Η ολοένα και μεγαλύτερη απομάκρυνση της Τουρκίας από τις θεμελιώδεις αξίες, τις αρχές και τα στρατηγικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτυπώνεται με σαφήνεια στην ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη χώρα, η οποία εγκρίθηκε με 381 ψήφους υπέρ, 107 κατά και 171 αποχές.

Το κείμενο, που συνέταξε ο Ισπανός σοσιαλιστής ευρωβουλευτής Νάτσο Σάντσες Αμόρ, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπό τις σημερινές συνθήκες δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας, καθώς η χώρα παρουσιάζει συνεχή επιδείνωση στους τομείς του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η έκθεση υπενθυμίζει ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες από το 2018 και τονίζει πως η απουσία μεταρρυθμίσεων, σε συνδυασμό με τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια, δεν επιτρέπει καμία ουσιαστική πρόοδο στην ευρωπαϊκή πορεία της Άγκυρας.

Σοβαρές αιχμές για δημοκρατία και κράτος δικαίου

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο περιγράφει ως ιδιαίτερα ανησυχητική την κατάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Τουρκία, κάνοντας λόγο για συνεχή περιορισμό των δημοκρατικών ελευθεριών μέσω νομοθετικών και διοικητικών παρεμβάσεων που αποδυναμώνουν το κράτος δικαίου.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις πιέσεις που ασκούνται κατά της αντιπολίτευσης, με το ΕΚ να ζητά τον τερματισμό των διώξεων και των περιορισμών σε βάρος πολιτικών αντιπάλων της κυβέρνησης. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), αλλά και ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης και προεδρικός υποψήφιος Εκρέμ Ιμάμογλου.

Παράλληλα, η έκθεση εκφράζει ανησυχία για την κατάσταση δημοσιογράφων, δικηγόρων, υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακαδημαϊκών, καλλιτεχνών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίοι, όπως αναφέρεται, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν περιορισμούς και πιέσεις.

Για πρώτη φορά μάλιστα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ασκεί κριτική και προς ευρωπαϊκούς θεσμούς αλλά και κράτη-μέλη, θεωρώντας ότι δεν έχουν αντιδράσει με την απαραίτητη ένταση απέναντι στην υποχώρηση της δημοκρατίας στην Τουρκία και ζητώντας πιο ξεκάθαρες δημόσιες τοποθετήσεις.

Μήνυμα προς την Άγκυρα: Δεν μπορεί να ανοίξει ξανά το κεφάλαιο της ένταξης

Η έκθεση είναι κατηγορηματική ότι η ενταξιακή διαδικασία δεν μπορεί να επανεκκινήσει όσο παραμένουν τα σημερινά δεδομένα.

Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν αποκλείει τη διατήρηση και ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ – Τουρκίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, προτείνοντας μια πιο στενή, στρατηγική και ρεαλιστική εταιρική σχέση πέρα από το πλαίσιο της ένταξης.

Στο πλαίσιο αυτό επαναλαμβάνεται η ανάγκη επανεκκίνησης των διαλόγων υψηλού επιπέδου για ζητήματα όπως το εμπόριο, η τελωνειακή ένωση, η ενέργεια, η ασφάλεια και οι μεταφορές, ενώ υπογραμμίζεται ότι η Άγκυρα οφείλει να εκπληρώσει τα εκκρεμή κριτήρια που απαιτούνται για την προώθηση της διαδικασίας απελευθέρωσης του καθεστώτος θεωρήσεων εισόδου (βίζα).

Στο στόχαστρο η «Γαλάζια Πατρίδα» και το casus belli κατά της Ελλάδας

Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η γλώσσα της έκθεσης απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στηρίζει τη συνέχιση του ελληνοτουρκικού διαλόγου και χαιρετίζει τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, όπως οι επαφές μεταξύ Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Παράλληλα όμως καλεί την Τουρκία να εγκαταλείψει τη λογική των μονομερών διεκδικήσεων και να υιοθετήσει μια πραγματικά εποικοδομητική στάση.

Στο πλαίσιο αυτό ασκείται ευθεία κριτική στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ενώ εκφράζεται έντονη ανησυχία για τη διατήρηση του casus belli κατά της Ελλάδας, το οποίο χαρακτηρίζεται ασυμβίβαστο με τις σχέσεις καλής γειτονίας και τη συμμαχική ιδιότητα των δύο χωρών στο ΝΑΤΟ.

Η έκθεση καταδικάζει επίσης τις παραβιάσεις της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων κρατών-μελών της ΕΕ, με ειδική αναφορά στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Αναφορές σε NAVTEX, EastMed και παραβιάσεις στο Αιγαίο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αφιερώνει ξεχωριστό τμήμα στις ελληνοτουρκικές διαφορές, αναφερόμενο:

• Στις παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου
• Στη χρήση του συστήματος NAVTEX ως εργαλείου πολιτικής πίεσης
• Στις τουρκικές παρεμβάσεις σε έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, όπως ο Great Sea Interconnector και ο αγωγός EastMed
• Στις αντιδράσεις της Άγκυρας για τη δημιουργία θαλάσσιου πάρκου στο Αιγαίο
• Στην αύξηση των παράνομων αλιευτικών δραστηριοτήτων τουρκικών σκαφών σε ελληνικά χωρικά ύδατα

Παράλληλα, επαναλαμβάνει ότι το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών, δεν συμβαδίζει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για άλλα κράτη.

