Διαφθορά, ακρίβεια, υψηλά ποσοστά ανεργίας στους νέους και μία προκλητική χλιδάτη ζωή από τους γόνους των μελών της κυβέρνησης στο Νεπάλ οδήγησαν σε ένα πρωτοφανές κύμα αντιδράσεων αρχικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μετά στους δρόμους, όταν αυτά απαγορεύτηκαν από την κυβέρνηση του παραιτηθέντος Κ.Π. Σάρμα Όλι.

Πολλά είναι τα ΜΜΕ τα οποία προβάλλουν αποκλειστικά ως λόγο της εξέγερσης των πολιτών την απαγόρευση των social media, υποβαθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό την πραγματική εικόνα της κοινωνίας του Νεπάλ. Ωστόσο, η απαγόρευση ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και οι διαδηλώσεις εξελίχθηκαν σε μια ευρύτερη έκφραση διαμαρτυρίας κατά των κοινωνικών ανισοτήτων και της πολιτικής διαφθοράς.

Η λειτουργία των social media επέστρεψε ωστόσο οι διαδηλωτές την Τρίτη, παρά την απαγόρευση κυκλοφορίας που είχαν επιβάλει οι Αρχές, μετά την βίαιη καταστολή της διαδήλωσης της Δευτέρας -κατά την οποία έχασαν τη ζωή τους 25 άτομα, όπως ανακοινώθηκε σήμερα- βγήκαν στους δρόμους και έφτασαν μέχρι και το κοινοβούλιο στο οποίο έβαλαν φωτιά.

Το πρωί της Τετάρτης (10/9) στρατιώτες φρουρούσαν το κοινοβούλιο και περιπολούσαν στους έρημους δρόμους, εν μέσω απαγόρευσης κυκλοφορίας στην πρωτεύουσα Κατμαντού.

«Ο υπεύθυνος ασφαλείας (του κοινοβουλίου) με ενημέρωσε ότι η φωτιά κατέστρεψε ολόκληρη την υποδομή. Δεν έμεινε τίποτα», δήλωσε ο Εκράμ Γκίρι, εκπρόσωπος του κοινοβουλίου, στο Reuters από το σπίτι του στο Κατμαντού.

Αρκετά άλλα κυβερνητικά κτίρια, από το ανώτατο δικαστήριο έως τα σπίτια των υπουργών, συμπεριλαμβανομένης της ιδιωτικής κατοικίας του Όλι, πυρπολήθηκαν επίσης κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων της Τρίτης, ενώ πολλοί πολιτικοί αναγκάστηκαν να φύγουν με ελικόπτερο του στρατού προς ασφαλείς περιοχές.

Οι πτήσεις διακόπηκαν, με το κύριο αεροδρόμιο του Κατμαντού να παραμένει κλειστό μέχρι το απόγευμα, σύμφωνα με εκπρόσωπο του αεροδρομίου.

Σε έκκληση που απηύθυνε ο στρατός δήλωσε ότι οι απαγορευτικές διαταγές θα παραμείνουν σε ισχύ μέχρι το πρωί της Πέμπτης (11/9), προσθέτοντας ότι οι αρμόδιοι φορείς συντονίζονται για να αντιμετωπίσουν την κατάσταση μετά τις διαμαρτυρίες και να επιλύσουν το ζήτημα.

Τα  τοπικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν επίσης ότι γίνονται προετοιμασίες για τη διεξαγωγή συνομιλιών μεταξύ των αρχών και των διαδηλωτών, χωρίς να δίνουν περισσότερες λεπτομέρειες, αναφέρει το Reuters.

Ο πρώην δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Μπαλαράμ Κέι Σι προέτρεψε τους διαδηλωτές να συγκροτήσουν μια ομάδα διαπραγματεύσεων, με τη βοήθεια του στρατού για τη διατήρηση της τάξης και ζήτησε τη διεξαγωγή νέων εκλογών.

«Το κοινοβούλιο πρέπει να διαλυθεί και να διεξαχθούν νέες εκλογές», δήλωσε ο συνταγματολόγος στο Reuters. «Πρέπει να συζητήσουν τη συγκρότηση της επόμενης υπηρεσιακής κυβέρνησης».

Το απόγευμα της Τετάρτης (10/9), η πρώην πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Νεπάλ, Σουσίλα Κάρκι, η μοναδική γυναίκα που έχει αναδειχθεί σε αυτό το αξίωμα μέχρι σήμερα, ανακοίνωσε μιλώντας στο τηλεοπτικό κανάλι CNN News18, ότι «αποδέχτηκε το αίτημα των διαδηλωτών», να αναλάβει επικεφαλής της μεταβατικής κυβέρνησης της χώρας.

Η 73χρονη Κάρκι, που χαίρει σεβασμού στη χώρα, είχε πει νωρίτερα ότι όλες οι πλευρές θα πρέπει «να ενωθούν για να βρεθεί μια διέξοδος στην κρίση».

