισσότερα από 450.000 παιδιά διατρέχουν άμεσο κίνδυνο (12 Σεπτεμβρίου 2025).

Η UNICEF επίσης, στις 11 Σεπτεμβρίου 2025, ανέφερε ότι το ποσοστό οξέος υποσιτισμού στα παιδιά που ελέγχθηκαν σε όλη τη Γάζα έφτασε το 13,5% τον Αύγουστο 2025· ενώ στην Πόλη της Γάζας —όπου ο μηχανισμός IPC (Διεθνές Σύστημα Ταξινόμησης Επισιτιστικής Ανασφάλειας) έχει επιβεβαιώσει λιμό επιπέδου 5— το ποσοστό έφτασε το 19%, που σημαίνει περίπου ένα στα πέντε παιδιά.

• Διαβάστε: UNICEF / «Απάνθρωπη και θανατηφόρα απειλή» ο εκτοπισμός πεινασμένων παιδιών από τη Γάζα

Ταυτόχρονα, το κλείσιμο περίπου 10 έως 12 εξωνοσοκομειακών μονάδων αντιμετώπισης υποσιτισμού, λόγω της κλιμάκωσης των συγκρούσεων, διέκοψε τη θεραπεία τους.

Ο IPC και ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) στις 22 Αυγούστου 2025 ανακοίνωσαν ότι ο λιμός στη Λωρίδα της Γάζας επιβεβαιώνεται και ότι υπάρχει πιθανότητα εξάπλωσής του στο Ντέιρ αλ-Μάλαχ και στη Χαν Γιούνις. Πρόκειται για την πρώτη επίσημη επιβεβαίωση λιμού στη Μέση Ανατολή από αυτόν τον μηχανισμό. Η κυβέρνηση του Ισραήλ χαρακτήρισε την ανακοίνωση «μπερδεμένη» και αμφισβήτησε τη μεθοδολογία.

Μια κρίσιμη διάκριση: «Άμεσοι» έναντι «έμμεσων» θανάτων

Μεγάλο μέρος της στατιστικής αβεβαιότητας οφείλεται στη διάκριση ανάμεσα σε άμεσους θανάτους (λόγω τραυμάτων/ εκρήξεων) και έμμεσους θανάτους (λόγω έλλειψης φαρμάκων, καθαρού νερού, τροφής, περιγεννητικής φροντίδας, προλήψιμων λοιμώξεων κ.ο.κ.).

Σε πολεμικές συνθήκες δεν είναι εφικτή η πλήρης καταγραφή κάθε θανάτου· γι’ αυτό οι ερευνητές χρησιμοποιούν επιδημιολογική μοντελοποίηση και εκτίμηση «υπερβάλλουσας θνησιμότητας»,  δηλαδή σύγκριση της θνησιμότητας στην περίοδο του πολέμου με ένα υποθετικό σενάριο χωρίς πόλεμο. Εκεί προκύπτουν οι μεγάλες αποκλίσεις.

Δύο κομβικές επιστημονικές αναφορές δημοσιεύτηκαν τον τελευταίο χρόνο:

1. Μελέτη της LSHTM (London School of Hygiene & Tropical Medicine) η οποία, συνδυάζοντας πολλαπλές πηγές (αρχεία νεκροθαλάμων, καθοδηγούμενες online έρευνες, αγγελίες πένθους στα κοινωνικά δίκτυα), εκτίμησε τους θανάτους από τραύματα στο διάστημα 7 Οκτωβρίου 2023 – 30 Ιουνίου 2024 σε 64.260  – 41% μεγαλύτερο νούμενο από τα τότε στοιχεία του Υπουργείου Υγείας της Γάζας—, τονίζοντας ότι οι μη-τραυματικοί θάνατοι δεν περιλήφθηκαν.
2. Συντακτική επιστολή στο περιοδικό The Lancet, η οποία, με βάση εμπειρία από άλλους πολέμους, πρότεινε μια αρχική εκτίμηση περίπου 4 έμμεσων θανάτων για κάθε 1 άμεσο και προειδοποίησε ότι ο πραγματικός αριθμός στη Γάζα μπορεί να υπερβαίνει κατά πολύ τις νοσοκομειακές καταγραφές. Η εκτίμηση αυτή βρήκε υποστηρικτές αλλά και κριτική για τη μεθοδολογία.

