Γενικές εκλογές σήμερα στη Σουηδία κι ενώ οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μικρό προβάδισμα της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης, η πολιτική ως εφαρμογή και ως συζήτηση μετατοπίζεται σταθερά προς τα δεξιά σε μια χώρα που θεωρούνταν σύμβολο του κοινωνικού κράτους. Μωρά και μικρά παιδιά, ηλικιωμένοι, άνθρωποι με προβλήματα υγείας, αλλά και εργαζόμενοι υψηλής εξειδίκευσης έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με τις ολοένα αυστηρότερες μεταναστευτικές πολιτικές, καθώς η χώρα οδηγείται σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές αλλαγές των τελευταίων ετών.

Για μήνες, το αποτέλεσμα φάνταζε τετελεσμένο: οι δημοσκοπήσεις ήθελαν να ανακτά την εξουσία, με μεγάλη διαφορά, η κεντροαριστερή αντιπολίτευση με πρωταγωνιστές τους σοσιαλδημοκράτες και επικεφαλής την Μαγκνταλένα Άντερσον.

Όμως, το τελευταίο διάστημα, η κεντροδεξιά κυβερνητική συμμαχία του απερχόμενου συντηρητικού πρωθυπουργού Ουλφ Κρίστερσον και ο υποστηρικτής της στο κοινοβούλιο, το αντιμεταναστευτικό κόμμα Δημοκράτες της Σουηδίας (SD), έχουν μειώσει τη διαφορά και το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας δεν αποκλείεται να το κρίνουν μια χούφτα ψήφοι, σύμφωνα με ειδικούς.

Η συμφωνία των δεξιών κυρίων και η επιρροή των Σουηδών Δημοκρατών

Η δεξιά στροφή τα τελευταία χρόνια στην χώρα που ταυτίστηκε με το κράτος πρόνοιας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την ιστορική πολιτική συμφωνία του Τίντο, η οποία υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2022 μεταξύ των Μετριοπαθών, των Χριστιανοδημοκρατών, των Φιλελευθέρων και των ακροδεξιών Σουηδών Δημοκρατών.

Η συμφωνία επέτρεψε τον σχηματισμό κυβέρνησης μειοψηφίας, ενώ παράλληλα έδωσε στους Σουηδούς Δημοκράτες σημαντική επιρροή στη χάραξη της κυβερνητικής πολιτικής, παρά το γεγονός ότι δεν ανέλαβαν υπουργικές θέσεις.

Η συνεργασία αυτή αποτέλεσε σημαντική αλλαγή για τη σουηδική πολιτική σκηνή, καθώς έσπασε την έως τότε άτυπη «υγειονομική ζώνη» που κρατούσε τα παραδοσιακά κόμματα μακριά από την επίσημη συνεργασία με την ακροδεξιά.

Από το 2022 και μετά, σημαντικές δεξιόστροφες αλλαγές έχουν σημειωθεί στην πολιτική για τη μετανάστευση, την εγκληματικότητα, το κλίμα και την ενέργεια, την εκπαίδευση και την υγεία.

Η συμφωνία που μετακίνησε σημαντικά τον πολιτικό άξονα της Σουηδίας προς μια πιο ακροδεξιά κατεύθυνση, εστίασε είχε συγκεκριμένους πυλώνες:

Θεσπίστηκε μια από τις πιο αυστηρές μεταναστευτικές πολιτικές στην Ευρώπη. Περιλαμβάνει τη μείωση του αριθμού των αιτούντων άσυλο, την αντικατάσταση των μόνιμων αδειών διαμονής με προσωρινές, αυστηρότερους συνοριακούς ελέγχους και τη δυνατότητα ανάκλησης αδειών. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων (όπως η Civil Rights Defenders) άσκησαν έντονη κριτική, υποστηρίζοντας ότι ορισμένα μέτρα (όπως η πρόταση να υποχρεούνται οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι κοινωνικοί λειτουργοί να καταγγέλλουν τους μετανάστες χωρίς χαρτιά) υπονομεύουν το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα

Επιβλήθηκε… νόμος και τάξη. Αυστηροποίηση των ποινών φυλάκισης (ειδικά για νεαρούς παραβάτες και μέλη συμμοριών), δημιουργία “ζωνών ελέγχου” (όπου η αστυνομία μπορεί να κάνει σωματική έρευνα χωρίς συγκεκριμένη υποψία) και διευκόλυνση των απελάσεων αλλοδαπών που διαπράττουν αδικήματα.

Στροφή στην πυρηνική ενέργεια, με στόχο την κατασκευή νέων αντιδραστήρων και την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας.

