Σε μια πρόταση που σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής στις ενεργειακές σχέσεις Ευρώπης-Ρωσίας, προχώρησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την Τρίτη (17/6).

Η πρόταση προβλέπει την νομικά δεσμευτική απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) έως το τέλος του 2027.

Μάλιστα η πρόταση θα χρησιμοποιήσει καινοτόμους νομικούς μηχανισμούς που παρακάμπτουν το ενδεχόμενο βέτο από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.

Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί την υλοποίηση της δέσμευσης της ΕΕ για τον τερματισμό των μακροχρόνιων ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία, μια απόφαση που ελήφθη ως απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η στρατηγική αυτή αντανακλά τη βαθιά μεταστροφή στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική και την αποφασιστικότητα για απεξάρτηση από τον πρώην κύριο προμηθευτή φυσικού αερίου της ηπείρου.

Το σχέδιο προβλέπει ένα λεπτομερές χρονοδιάγραμμα σταδιακής κατάργησης: Από την 1η Ιανουαρίου 2026, θα απαγορευτούν οι εισαγωγές βάσει οποιωνδήποτε συμβολαίων ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών και LNG που θα υπογραφούν κατά το υπόλοιπο του τρέχοντος έτους. Αυτό το πρώτο βήμα στοχεύει στην άμεση αποτροπή νέων μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων με ρωσικούς προμηθευτές.

Για τις βραχυπρόθεσμες συμφωνίες – που ορίζονται ως συμβόλαια διάρκειας μικρότερης του ενός έτους – που υπογράφηκαν πριν τις 17 Ιουνίου 2025, η απαγόρευση θα τεθεί σε ισχύ από τις 17 Ιουνίου του επόμενου έτους. Αυτή η πρόβλεψη επιτρέπει μια ομαλή μετάβαση για τις εταιρείες που εξαρτώνται από βραχυπρόθεσμες προμήθειες.

Ιδιαίτερη μέριμνα έχει ληφθεί για την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, οι οποίες διατηρούν σημαντική εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών. Οι δύο χώρες θα έχουν στη διάθεσή τους περισσότερο χρόνο, έως την 1η Ιανουαρίου 2028, για να τερματίσουν τις εισαγωγές τους, συμπεριλαμβανομένων των βραχυπρόθεσμων συμβολαίων.

Σημαντικές εταιρείες του κλάδου, όπως η TotalEnergies και η ισπανική Naturgy, διατηρούν συμβόλαια ρωσικού LNG που εκτείνονται έως τη δεκαετία του 2030.

Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει σταδιακή απαγόρευση της παροχής υπηρεσιών από τερματικούς σταθμούς LNG της ΕΕ σε Ρώσους πελάτες, ενώ οι εταιρείες που εισάγουν ρωσικό αέριο θα υποχρεούνται να γνωστοποιούν πληροφορίες για τα συμβόλαιά τους στις ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές.

Ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Dan Jorgensen, τόνισε ότι τα μέτρα έχουν σχεδιαστεί ώστε να είναι νομικά ισχυρά, επιτρέποντας στις εταιρείες να επικαλεστούν τη ρήτρα “ανωτέρας βίας” για να τερματίσουν τα συμβόλαιά τους με τη Ρωσία. Αυτή η νομική πρόβλεψη προσφέρει σημαντική προστασία στις ευρωπαϊκές εταιρείες.

Η καινοτομία της πρότασης έγκειται στη νομική της βάση. Η Επιτροπή επέλεξε να στηρίξει την απαγόρευση στο ευρωπαϊκό εμπορικό και ενεργειακό δίκαιο, μια προσέγγιση που απαιτεί μόνο ενισχυμένη πλειοψηφία των χωρών-μελών και πλειοψηφία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, παρακάμπτοντας έτσι την απαίτηση ομοφωνίας.

Σήμερα, περίπου το 19% του φυσικού αερίου της Ευρώπης προέρχεται ακόμη από τη Ρωσία, μέσω του αγωγού TurkStream και αποστολών LNG, μειωμένο από περίπου 45% πριν το 2022. Για την αντικατάσταση των ρωσικών προμηθειών, η ΕΕ έχει σηματοδοτήσει την πρόθεσή της να επεκτείνει την καθαρή ενέργεια και να αυξήσει τις εισαγωγές LNG από τις ΗΠΑ.

Χώρες όπως η Ισπανία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και η Γαλλία, παρότι εισάγουν ρωσικό LNG, έχουν εκφράσει την πλήρη υποστήριξή τους στην απαγόρευση. Ωστόσο, τονίζουν την ανάγκη η απαγόρευση να είναι νομικά άρτια ώστε να αποφευχθεί η έκθεση των εταιρειών σε κυρώσεις ή διαιτησία, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές της ΕΕ.