Προϊόντα που παράγονται σε ισραηλινούς εποικισμούς στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη και στα κατεχόμενα Υψίπεδα του Γκολάν φέρονται να εισάγονται συστηματικά στην Ευρώπη με παραπλανητική σήμανση ως «ισραηλινής προέλευσης», σύμφωνα με εκτενή έρευνα της νομικής οργάνωσης Global Echo που δημοσιεύεται στην βρετανική εφημερίδα The Guardian.

Η έρευνα βασίστηκε στην ανάλυση περισσότερων από 30.000 εξαγωγικών εγγράφων που αφορούσαν χιλιάδες αποστολές προϊόντων από το Ισραήλ προς το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την τελευταία οκταετία.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου μία στις έξι αποστολές που εξετάστηκαν περιείχε αγροτικά προϊόντα προερχόμενα από παράνομους, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ισραηλινούς εποικισμούς. Από αυτές, τουλάχιστον το 42% είχε χαρακτηριστεί λανθασμένα ως προϊόν ισραηλινής παραγωγής.

Η διευθύντρια της Global Echo, Έμιλι Σέφερ Όμερ-Μαν, υποστήριξε ότι το φαινόμενο δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση ούτε λάθος καταχώρισης.

«Δεν πρόκειται για εξαίρεση ούτε για ατύχημα. Πρόκειται για ένα σύστημα που έχει επιτραπεί και διαιωνιστεί τόσο από το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε.

Η οργάνωση ζητεί από τις βρετανικές αρχές να επανεξετάσουν τους μηχανισμούς ελέγχου των εισαγωγών από το Ισραήλ, ενώ προειδοποιεί ότι είναι έτοιμη να προσφύγει στη Δικαιοσύνη εάν δεν αντιμετωπιστούν τα προβλήματα επαλήθευσης της προέλευσης των προϊόντων.

• Διαβάστε επίσης: Γάζα / Σχεδόν 73.000 νεκροί, χιλιάδες αγνοούμενοι και το 70% της Λωρίδας υπό ισραηλινό έλεγχο

Πώς λειτουργεί το σύστημα

Η Ευρώπη αποτελεί τη σημαντικότερη αγορά για το Ισραήλ, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να απορροφά σχεδόν το 30% των ισραηλινών εξαγωγών.

Βάσει της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου που υπεγράφη το 1995, τα ισραηλινά προϊόντα απολαμβάνουν προνομιακούς δασμούς.

Ωστόσο, τα προϊόντα που προέρχονται από εποικισμούς δεν δικαιούνται αυτές τις ευνοϊκές ρυθμίσεις, καθώς οι περιοχές αυτές θεωρούνται κατεχόμενα εδάφη σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Η έρευνα υποστηρίζει ότι η παραπλανητική επισήμανση των προϊόντων έχει μετατραπεί σε πάγια πρακτική, επιτρέποντας στους εισαγωγείς να επωφελούνται από χαμηλότερους δασμούς.

Ως αποτέλεσμα, τα προϊόντα από εποικισμούς καθίστανται πιο ανταγωνιστικά στα ευρωπαϊκά ράφια, ενώ τα ευρωπαϊκά κράτη χάνουν φορολογικά έσοδα.

Κατά την Global Echo, το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι Ευρωπαίοι καταναλωτές και κυβερνήσεις επιδοτούν, χωρίς να το γνωρίζουν, την οικονομική δραστηριότητα των εποικισμών.

Στην έκθεση των 400 σελίδων περιγράφονται τρεις βασικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για να αποκρύπτεται η πραγματική προέλευση των προϊόντων.

Η πρώτη είναι η αναγραφή της πραγματικής διεύθυνσης σε εποικισμό, ενώ ταυτόχρονα τα προϊόντα χαρακτηρίζονται ως «παραγόμενα στο Ισραήλ».

Η πρακτική αυτή περιγράφεται ως «κρυμμένη σε κοινή θέα», καθώς μεταφέρει την ευθύνη εντοπισμού της πραγματικής προέλευσης στις τελωνειακές αρχές της Ευρώπης.

Οι άλλες δύο μέθοδοι αφορούν, σύμφωνα με την οργάνωση, ξεκάθαρες περιπτώσεις απάτης: είτε δηλώνονται ψευδείς διευθύνσεις εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων του Ισραήλ είτε αναμειγνύονται προϊόντα από εποικισμούς με προϊόντα που παράγονται στο Ισραήλ, ώστε να εξάγονται ως ενιαίο φορτίο με την ένδειξη «Παράγεται στο Ισραήλ».

Παράλληλα, η έκθεση υποστηρίζει ότι ευρωπαϊκές τελωνειακές αρχές αποδέχονται συστηματικά πιστοποιητικά βιολογικής παραγωγής και φυτοϋγείας που εκδίδονται από ισραηλινές αρχές για προϊόντα κατεχόμενων περιοχών, παρότι, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, μόνο οι παλαιστινιακές ή οι συριακές αρχές θα μπορούσαν να εκδώσουν τέτοια πιστοποιητικά.