Οι επικριτές, όπως ο ο Γιαν Τορέλ, πολιτειολόγος στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, υποστηρίζουν πως «ο Κρίστερσον πήρε την εξουσία με πρόγραμμα που είχε κυρίως άξονες τον αγώνα εναντίον της εγκληματικότητας και τη μείωση των τιμών της ενέργειας», ωστόσο «η εγκληματικότητα και οι τιμές της ενέργειας μειώθηκαν και τα ζητήματα αυτά δεν είναι πλέον στην κορυφή των ανησυχιών των εκλογών».

Από τη μετανάστευση στην εγκληματικότητα

Οι νέες πολιτικές έχουν επηρεάσει όχι μόνο πρόσφυγες και μετανάστες, αλλά και εργαζομένους υψηλής ειδίκευσης σε πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, εταιρείες τεχνολογίας και ιατρικές επιχειρήσεις.

Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει συνδέσει όλο και περισσότερο τη μετανάστευση με την εγκληματικότητα, ενώ νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του εγκλήματος έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από ειδικούς, εγκληματολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες, οι οποίοι προειδοποιούν για τις συνέπειες αυστηρότερων ποινών σε παιδιά.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για τη δημιουργία φυλακών για εφήβους ηλικίας ακόμη και 14 ετών.

Διαβάστε: Η Σουηδία φυλακίζει παιδιά από τα 13 / Ήρθε το τέλος του κοινωνικού μοντέλου;

Το Σουηδικό Ινστιτούτο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει εκφράσει «σοβαρή ανησυχία» για τη διάβρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, κάνοντας λόγο για αυξανόμενη αποδοχή ξενοφοβικών απόψεων, εγκλημάτων μίσους και τιμωρητικών πολιτικών που αφορούν παιδιά.

Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, Ikea και Πίπη Φακιδομύτη

Η προεκλογική περίοδος έχει σημαδευτεί από αντιπαραθέσεις γύρω από τους Σουηδούς Δημοκράτες.

Το σουηδικό περιοδικό Expo, που παρακολουθεί την ακροδεξιά, αποκάλυψε στοιχεία σχετικά με τον Γκούσταβ Γκέλερμπραντ, έναν από τους πιο επιδραστικούς ιδεολόγους του κόμματος και έναν από τους αρχιτέκτονες της συμφωνίας του Τίντο.

Ο Γκέλερμπραντ, ο οποίος εργάζεται στο συντονιστικό γραφείο των Σουηδών Δημοκρατών μέσα στην κυβέρνηση, φέρεται να έχει στενούς δεσμούς με επιχειρήσεις που συνδέονται με ρωσικές επιχειρήσεις επιρροής. Μετά τις αποκαλύψεις τέθηκε σε άδεια μετ’ αποδοχών.

Την ίδια ώρα, η προεκλογική αντιπαράθεση έχει στραφεί και στους μουσουλμάνους ψηφοφόρους. Το τελευταίο διάστημα, δεξιοί σχολιαστές έχουν υποστηρίξει ότι η Αριστερά κινητοποιεί μουσουλμάνους ψηφοφόρους με στόχο να απομακρύνει τη σημερινή κυβέρνηση από την εξουσία.

Η πολιτική στροφή έχει επεκταθεί και στο ζήτημα της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας.

Η κυβέρνηση δημιούργησε έναν «πολιτιστικό κανόνα», έναν κατάλογο έργων και ιδεών που θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν τη σουηδική ταυτότητα. Σε αυτόν περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων ο σκηνοθέτης Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, η Ikea, η Πίπη Φακιδομύτη και το μαχητικό αεροσκάφος Viggen.

Η πρωτοβουλία έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις σχετικά με το κατά πόσο η σύγχρονη, πολυπολιτισμική Σουηδία εκπροσωπείται στον επίσημο ορισμό της εθνικής πολιτιστικής ταυτότητας.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση έχει απομακρυνθεί από ορισμένες από τις προηγούμενες φιλόδοξες πολιτικές της χώρας για το κλίμα. Ο κλιματολόγος Γιόχαν Ρόκστρομ έχει δηλώσει ότι στο παρελθόν είχε προσκληθεί από διαδοχικές σουηδικές κυβερνήσεις, ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση, για να παρουσιάσει την έρευνά του σχετικά με τα πλανητικά όρια. Σύμφωνα με τον ίδιο, η σημερινή κυβέρνηση δεν έχει επικοινωνήσει μαζί του.

Η στάση της αντιπολίτευσης

Παρά το μικρό προβάδισμα της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης στις δημοσκοπήσεις, οι Σοσιαλδημοκράτες δυσκολεύονται να παρουσιάσουν μια σαφή πολιτική εναλλακτική.