Από πού προέκυψαν οι «μεγάλοι» αριθμοί;

Με αυτά τα δύο στηρίγματα, δύο αναλυτικά άρθρα σε αυστραλιανά μέσα — Arena Online (10 Ιουλίου 2025) και Independent Australia (11 Αυγούστου 2025)— επιχείρησαν να υπολογίσουν μια μακροσκοπική εκτίμηση θανάτων έως τις 25 Απριλίου 2025. Προεκτείνοντας την πορεία των άμεσων θανάτων έως τις 136.000 και, εφαρμόζοντας το 4 προς 1, πρόσθεσαν 544.000 θανάτους από στέρηση· σύνολο 680.000. Παρέθεσαν και ηλικιακές κατανομές, π.χ. 380.000 θανάτους για παιδιά κάτω των πέντε ετών.

Αυτοί οι υπολογισμοί έχουν ειδησεογραφική αξία, αλλά πρέπει να είναι σαφές ότι ούτε η LSHTM ούτε το The Lancet δημοσίευσαν τέτοιο «γενικό άθροισμα» ή αναλυτική ηλικιακή κατανομή· υπάρχουν, επίσης, κριτικές για το κατά πόσο το 4 προς 1 μεταφέρεται στο ιδιαίτερο πλαίσιο της Γάζας. Παρ’ όλα αυτά, οι αριθμοί αυτοί φωτίζουν το μέγεθος όσων συμβαίνουν επί του εδάφους.

Παράλληλα, ο Ραλφ Νέιντερ —γνωστός δικηγόρος και ακτιβιστής λιβανέζικης καταγωγής στις ΗΠΑ— με ανοικτή επιστολή (20 Αυγούστου 2025), που αναδημοσιεύτηκε στο Pearls and Irritations, κάλεσε τα μέσα να συμπεριλαμβάνουν τους θανάτους από στέρηση και περιέγραψε τον πραγματικό αριθμό ως «πιθανότατα άνω των 500.000». Πρόκειται για μεθοδολογική και ηθική έκκληση, όχι για καταγεγραμμένο στατιστικό.

Η μεθοδολογία με απλά λόγια

• Άμεση καταγραφή (administrative data): νοσοκομεία, νεκροθάλαμοι και ομάδες διάσωσης καταγράφουν κάθε περιστατικό θανάτου και τραυματισμού. Πλεονέκτημα: αντικειμενικότητα και δυνατότητα επαλήθευσης. Περιορισμός: ελλιπής κάλυψη όταν τα συστήματα καταρρέουν.
• Επέκταση με στατιστικά μοντέλα: όταν οι καταγραφές είναι ελλιπείς, ομάδες όπως της LSHTM χρησιμοποιούν τη μέθοδο capture–recapture (σύλληψη–επανάληψη), δηλ. επικάλυψη πολλών ανεξάρτητων πηγών για εκτίμηση του «κρυμμένου συνόλου». Πλεονέκτημα: καλύτερη κάλυψη. Περιορισμός: εξάρτηση από υποθέσεις επικάλυψης και ποιότητα πηγών.
• «Υπερβάλλουσα θνησιμότητα» και λόγοι αναφοράς: όταν δεν υπάρχει πρόσβαση, η επιστολή του The Lancet και συναφείς μελέτες χρησιμοποιούν συσχετισμούς από άλλους πολέμους (π.χ. 4 έμμεσοι ανά 1 άμεσο) για αρχική εκτίμηση. Πλεονέκτημα: ορατότητα στους «αόρατους» θανάτους. Περιορισμός: η μεταφορά αυτού του συσχετισμού στο ειδικό πλαίσιο της Γάζας είναι αντικείμενο διαμάχης.

Παιδιά: Από τους βομβαρδισμούς στον λιμό

Ενώ οι καταγραφές δείχνουν χιλιάδες παιδιά νεκρά από άμεσες επιθέσεις, το άλλο ανησυχητικό μέτωπο είναι ο υποσιτισμός και η πείνα. Η UNICEF αναφέρει ότι ένα πέμπτο των παιδιών στην Πόλη της Γάζας βίωσαν οξύ υποσιτισμό τον Αύγουστο 2025, ενώ το ποσοστό του σοβαρού οξέος υποσιτισμού —η πιο θανατηφόρα μορφή— στους νοσηλευόμενους ανήλθε από 12% τον Φεβρουάριο 2025 σε 23% τον Αύγουστο 2025. Με τη συνέχιση των επιθέσεων, μονάδες θεραπείας υποσιτισμού έκλεισαν ή μετακινήθηκαν και τα παιδιά διέκοψαν τη συνεχή αγωγή· μια διακοπή που, σε συνθήκες λιμού, ισοδυναμεί με τη διαφορά ανάμεσα στην «ανάρρωση» και τον «θάνατο».

