Με την ενεργειακή κρίση να επιστρέφει δριμύτερη εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν, η Ευρώπη μπαίνει στον χειμώνα με εξαντλημένα περιθώρια αντοχής.

Οι τιμές των καυσίμων εκτοξεύονται, οι αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και οι ευρωπαϊκές οικονομίες, ήδη επιβαρυμένες από το σοκ του 2022, απειλούνται με έναν νέο κύκλο βιομηχανικών λουκέτων και κοινωνικών αναταράξεων, υπογραμμίζει το Bloomberg σε σχετικό ρεπορτάζ του.

Όπως επισημαίνει το διεθνές πρακτορείο, η ήπειρος εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από έναν παράγοντα που δεν μπορεί να ελέγξει – τις καιρικές συνθήκες. Ένας παρατεταμένος ψυχρός χειμώνας θα μπορούσε να μετατρέψει τη σημερινή κρίση τιμών σε σοβαρή κρίση επάρκειας.

Από τον Φεβρουάριο, οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 200%, ξεπερνώντας στα τέλη Οκτωβρίου τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, στο υψηλότερο επίπεδο τετραετίας. Το ντίζελ έχει καταγράψει τιμές-ρεκόρ, η κηροζίνη έχει σχεδόν διπλασιαστεί, ενώ το ηλεκτρικό ρεύμα ακριβαίνει αισθητά.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο πόλεμος στο Ιράν έχει ήδη αυξήσει τον ενεργειακό λογαριασμό των ευρωπαϊκών εισαγωγών κατά περισσότερα από 127 δισ. ευρώ.

Αποθέματα σε ιστορικά χαμηλά – Ο κίνδυνος ενός ψυχρού χειμώνα

Η κατάσταση επιδεινώνεται από την ανεπαρκή προετοιμασία της Ευρώπης. Την 1η Οκτωβρίου, οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ ήταν γεμάτες μόλις κατά 72%, ποσοστό που αποτελεί ιστορικό εποχικό χαμηλό και υπολείπεται σημαντικά του στόχου του 90%.

Σε δυσμενές σενάριο, με χαμηλές θερμοκρασίες και περιορισμένη διαθεσιμότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), τα ευρωπαϊκά αποθέματα θα μπορούσαν να υποχωρήσουν κοντά στο 10% μέχρι το τέλος του χειμώνα, ακόμη και με μείωση της κατανάλωσης κατά 15%. Για τη Γερμανία, μάλιστα, δεν αποκλείεται η πλήρης εξάντλησή τους έως τον Μάρτιο.

Οι μετεωρολογικές προβλέψεις αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας, καθώς το φαινόμενο Ελ Νίνιο ενδέχεται να ευνοήσει έναν σχετικά ήπιο χειμώνα. Ωστόσο, η πιθανότητα ισχυρών ψυχρών εισβολών παραμένει, ενώ ενδεχόμενη αύξηση της ζήτησης LNG στην Ασία θα μπορούσε να εντείνει τον ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία.

Πρόσθετη απειλή αποτελούν πιθανές επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, ιδιαίτερα στους αγωγούς της Νορβηγίας, από τους οποίους προέρχεται περίπου το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών εισαγωγών φυσικού αερίου.

Δισεκατομμύρια για την ανακούφιση των καταναλωτών

Η ενεργειακή ακρίβεια επαναφέρει το δίλημμα της κρατικής παρέμβασης, σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ήδη υψηλό δημόσιο χρέος.

Σύμφωνα με στοιχεία του ερευνητικού ινστιτούτου Bruegel, τα δημοσιονομικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης έχουν υπερτριπλασιαστεί από τον Ιούνιο, προσεγγίζοντας τα 35 δισ. ευρώ. Μεγάλο μέρος τους, ωστόσο, δεν κατευθύνεται στοχευμένα στους περισσότερο ευάλωτους, ενώ ορισμένες παρεμβάσεις ενθαρρύνουν την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων.