Η προεκλογική τους εκστρατεία έχει κινηθεί σε πιο προσεκτικές και κεντρώες θέσεις, ενώ η συζήτηση γύρω από τη μετανάστευση, την εγκληματικότητα και την ασφάλεια έχει μετατοπίσει συνολικά τα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης,

Για την επικεφαλής των σοσιαλδημοκρατών, το διακύβευμα των εκλογών της Κυριακής είναι η απάντηση στο ερώτημα «τι χώρα πρέπει να είναι η Σουηδία».

Οι ψηφοφόροι καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε «μια Σουηδία (…) όπου ο κόσμος έχει δουλειά, όπου μπορούμε να βελτιώσουμε το μοντέλο μας, αυτό της κοινωνικής προστασίας», ή «μια χώρα εντελώς διαφορετική, με κυβέρνηση όπου θα κυριαρχούν οι Δημοκράτες της Σουηδίας, κόμμα της άκρας δεξιάς το οποίο ίδρυσαν νεοναζί», τόνισε η Μαγκνταλένα Άντερσον.

Η εκλογική μάχη παραμένει ιδιαίτερα αμφίρροπη, με το αποτέλεσμα να μπορεί να καθορίσει όχι μόνο ποιος θα κυβερνήσει τη Σουηδία, αλλά και τον ρόλο που θα έχουν οι Σουηδοί Δημοκράτες στην επόμενη κυβέρνηση.

Ο πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον είχε δηλώσει πριν από οκτώ χρόνια ότι οι αξίες του δεν ταυτίζονται με εκείνες των Σουηδών Δημοκρατών και ότι δεν θα συνεργαζόταν ούτε θα σχημάτιζε κυβέρνηση μαζί τους.

Σήμερα, σύμφωνα με την Guardian, ο Κρίστερσον δηλώνει ότι, εφόσον παραμείνει στην εξουσία, είναι διατεθειμένος να δώσει στους Σουηδούς Δημοκράτες θέσεις στην κυβέρνηση.

Σε περίπτωση νίκης της συμμαχίας της δεξιάς, οι Δημοκράτες της Σουηδίας προσμένουν πως θα συμμετάσχουν στην κυβέρνηση, για πρώτη φορά στην ιστορία τους, και δεν θα τη στηρίζουν απλά, όπως έκαναν τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Απαιτούν πλέον υπουργικά χαρτοφυλάκια. Ο απερχόμενος πρωθυπουργός τους έχει υποσχεθεί να τους αναθέσει κάποια, ιδίως αυτό της Μετανάστευσης.

«Πώς η Σουηδία έχασε την ψυχή της και έπαψε να είναι Σουηδία»

«How Sweden lost its soul – and stopped being Sweden» είναι ο τίτλος άρθρου στην Guardian, που φέρνει παραδείγματα ανθρώπων που ζουν στη Σουηδία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Εμανουέλ, ενός μωρού που γεννήθηκε πέρυσι στη Σουηδία.

Πριν συμπληρώσει τον πρώτο χρόνο της ζωής του, οι γονείς του ενημερώθηκαν ότι δεν μπορούσε να παραμείνει στη χώρα και ότι θα έπρεπε να απομακρυνθεί μόνος του προς το Ιράν, παρά τον πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Οι γονείς του βρίσκονταν νόμιμα στη Σουηδία και διέθεταν άδειες διαμονής. Ωστόσο, μετά τη γέννηση του παιδιού, οι σχετικοί νόμοι αυστηροποιήθηκαν, με αποτέλεσμα η οικογένεια να βρεθεί αντιμέτωπη με μια πολύπλοκη διαδικασία που περιόριζε τις δυνατότητες παραμονής μεταναστών στη χώρα.

Παρόμοια ήταν η περίπτωση του τετράχρονου Ράιφ, παιδιού με αυτισμό που δεν μιλά και εξακολουθεί να φορά πάνες. Την περασμένη άνοιξη ενημερώθηκε ότι θα απελαθεί μόνος του. Η υπόθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και σημαντική δημοσιότητα, με τις αρχές τελικά να ανατρέπουν την απόφαση.

Στο μεταξύ, έχουν καταγραφεί και άλλες περιπτώσεις που έχουν προκαλέσει αντιδράσεις. Ένας 74χρονος Βρετανός με άνοια ενημερώθηκε ότι πρέπει να εγκαταλείψει τη Σουηδία έπειτα από 25 χρόνια παραμονής στη χώρα. Σε άλλη περίπτωση, Βρετανός συνταξιούχος που λαμβάνει σύνταξη από την Παγκόσμια Τράπεζα ενημερώθηκε ότι δεν μπορούσε να αποκτήσει μόνιμη άδεια διαμονής, καθώς τα συνταξιοδοτικά εισοδήματα δεν υπολογίζονται ως μισθός για την κάλυψη των νέων εισοδηματικών ορίων.