Ο νεποτισμός και η χλιδή της ελίτ έβγαλε στους δρόμους τους νέους

Σύμφωνα με ακτιβιστές και ειδικούς, ένας βασικός παράγοντας που πυροδότησε τις διαμαρτυρίες ήταν η αυξανόμενη αντίληψη ότι οι οικογένειες της κυβερνώσας ελίτ ζουν σε σχετική πολυτέλεια σε μια κατά τα άλλα φτωχή χώρα, εκθέτοντας έτσι τις βαθιές ανισότητες.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του Νεπάλ, ο όρος «nepo kids» —λογοπαίγνιο με τη λέξη «νεποτισμός» — έγινε viral τις εβδομάδες που προηγήθηκαν των διαμαρτυριών της Δευτέρας. Ο όρος χρησιμοποιείται συνήθως για να αναφερθεί στα παιδιά ανώτερων κυβερνητικών αξιωματούχων και υπουργών.

Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι και οι πολιτικοί του Νεπάλ αντιμετωπίζουν από καιρό κατηγορίες για διαδεδομένη διαφθορά, αδιαφάνεια ως προς τον τρόπο με τον οποίο δαπανώνται τα δημόσια χρήματα και για το αν μέρος αυτών χρησιμοποιείται για να χρηματοδοτήσει τον πολυτελή τρόπο ζωής που φαίνεται να απολαμβάνουν οι οικογένειές τους, παρά τον μέτριο επίσημο μισθό τους, αναφέρει το Al Jazeera.

Αρκετά βίντεο σε πλατφόρμες κοινωνικών μέσων όπως το TikTok και το Instagram δείχνουν συγγενείς κυβερνητικών αξιωματούχων και υπουργών να ταξιδεύουν ή να ποζάρουν δίπλα σε ακριβά αυτοκίνητα και να φορούν ρούχα επώνυμων σχεδιαστών.

«Η οργή για τα “nepo kids” στο Νεπάλ αντικατοπτρίζει τη βαθιά απογοήτευση των πολιτών», δήλωσε ο Γιογκ Ραζ Λαμιτσάνε, επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Pokhara του Νεπάλ. Αυτό που εντυπωσιάζει τους απλούς Νεπαλέζους είναι το πώς οι πολιτικοί ηγέτες — οι γονείς των λεγόμενων nepo kids — που κάποτε ζούσαν μετριοπαθώς ως κομματικοί λειτουργοί, «τώρα επιδεικνύουν πολυτελή τρόπο ζωής», δήλωσε ο ίδιος στο Al Jazeera.

«Είμαι εδώ για να διαμαρτυρηθώ για τη μαζική διαφθορά στη χώρα μας», δήλωσε ο φοιτητής Μπισού Τάπα Τσέτρι στο Associated Press. «Η κατάσταση στη χώρα έχει χειροτερέψει τόσο πολύ που για εμάς τους νέους δεν υπάρχει κανένας λόγος να μείνουμε» πρόσθεσε.

«Είμαστε εδώ για να διαμαρτυρηθούμε επειδή οι νέοι και οι φίλοι μας σκοτώνονται. Είμαστε εδώ για να διασφαλίσουμε ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη και ότι το σημερινό καθεστώς θα ανατραπεί», δήλωσε ο Ναραγιάν Ατσάρια, ο οποίος βρισκόταν μεταξύ των διαδηλωτών έξω από τον κατεστραμμένο τοίχο του κτιρίου του κοινοβουλίου την Τρίτη (9/9).

«Ο Κ.Π. Σάρμα Όλι πρέπει να διωχθεί» τόνισε.

Πολιτική διαφθορά

Στο Νεπάλ έχουν σημειωθεί μια σειρά από σκάνδαλα διαφθοράς και κατηγορίες εναντίον υψηλόβαθμων πολιτικών ηγετών, χωρίς να έχουν ληφθεί ουσιαστικά μέτρα και χωρίς να έχει λογοδοτήσει σχεδόν κανείς, αναφέρει το India Wire.

Όταν η προηγούμενη κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Πρατσάντα άρχισε να διερευνά ορισμένα από αυτά τα σκάνδαλα, υποθέσεις που αφορούσαν κορυφαίους ηγέτες του κυβερνώντος κόμματος UML και του κόμματος Nepali Congress, προκάλεσε ανησυχία εντός των κομμάτων. Λίγο μετά, τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, παρά τις διαφορές τους, συνενώθηκαν σε μια συμφωνία κατανομής της εξουσίας. Το ένα είναι κομμουνιστικό κόμμα, το άλλο δημοκρατικό, με μαζική βάση. Το UML βασίζεται σε στελέχη. Ιστορικά ήταν αντίπαλοι, οπότε η αντίληψη στο Νεπάλ ήταν ότι ένωσαν τις δυνάμεις τους κυρίως για να προστατευθούν, τονίζει το ίδιο μέσο.