Ο IPC και ο ΠΟΥ υπογραμμίζουν ότι ο λιμός είναι ανθρωπογενής και αποτρέψιμος με κατάπαυση του πυρός, ασφαλή και συνεχή πρόσβαση βοήθειας, καύσιμα για κρίσιμες υπηρεσίες (ύδρευση, αποχέτευση, υγεία) και μερική επαναλειτουργία της αγοράς. Η κυβέρνηση του Ισραήλ αμφισβητεί τη τεχνική εγκυρότητα της έκθεσης του IPC. Για το ελληνικό/διεθνές κοινό, το πρακτικό νόημα του «λιμού» είναι σαφές: καθημερινοί, προλήψιμοι θάνατοι πρώτα  από όλους σε βρέφη και μικρά παιδιά.

Τιμές και αγοραστική δύναμη: Μετάφραση στην καθημερινότητα

Για να κατανοήσουμε το βάθος της κρίσης για τα παιδιά, πρέπει να δούμε και την αγοραστική δύναμη των οικογενειών. Την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2025, αναφορές φορέων του ΟΗΕ έκαναν λόγο για εκτίναξη της τιμής του αλευριού. Στα τέλη Μαΐου και τον Ιούνιο, η τιμή ανά κιλό καταγράφηκε στα 60–100 σεκέλ (περίπου 16–27 δολάρια). Στα μέσα Αυγούστου έως τον Σεπτέμβριο 2025, ορισμένα επίσημα ισραηλινά στοιχεία και δημοσιεύματα έδειξαν πρόσκαιρη πτώση λόγω περιορισμένης εισόδου εμπορευμάτων· την ίδια στιγμή όμως το OCHA (Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ) επισήμαινε την ακρίβεια στα καύσιμα και τους περιορισμούς στις μετακινήσεις που στερούν από τους φτωχότερους ακόμη και αυτά τα περιορισμένα αγαθά. Για το παιδί αυτό σημαίνει λιγότερες θερμίδες, σχεδόν μηδενική ποικιλία τροφίμων και υψηλότερος κίνδυνος υποσιτισμού.

Η νομική και γλωσσική διάσταση: Από τη «σφαγή» στη «γενοκτονία»

Στην κάλυψη των γεγονότων της Γάζας, επανέρχονται λέξεις με διαφορετικό νόημα και νομικό βάρος. Ο όρος  «σφαγή/ μαζική δολοφονία» είναι κυρίως περιγραφικός /ηθικός, η «γενοκτονία (Genocide)» είναι ακριβής νομική έννοια βάσει της Σύμβασης του 1948 του ΟΗΕ και απαιτεί τη συνδρομή συγκεκριμένων στοιχείων. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς είναι κρίσιμη για την επαγγελματική δημοσιογραφία,  ιδίως όταν το επίκεντρο είναι τα παιδιά.

Σύμφωνα με το Άρθρο 2 της Σύμβασης, «γενοκτονία» είναι η τέλεση πράξεων όπως «φόνος μελών της ομάδας», «πρόκληση σοβαρής σωματικής ή ψυχικής βλάβης» και «επιβολή συνθηκών ζωής που αποσκοπούν στην καταστροφή της ομάδας, εν όλω ή εν μέρει», κατά εθνικής/εθνοτικής/φυλετικής/θρησκευτικής ομάδας, με ειδικό δόλο εξόντωσης. Αυτός ο ειδικός δόλος είναι το αυστηρό νομικό όριο που ξεχωρίζει τη γενοκτονία από άλλα εγκλήματα.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονίας (IAGS) —η μεγαλύτερη ακαδημαϊκή ένωση του πεδίου με περίπου 500 μέλη— ενέκρινε τρισελίδιο ψήφισμα, το οποίο, σύμφωνα με την πρόεδρο της ένωσης, υποστηρίχθηκε από το 86% όσων ψήφισαν. Το ψήφισμα δηλώνει ότι «οι πολιτικές και οι πράξεις του Ισραήλ στη Γάζα ανταποκρίνονται στον νομικό ορισμό της γενοκτονίας κατά το Άρθρο 2» και ζητά άμεση παύση των εσκεμμένων επιθέσεων σε αμάχους, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, του λιμού, της στέρησης ζωτικών βοηθημάτων (νερό, καύσιμα, φάρμακα), της σεξουαλικής/αναπαραγωγικής βίας και του αναγκαστικού εκτοπισμού. Η πρόεδρος της IAGS, Μελάνι Ο’Μπράιεν (καθηγήτρια διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αυστραλίας), χαρακτήρισε αυτήν την ψήφο «ρητή δήλωση των ειδικών του πεδίου» σε συνέντευξή της στο Reuters.