Το ΕΚ καλεί την Τουρκία να σεβαστεί πλήρως το δικαίωμα των κρατών-μελών να οριοθετούν θαλάσσιες ζώνες και ΑΟΖ σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Ιδιαίτερη αναφορά σε Ίμβρο, Τένεδο και Οικουμενικό Πατριαρχείο

Η έκθεση επαναφέρει και ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Τουρκία.

Ζητεί την εφαρμογή των συστάσεων της Επιτροπής της Βενετίας, με ιδιαίτερη αναφορά στον ελληνορθόδοξο πληθυσμό της Ίμβρου και της Τενέδου, ενώ καλεί την Άγκυρα να αναγνωρίσει τη νομική προσωπικότητα του Οικουμενικού Πατριαρχείου και τον τίτλο του Οικουμενικού Πατριάρχη.

Παράλληλα, εκφράζεται έντονη ανησυχία για την προστασία μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως η Αγία Σοφία και η Μονή της Παναγίας Σουμελά, καθώς και για περιστατικά βανδαλισμών σε χώρους λατρείας μειονοτήτων. Το ΕΚ ζητεί την πλήρη εφαρμογή των αποφάσεων και συστάσεων της UNESCO.

Ασφάλεια και άμυνα: Στρατηγικός εταίρος αλλά με σοβαρά προβλήματα

Παρά την κριτική, η έκθεση αναγνωρίζει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να έχει σημαντική γεωπολιτική και στρατηγική αξία για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ.

Γίνεται αναφορά στον ρόλο της στη Μαύρη Θάλασσα, στην Ουκρανία, στον Νότιο Καύκασο και στη Μέση Ανατολή, καθώς και στη συμμετοχή της σε αποστολές διαχείρισης κρίσεων της ΕΕ.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εμφανίζεται θετικό στην περαιτέρω ανάπτυξη πρακτικής συνεργασίας σε θέματα ασφάλειας και άμυνας, όπου υπάρχουν κοινά συμφέροντα, ωστόσο εκφράζει ανησυχία για τη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση της συνεργασίας ΕΕ – ΝΑΤΟ μέσω του αποκλεισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας από συγκεκριμένες διαδικασίες.

Στο χαμηλότερο επίπεδο η ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη σημαντική απόκλιση της Τουρκίας από την κοινή εξωτερική πολιτική της ΕΕ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η έκθεση, η ευθυγράμμιση της Άγκυρας με τις θέσεις της ΕΕ υποχώρησε από 6% το 2024 σε μόλις 4% το 2025, ποσοστό που αποτελεί το χαμηλότερο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.

Το ΕΚ εκφράζει επίσης ανησυχία για:

• Τη διατήρηση των ρωσικών πυραύλων S-400
• Την αυξανόμενη αντιδυτική ρητορική
• Την προσέγγιση της Τουρκίας με τους BRICS+ και τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης

Μάλιστα επισημαίνεται ότι μια πιθανή πλήρης ένταξη της Τουρκίας στους BRICS+ θα ήταν ουσιαστικά ασύμβατη με την προοπτική ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Κυπριακό: Στήριξη στη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία και καταδίκη των τουρκικών ενεργειών

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επαναβεβαιώνει ότι η μόνη αποδεκτή λύση για το Κυπριακό είναι μια δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία, με μία διεθνή προσωπικότητα, μία κυριαρχία και μία ιθαγένεια, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Παράλληλα χαιρετίζει τις πρόσφατες προσπάθειες επανέναρξης του διαλόγου και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων.

Ταυτόχρονα όμως καταδικάζει τις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας στα κατεχόμενα, μεταξύ των οποίων:

• Την παράνομη εγκατάσταση κατοίκων στα Βαρώσια
• Τον σφετερισμό ελληνοκυπριακών περιουσιών
• Τη διατήρηση τουρκικών στρατευμάτων στο νησί

Το ΕΚ ζητεί την αποχώρηση των κατοχικών δυνάμεων και τον πλήρη σεβασμό της Πράσινης Γραμμής.

Νάτσο Σάντσες Αμόρ: «Η Τουρκία είναι πλέον μια πραγματικά αυταρχική χώρα»

Παρουσιάζοντας την έκθεση, ο εισηγητής Νάτσο Σάντσες Αμόρ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στην πορεία της Τουρκίας.

Όπως δήλωσε, η Ευρωπαϊκή Ένωση περιμένει εδώ και μια δεκαετία θετικά βήματα από την Άγκυρα, χωρίς όμως να διαπιστώνει ουσιαστική πρόοδο.

«Η διαδικασία ένταξης δεν μπορεί να επανεκκινήσει υπό τις παρούσες συνθήκες», υπογράμμισε, προσθέτοντας ότι «η Τουρκία είναι πλέον μια πραγματικά αυταρχική χώρα».

Ο ίδιος τόνισε ότι η ΕΕ δεν επιθυμεί να στερήσει την ευρωπαϊκή προοπτική από τις δημοκρατικές δυνάμεις της τουρκικής κοινωνίας, όμως ξεκαθάρισε ότι ο σεβασμός του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση για οποιαδήποτε πρόοδο στις σχέσεις με την Ένωση.

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα και η Κύπρος αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία κάθε μελλοντικού πλαισίου συνεργασίας ΕΕ – Τουρκίας, σημειώνοντας ότι τα σοβαρά ελλείμματα εμπιστοσύνης και οι αποκλίσεις από τις αρχές καλής γειτονίας εξακολουθούν να αποτελούν βασικό εμπόδιο στις σχέσεις των δύο πλευρών.