Γι’ αυτό οι διαδηλωτές απαιτούν τη σύσταση ειδικής ερευνητικής επιτροπής που θα «ερευνήσει διεξοδικά την προέλευση της περιουσίας των πολιτικών, αναδεικνύοντας τα ευρύτερα προβλήματα της διαφθοράς και των οικονομικών ανισοτήτων στη χώρα», αναφέρει ο Ντιπές Κάρκι, επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Διοίκησης του Πανεπιστημίου του Κατμαντού στο Aljazeera.

«Το Νεπάλ ήταν παραδοσιακά μια βαθιά φεουδαρχική κοινωνία, με μοναρχία που διήρκεσε μέχρι πριν από λιγότερο από δύο δεκαετίες», όπως επεσήμανε.

Σε όλη την ιστορία της χώρας, «όσοι ήρθαν στην εξουσία άσκησαν τον έλεγχό τους επί των πόρων και του πλούτου της χώρας, με αποτέλεσμα αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε ως κατάληψη της ελίτ», σημειώνει ο Κάρκι στο Al Jazeera.

Επιπλέον, επισήμανε ότι ο αστικός πλούτος και οι επιχειρήσεις, καθώς και οι εκπαιδευτικές ευκαιρίες, συγκεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στις οικογένειες της ελίτ, ιδιαίτερα σε εκείνες που έχουν πολιτικές διασυνδέσεις.

«Τα παιδιά των πολιτικών ζουν από τα πολιτικά μερίσματα» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Οι κοινωνικές ανισότητες σε νούμερα

Παράλληλα, το κατά κεφαλήν ετήσιο εισόδημα του Νεπάλ, που ανέρχεται σε περίπου 1.400 δολάρια, είναι το χαμηλότερο στη Νότια Ασία. Τα τελευταία χρόνια, το ποσοστό φτώχειας παραμένει σταθερά πάνω από 20%.

Η ανεργία των νέων αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για τη χώρα.  Κυμαίνεται στο 20% περίπου, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα,  ενώ εκτιμάται ότι περισσότεροι από 2.000 νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα κάθε μέρα για να αναζητήσουν εργασία στη Μέση Ανατολή ή τη Νοτιοανατολική Ασία.

Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία το ποσοστό των ανέργων νεαρών Νεπαλέζων που δεν παρακολουθούν μαθήματα εκπαίδευσης ανήλθε το 2024 στο 32,6%, σε σύγκριση με το 23,5% της γειτονικής Ινδίας, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Ως αποτέλεσμα, το 2021 περίπου το 7,5% του πληθυσμού της χώρας ζούσε στο εξωτερικό. Συγκριτικά, περίπου το 1% των Ινδών ζει εκτός της χώρας τους. Το 2022, περίπου το 3,2% του πληθυσμού του Πακιστάν βρισκόταν στο εξωτερικό.

Η οικονομία του Νεπάλ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα εμβάσματα των πολιτών του που εργάζονται στο εξωτερικό. «Είναι πραγματικά μια σκληρή πραγματικότητα ότι οι περισσότεροι φτωχοί βρίσκονται εκτός Νεπάλ και στέλνουν εμβάσματα στη χώρα», είπε ο καθηγητής Κάρκι.

Επιπλέον, το ένα τρίτο του πληθυσμού του Νεπάλ ζει στο εξωτερικό και να διατηρεί επαφή με τις οικογένειές του μέσω του Facebook και του Messenger. Πολλοί εξαρτώνται επίσης από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τα προς το ζην. Έτσι, όταν η κυβέρνηση επέβαλε ξαφνικά απαγόρευση σε πολλές πλατφόρμες, προκλήθηκε μεγάλη αναστάτωση στην καθημερινή ζωή, σημειώνει το India Wire.

Επίσης, το 2024, τα προσωπικά εμβάσματα που ελήφθησαν αποτελούσαν το 33,1% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας — ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στον κόσμο, μετά την Τόνγκα, για την οποία το ποσοστό ήταν 50%, το Τατζικιστάν με 47,9% και ο Λίβανος με 33,3%.

Για την Ινδία, το ποσοστό αυτό ήταν 3,5% και για το Πακιστάν 9,4% την ίδια χρονιά.

Ο Κάρκι ανέφερε ότι η ιδιοκτησία γης παραμένει άνιση παρά τις προσπάθειες για αγροτική μεταρρύθμιση. «Το 10% των νοικοκυριών κατέχει πάνω από το 40% της γης, ενώ ένα μεγάλο μέρος των φτωχών της υπαίθρου είναι άκληροι ή, θα μπορούσαμε να πούμε, σχεδόν άκληροι» τονίζει.

«Αυτό που συμβαίνει σήμερα στο Νεπάλ μπορεί να θεωρηθεί ως το αποκορύφωμα της διαδεδομένης ανισότητας που μαστίζει τη χώρα από αμνημονεύτων χρόνων», δήλωσε ο Κάρκι.