Γιατί αυτό αφορά άμεσα τα παιδιά;

Τμήματα του Άρθρου 2 επικαλύπτονται ακριβώς με όσα βιώνουν τα παιδιά στη Γάζα: «φόνος μελών της ομάδας» και «σοβαρή σωματική ή ψυχική βλάβη» αντιστοιχούν στις άμεσες απώλειες· ενώ η «επιβολή καταστροφικών συνθηκών ζωής» σε περιβάλλον επιβεβαιωμένου λιμού, οξέος υποσιτισμού και διακοπής πρόσβασης σε νερό/φάρμακα/περιγεννητική φροντίδα, ιδιαίτερα στην Πόλη της Γάζας,  είναι τεκμηριωμένη από εξειδικευμένους φορείς. Γι’ αυτό και το ψήφισμα της IAGS αναφέρεται ρητά στα παιδιά και χαρακτηρίζει τη «λιμοκτονία» και τη «στέρηση βασικών μέσων επιβίωσης» ως απαγορευμένες πράξεις.

Τρία βασικά συμπεράσματα

1. Οι καταγεγραμμένοι (νοσοκομειακοί) αριθμοί δείχνουν την ελάχιστη εικόνα· αξιόπιστες στατιστικές μελέτες όπως της LSHTM υποδεικνύουν ότι ακόμη και αυτό το ελάχιστο είναι πιθανότατα υποεκτίμηση.
2. Μεγάλο μέρος της ανθρώπινης απώλειας στα παιδιά συντελείται μέσω έμμεσων θανάτων, εκεί όπου ο λιμός, ο υποσιτισμός, η έλλειψη νερού, οι προλήψιμες λοιμώξεις και η κατάρρευση της περιγεννητικής φροντίδας γίνονται θανατηφόρα.
3. Στον νομικό και πολιτικό λόγο, όροι όπως «έγκλημα», «γενοκτονία» και «μαζική σφαγή» χρησιμοποιούνται ευρέως από ανεξάρτητους φορείς και ειδικούς· το Ισραήλ απορρίπτει αυτούς τους χαρακτηρισμούς και η τελική κρίση ανήκει στα διεθνή δικαστικά όργανα.

Παρά τις διαφωνίες για το «τελικό άθροισμα», δεν υπάρχει διαφωνία για το μερίδιο των παιδιών στον πόνο και τον θάνατο. Η άμεση λύση που υποδεικνύουν όλες οι έγκυρες πηγές είναι κοινή: κατάπαυση του πυρός, ασφαλής και διαρκής πρόσβαση βοήθειας, καύσιμα για κρίσιμες υπηρεσίες και στοιχειώδης αποκατάσταση του συστήματος υγείας και διατροφής ώστε να προληφθούν οι προλήψιμοι θάνατοι, ειδικά στα παιδιά.

Μεθοδολογική υπενθύμιση

Όταν βλέπετε διαφορετικούς αριθμούς σε αναφορές, ελέγξτε αν ο αριθμός καλύπτει μόνο άμεσους θανάτους (νοσοκομειακές/ιατροδικαστικές καταγραφές) ή αν περιλαμβάνει και έμμεσους θανάτους μέσω μοντελοποίησης. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς είναι το κλειδί για να αντιληφθούμε την πραγματική κλίμακα της τραγωδίας  ιδίως για τα παιδιά, που πλήττονται περισσότερο από την έλλειψη τροφής, τις προλήψιμες ασθένειες και τη διακοπή βασικής φροντίδας.

• Ιρανός δημοσιογράφος και ακτιβιστής που ζει στην Ελλάδα