Σχεδόν είκοσι ευρωπαϊκές χώρες εξέφρασαν την Παρασκευή (9/5) την υποστήριξή τους για τη δημιουργία ειδικού δικαστηρίου που θα διώξει τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και άλλους ανώτερους Ρώσους αξιωματούχους για την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Ταυτόχρονα, όπως ανακοινώθηκε στην ευρεία συνάντηση, εγκρίθηκε οικονομική βοήθεια ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ για την «ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας» της Ουκρανίας.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στη δυτική ουκρανική πόλη του Λβιβ, όπου οι υπουργοί έδωσαν την πολιτική τους έγκριση για το δικαστήριο, χαιρετίζοντας την ολοκλήρωση της τεχνικής προεργασίας που απαιτείται για τη σύστασή του. Η επιλογή της τοποθεσίας δεν ήταν τυχαία, καθώς το Λβιβ έχει αναδειχθεί σε σύμβολο της ουκρανικής αντίστασης και της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.

Το νέο δικαστήριο θα λειτουργήσει υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης, του οργανισμού προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της ηπείρου, που ιδρύθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για την προστασία των δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν εντείνει τις προσπάθειές τους μετά την απόφαση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να εγκρίνει κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Αυτή η εξέλιξη κατέδειξε την ανάγκη για εναλλακτικούς μηχανισμούς απόδοσης δικαιοσύνης.

Η Ρωσία, από την πλευρά της, αρνείται κατηγορηματικά ότι τα στρατεύματά της έχουν διαπράξει θηριωδίες στην Ουκρανία από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022. Αντίθετα, η Ουκρανία υποστηρίζει ότι τα ρωσικά στρατεύματα έχουν διαπράξει χιλιάδες εγκλήματα πολέμου.

Οι υπουργοί Εξωτερικών της λεγόμενης «βασικής ομάδας», που αποτελείται από τουλάχιστον 37 χώρες, υπέγραψαν τη «Δήλωση του Λβιβ», ένα έγγραφο που σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της εργασίας για τη σύνταξη των απαραίτητων νομικών εργαλείων για το δικαστήριο. Η έναρξη λειτουργίας του δικαστηρίου προβλέπεται για το επόμενο έτος.

Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, τόνισε τη σημασία του εγχειρήματος, δηλώνοντας ότι «αυτό το δικαστήριο θα διασφαλίσει ότι οι κύριοι υπεύθυνοι για την επίθεση κατά της Ουκρανίας θα λογοδοτήσουν».

We are in Ukraine today with very important deliverables:

🔹 €1 billion for Ukraine’s defence industry. This is where we can help Ukraine the most.

🔹 The establishment of a Special Tribunal to ensure that those responsible for aggression against Ukraine are held accountable. pic.twitter.com/aFaxEJqwg3

— Kaja Kallas (@kajakallas) May 9, 2025

Ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπογράμμισε την ηθική υποχρέωση της Ευρώπης να καταστήσει τη Ρωσία υπόλογη για τον πόλεμο. «Ένα ισχυρό δικαστήριο για το έγκλημα της επίθεσης μπορεί – και πρέπει – να κάνει κάθε πιθανό επιτιθέμενο να το σκεφτεί δύο φορές», τόνισε στο βιντεοσκοπημένο μήνυμά του προς τη συνάντηση.

Αξιωματούχος της ΕΕ διευκρίνισε ότι το δικαστήριο θα πρέπει να σεβαστεί την ασυλία του Πούτιν και των αξιωματούχων του κατά τη διάρκεια της θητείας τους, αλλά πρόσθεσε ότι ένας εισαγγελέας θα μπορεί να διεξάγει έρευνες και να προετοιμάζει προτεινόμενο κατηγορητήριο για όταν αυτή η ασυλία παύσει να ισχύει.

Ο Ολλανδός Υπουργός Δικαιοσύνης Ντέιβιντ βαν Βιλ χαιρέτισε την κίνηση, επισημαίνοντας ότι «καλύπτει ένα κενό που υπάρχει σήμερα, δηλαδή το πώς μπορεί κανείς να διώξει την ηγεσία για το έγκλημα της επίθεσης εναντίον άλλης χώρας».

Νωρίτερα την ίδια ημέρα, ο Ουκρανός Πρωθυπουργός Ντένις Σμιχάλ οδήγησε τους υπουργούς σε στρατιωτικό νεκροταφείο στο Λβιβ για να τιμήσουν τις δεκάδες χιλιάδες Ουκρανούς που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των τριών και πλέον ετών πολέμου κατά της Ρωσίας.

Οι εικόνες αυτές έρχονται σε έντονη αντίθεση με την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος στη Μόσχα, όπου ο Πούτιν και ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ παρακολούθησαν την παρέλαση για την 80ή επέτειο της ήττας της ναζιστικής Γερμανίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Ουκρανία προωθεί τη δημιουργία ειδικού δικαστηρίου από την αρχή της σύγκρουσης, κατηγορώντας τα ρωσικά στρατεύματα για χιλιάδες εγκλήματα πολέμου, αλλά επιδιώκει επίσης τη δίωξη των Ρώσων για την οργάνωση της εισβολής του 2022.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει ήδη εκδώσει ένταλμα σύλληψης κατά του Πούτιν για την απέλαση Ουκρανών παιδιών. Η Μόσχα υποστηρίζει ότι το ένταλμα είναι άνευ σημασίας και «άκυρο και ανυπόστατο».

Ωστόσο, το ΔΠΔ δεν μπορεί να διώξει Ρώσους αξιωματούχους για το έγκλημα της επίθεσης στην Ουκρανία, καθώς η Ρωσία δεν είναι μέλος του Καταστατικού της Ρώμης που δημιούργησε το δικαστήριο, και η Ουκρανία δεν ήταν πλήρες μέλος κατά τη στιγμή της εισβολής.

Για να μπορέσει το ΔΠΔ να διώξει το έγκλημα της επίθεσης, τα μέλη πρέπει επίσης να υπογράψουν μια πρόσθετη τροποποίηση.