Η Ισπανία έχει διαθέσει από τον Μάρτιο περίπου 12 δισ. ευρώ για τον περιορισμό των επιβαρύνσεων, ενόψει και των εκλογών της 29ης Νοεμβρίου.

Στη Γαλλία, αντίθετα, η κυβέρνηση Μακρόν επιλέγει πιο περιορισμένες και στοχευμένες ενισχύσεις, καθώς τα δημόσια οικονομικά εξακολουθούν να πιέζονται από τις δαπάνες της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης. Η επιλογή αυτή τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια και προσφέρει πολιτικό έδαφος τόσο στην ακροδεξιά όσο και στη ριζοσπαστική Αριστερά.

Στην Ιταλία, όπου περίπου τα τρία τέταρτα των ενεργειακών αναγκών καλύπτονται από εισαγωγές, ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 5,6% τον Οκτώβριο. Οι αυξήσεις στο ντίζελ προκάλεσαν πολυήμερες κινητοποιήσεις μεταφορέων, υποχρεώνοντας την κυβέρνηση Μελόνι να ανακοινώσει πρόσθετες ενισχύσεις.

Η κοινωνική πίεση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς περισσότεροι από τους μισούς Ευρωπαίους πολίτες πρόκειται να συμμετάσχουν σε εκλογικές αναμετρήσεις μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πληρώνει ξανά το τίμημα

Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις καταγράφονται στους ενεργοβόρους κλάδους, από τη χημική βιομηχανία και τα λιπάσματα έως τις κατασκευές, τη γεωργία και τις μεταφορές.

Στην Πολωνία, οι παραγωγοί λιπασμάτων ζητούν κυβερνητική παρέμβαση, προειδοποιώντας ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος θα μετακυλιστεί στις τιμές των τροφίμων. Η νορβηγική Yara εκτιμά ότι, εφόσον οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν υψηλές, το ενεργειακό της κόστος θα αυξηθεί κατά 450 εκατ. δολάρια σε ετήσια βάση μόνο κατά το τελευταίο τρίμηνο.

Στη Γερμανία, η ιστορική βιομηχανία πορσελάνης Kahla, με παρουσία 182 ετών, ετοιμάζεται να διακόψει τη λειτουργία της, αφήνοντας χωρίς εργασία 100 ανθρώπους. Το μηνιαίο κόστος φυσικού αερίου είχε φτάσει τις 180.000 ευρώ, απορροφώντας το 70% των λειτουργικών της δαπανών.

Οι ανησυχίες επεκτείνονται και στην ελληνική βιομηχανία. Ο Νίκος Κεραμίδας, γενικός διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Metlen Energy & Metals, επισημαίνει ότι η ευρωπαϊκή ενεργειακή ανταγωνιστικότητα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ήδη πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.

Ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στους ευρωπαϊκούς κανόνες κρατικών ενισχύσεων, προειδοποιεί ότι χωρίς ουσιαστικά μέτρα θα ακολουθήσουν και άλλα βιομηχανικά λουκέτα.

Από τη ρωσική εξάρτηση στην αβεβαιότητα του LNG

Η κρίση αποκαλύπτει και τις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής. Παρά την προσπάθεια απεξάρτησης από τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ παραμένει ευάλωτη στις διεθνείς αναταράξεις, όπως κατέδειξαν ο πόλεμος στο Ιράν και ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ.

Την 1η Ιανουαρίου τίθεται σε ισχύ η πλήρης απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG, δημιουργώντας πρόσθετες ανάγκες προμήθειας που αντιστοιχούν περίπου στο 15% του εφοδιασμού της Ένωσης.

Η αντικατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου από αμερικανικό έχει, παράλληλα, προκαλέσει προβληματισμό για τη δημιουργία μιας νέας εξάρτησης, ιδιαίτερα μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για περιορισμούς στις εξαγωγές ντίζελ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να επενδύει στην επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στον εξηλεκτρισμό της οικονομίας, επιδιώκοντας να περιορίσει οριστικά την ανάγκη εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων.

Ωστόσο, η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί πολύτιμο χρόνο που πολλές επιχειρήσεις ενδέχεται να μην έχουν.