Η υπόθεση της οικογένειας Χαντέρ

Η έρευνα εστιάζει και στις επιπτώσεις που έχουν οι εποικισμοί στους Παλαιστίνιους κατοίκους της Δυτικής Όχθης.

Ο 35χρονος Άμερ Αμπού Χαντέρ, κάτοικος του χωριού Αΐν αλ-Μπέιντα στην κοιλάδα του Ιορδάνη, δηλώνει ότι δεν έχει καταφέρει ποτέ να επισκεφθεί τρία αγροτεμάχια που ανήκουν στην οικογένειά του.

Όπως αναφέρει, λίγο μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967, τα συγκεκριμένα εδάφη περιφράχθηκαν και ενσωματώθηκαν στον ισραηλινό εποικισμό Μεχόλα.

«Διαθέτουμε όλα τα έγγραφα που αποδεικνύουν την ιδιοκτησία μας. Πολλοί από τους ιδιοκτήτες βρίσκονται ακόμη εδώ, όμως η γη τους κατασχέθηκε», ανέφερε.

Σύμφωνα με τη Global Echo, ένα από τα αγροτεμάχια της οικογένειας έχει πλέον ενταχθεί στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις μεγάλης ισραηλινής εταιρείας που εξάγει προϊόντα και στη βρετανική αγορά.

Οι οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί εδώ και δεκαετίες παράνομους τους ισραηλινούς εποικισμούς, θέση που ενισχύθηκε περαιτέρω μετά τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου το 2024, σύμφωνα με την οποία το Ισραήλ οφείλει να τερματίσει την κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών το συντομότερο δυνατό.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον καθηγητή Νομικής Μάικλ Λινκ, πρώην ειδικό εισηγητή του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, η Ευρώπη δεν έχει αξιοποιήσει το οικονομικό της βάρος για να επιβάλει ουσιαστικές συνέπειες στην παρανομία των εποικισμών.

Η έκθεση επισημαίνει ακόμη ότι, ακόμη και όταν εφαρμόζονται οι ευρωπαϊκοί κανόνες, οι ισραηλινές κρατικές επιδοτήσεις περιορίζουν τις επιπτώσεις στην οικονομία των εποικισμών. Εξαγωγείς που χάνουν τα προνομιακά δασμολογικά οφέλη στην Ευρώπη μπορούν να αποζημιωθούν μέσω ειδικού κρατικού ταμείου.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την επιβολή δασμών σε προϊόντα που προέρχονται από εποικισμούς, στο πλαίσιο των συζητήσεων για την αντιμετώπιση της βίας και της επέκτασης των ισραηλινών εγκαταστάσεων στα κατεχόμενα εδάφη.

Παραμένει πάντως άγνωστο το ακριβές μέγεθος αυτής της οικονομικής δραστηριότητας, καθώς ούτε το Ισραήλ ούτε οι ευρωπαϊκές χώρες δημοσιοποιούν επίσημα στοιχεία για τις εξαγωγές από εποικισμούς.

Η μοναδική διαθέσιμη εκτίμηση προέρχεται από στοιχεία που είχε παραδώσει το Ισραήλ στην Παγκόσμια Τράπεζα πριν από περίπου 15 χρόνια, σύμφωνα με τα οποία το 2,23% των εξαγωγών προς την Ευρώπη προερχόταν από εποικισμούς. Έκτοτε, όμως, ο πληθυσμός των εποίκων στη Δυτική Όχθη έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 50%.

Η πίεση στους Παλαιστίνιους αγρότες

Σύμφωνα με την έρευνα, η οικονομική στήριξη των ισραηλινών εποικισμών συνοδεύεται από πρακτικές που δυσχεραίνουν τη ζωή των Παλαιστινίων αγροτών.

Οι καταγγελίες περιλαμβάνουν περιορισμούς στην πρόσβαση στο νερό, δυσκολίες μετακίνησης, αποκλεισμούς δρόμων και περιστατικά βίας, τα οποία, όπως αναφέρεται, έχουν ενταθεί μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Ο 53χρονος αγρότης Μοχάμεντ Φαΐζ Νταράακ, γείτονας της οικογένειας Χαντέρ, περιγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι της περιοχής.

«Πουλάμε τα προϊόντα μας στη Ναμπλούς, στην Καμπάτια και στην Τζενίν, όμως η πρόσβαση στις αγορές είναι ολοένα και πιο δύσκολη, καθώς τα σημεία ελέγχου κλείνουν συχνά», αναφέρει.

Όπως προσθέτει, μια πηγή νερού που εξυπηρετούσε επί δεκαετίες τις καλλιέργειες της περιοχής έχει περάσει πλέον στον έλεγχο εποίκων.

«Μετέτρεψαν τον χώρο σε περιοχή αναψυχής, με παιδικές κούνιες, καθιστικά και τουριστικές εγκαταστάσεις. Ένας ζωτικός πόρος για τη γεωργία μας χρησιμοποιείται πλέον για τη δική τους ψυχαγωγία», καταλήγει.