Την κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία φαίνεται ότι επιδιώκει ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλάντιμιρ Πούτιν και φαίνεται ότι είναι έτοιμος να ρίξει στην μάχη ακόμη 300.000 με 400.00 στρατιώτες.

Στο πλαίσιο αυτό ο Economist, προσπαθεί να σκιαγραφίσει την προσωπικότητα του προέδρου της Ρωσίας.

Το Σάββατο (29/8), κατά τη διάρκεια συνάντησής του με προσωπικό και φοιτητές σε πανεπιστήμιο της Μόσχας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπογράμμισε ότι οι όρκες τρέφονται με πολικές αρκούδες. «Αυτή είναι η τροφική αλυσίδα», δήλωσε ο Ρώσος πρόεδρος.

Ο ισχυρισμός ήταν προϊόν φαντασίας: δεν υπάρχει γνωστή περίπτωση όρκας που να έχει φάει πολική αρκούδα. Ωστόσο, έδωσε μια εικόνα για την αρπακτική κοσμοθεωρία του κ. Πούτιν, αναφέρει ο Economist. Το τελευταίο διάστημα, οι χώρες του ΝΑΤΟ ανησυχούν ολοένα και περισσότερο για την κατεύθυνση που μπορεί να παίρνουν οι σκέψεις του.

Ο ρωσικός στρατός βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό καθηλωμένος εδώ και χρόνια, με δεκάδες χιλιάδες άνδρες να σκοτώνονται ή να τραυματίζονται σοβαρά κάθε μήνα. Ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια καταστροφική αναμέτρηση επιθέσεων με drones και πυραύλους, οι οποίες, ενώ προκαλούν τεράστιες καταστροφές στην Ουκρανία, προκαλούν πλέον εμφανείς ζημιές και στη Ρωσία.

Ωστόσο, ο κ. Πούτιν δεν δείχνει καμία διάθεση να υποχωρήσει. Ο φόβος είναι ότι μπορεί να επιχειρήσει να ξεφύγει από αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν tupik (αδιέξοδο), όπως έχει κάνει και στο παρελθόν: βρίσκοντας έναν νέο τρόπο να κλιμακώσει τη σύγκρουση.

Αυξάνεται η δυτική ανησυχία

Στις 25 Αυγούστου, ο Τζον Ράτκλιφ, διευθυντής της CIA, πέταξε απρόσμενα στη Μόσχα. Οι πληροφορίες για τον σκοπό της επίσκεψης διαφέρουν: σύμφωνα με ορισμένες εκδοχές, πήγε για να προειδοποιήσει τον κ. Πούτιν να μην επιτεθεί σε χώρες του ΝΑΤΟ, ενώ σύμφωνα με άλλες για να του παρουσιάσει μια δυσοίωνη εκτίμηση για τις προοπτικές της Ρωσίας και να τον πείσει να διαπραγματευτεί.

Τρεις ημέρες αργότερα, η Φινλανδία ζήτησε τη βοήθεια σουηδικών αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων για την παρακολούθηση των συνόρων της με τη Ρωσία, προκειμένου να εντοπίζονται πιθανές παραβιάσεις. Η Γερμανία προετοιμάζεται να κατηγορήσει ανοιχτά τη Ρωσία για επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας στις 4 Αυγούστου και πιθανότατα θα επιβάλει νέες κυρώσεις. Στις 20 Αυγούστου, η Ρουμανία ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε ρωσικό ναυτικό drone που είχε στοχοποιήσει πλατφόρμα γεωτρήσεων στα χωρικά της ύδατα. Στις 25 Αυγούστου, η Σλοβακία απέτρεψε εμπρηστική επίθεση σε εργοστάσιο κατασκευής drones.

Εν τω μεταξύ, ο κ. Πούτιν έβαλε τέλος στη μακρά σιωπή του σχετικά με τις ολοένα πιο επιτυχημένες επιθέσεις ουκρανικών drones σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου και κέντρα logistics, μεταξύ άλλων και σε αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού λιανεμπορίου της Ρωσίας.

Σε ομιλία του στις 22 Αυγούστου, κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε «το κουτί της Πανδώρας» και υποσχέθηκε «αντίποινα στους πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας σας». Νωρίτερα την ίδια ημέρα, μιλώντας στη Γιουνάιτεντ Ράσια, το πολιτικό κόμμα του Κρεμλίνου, απέρριψε κάθε ιδέα τερματισμού του πολέμου. «Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται», δήλωσε. «Θα προχωρήσουμε μόνο μπροστά».

Γιατί ο Πούτιν μπορεί να επιλέγει την κλιμάκωση

Πηγές κοντά στο Κρεμλίνο αναφέρουν ότι, έπειτα από αρκετές εβδομάδες προβληματισμού μέσα στο καλοκαίρι, φαίνεται να έχει επιλέξει την κλιμάκωση. Μάλιστα, ένας επί χρόνια συνεργάτης του κ. Πούτιν εκτιμά ότι ο Ρώσος πρόεδρος πιθανότατα εξέλαβε την επίσκεψη του κ. Ράτκλιφ ως ένδειξη αμερικανικής αδυναμίας.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, αυτή ήταν η ερμηνεία του κ. Πούτιν και για την επίσκεψη στη Μόσχα, τον Νοέμβριο του 2021, του Μπιλ Μπερνς, τότε διευθυντή της CIA επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, ο οποίος τον είχε προειδοποιήσει να μην εισβάλει στην Ουκρανία. Ο Πούτιν προχώρησε στην εισβολή τρεις μήνες αργότερα.

Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι ακριβώς έχει στο μυαλό του ο κ. Πούτιν. Οι λόγοι του για την κλιμάκωση του πολέμου, όπως και η απόφαση να εισβάλει εξαρχής, είναι όμως εσωτερικοί. Βασικός του στόχος ήταν ανέκαθεν η διατήρηση της προσωπικής του εξουσίας και, τελικά, της ίδιας του της ζωής.

Μία από τις ανησυχίες του Κρεμλίνου είναι η εξασθένηση της σιωπηρής συναίνεσης της κοινωνίας απέναντι στον πόλεμο. Τα βαθιά πλήγματα των ουκρανικών drones σε διυλιστήρια και εταιρείες ηλεκτρονικού εμπορίου, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στο διαδίκτυο που επιβάλλουν οι υπηρεσίες ασφαλείας, έχουν διαλύσει την επίφαση κανονικότητας.

Το ανεξάρτητο δημοσκοπικό κέντρο Levada αναφέρει ότι το 57% των Ρώσων χαρακτηρίζει την κατάσταση «τεταμένη». Οι ερωτηθέντες επικαλούνται τον πόλεμο, τον αριθμό των νεκρών, την επιστράτευση, τις επιθέσεις με drones και την απουσία αίσθησης για το μέλλον. Η εμπιστοσύνη του κοινού στην τηλεοπτική προπαγάνδα υποχωρεί, ενώ νέοι άνθρωποι αναρτούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκκλήσεις για τον τερματισμό του πολέμου. Η δημοτικότητα του κ. Πούτιν βρίσκεται σε πτώση.

«Θα με κρεμάσουν»

Η διάθεση μεταξύ των ελίτ είναι ακόμη πιο δυσοίωνη. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με έναν άνθρωπο που γνωρίζει τα πράγματα, δεν είναι τόσο η οικονομία ή η έλλειψη στρατιωτικής επιτυχίας, όσο ο χρόνος που έχει χαθεί εξαιτίας του πολέμου: όποια κι αν είναι η έκβασή του, σχεδόν πέντε χρόνια αποτελούν αποτυχία.

«Υπάρχει ολοένα και περισσότερο η αίσθηση ότι ο τσάρος είναι γυμνός», λέει άλλο μέλος της ελίτ. Κανένα από τα οικονομικά ή πολιτικά προβλήματα της Ρωσίας δεν είναι από μόνο του μοιραίο για τον κ. Πούτιν: διαθέτει τους οικονομικούς πόρους και τον κατασταλτικό μηχανισμό για να συνεχίσει. Όμως η αντίληψη έχει σημασία.

Ο κ. Πούτιν μπορεί να διατυπώνει τους στόχους του με τη γλώσσα της γεωπολιτικής, στην πραγματικότητα όμως καθοδηγείται από την εγκληματική λογική του καθεστώτος του: να μην επιδεικνύει ποτέ αδυναμία. Το ρωσικό σύστημα έχει υψηλή ανοχή στη βία, αλλά δεν συγχωρεί την αποτυχία, αναφέρει ο Economist.

Πιθανότατα πιστεύει ότι το τέλος του πολέμου χωρίς την επίτευξη ακόμη και του ελάχιστου στόχου του —την κατάληψη ολόκληρου του Ντονμπάς στην ανατολική Ουκρανία— θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή του. «Θα με κρεμάσουν», φέρεται να είπε κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια του πολέμου σε ορισμένους στενούς συνεργάτες του, σύμφωνα με πηγή από το εσωτερικό του καθεστώτος.

Η συνέχιση του πολέμου με τη σημερινή του μορφή, ωστόσο, δεν αποτελεί λύση. «Τα σενάρια που κινούνται από την αδράνεια είναι δυσμενή για το Κρεμλίνο», λέει ένα μέλος της ρωσικής ελίτ. «Απλώς καταναλώνουν οικονομικούς πόρους και σπαταλούν πολιτικό κεφάλαιο».

Όλα αυτά μπορεί να κάνουν την κλιμάκωση να φαίνεται ελκυστική. Δεν είναι όμως σαφές τι ακριβώς θα μπορούσε να σημαίνει.

Η Ρωσία είναι πιθανό να εντείνει τον υβριδικό πόλεμο και τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς εναντίον των συμμάχων της Ουκρανίας και να στοχοποιήσει τις οδούς ανεφοδιασμού από την Ευρώπη προς την Ουκρανία. Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών ανησυχούν ότι η Ρωσία μπορεί να πλήξει εργοστάσια στην Ευρώπη που κατασκευάζουν υλικό για την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Εκτιμούν, ωστόσο, ότι ο κ. Πούτιν δεν επιθυμεί μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.

Στο εσωτερικό της Ουκρανίας, η κλιμάκωση σημαίνει σε μεγάλο βαθμό εντατικοποίηση όσων ήδη κάνει η Ρωσία. Στις 30 Αυγούστου, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει ένα μαζικό πλήγμα στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας. Ωστόσο, η Ουκρανία ήδη αναμένει τέτοιες επιθέσεις ως μέρος της ολοκληρωτικής ρωσικής προσπάθειας να κάμψει τη θέλησή της αυτόν τον χειμώνα.

Πούτιν: Έχει δεσμευτεί να ρίξει επιπλέον 300.000-400.000 άνδρες στον πόλεμο

Όσον αφορά τον χερσαίο πόλεμο, ρωσικές πηγές αναφέρουν ότι ο κ. Πούτιν έχει δεσμευτεί να ρίξει επιπλέον 300.000-400.000 άνδρες στον πόλεμο. Δεν χρειάζεται να ανακοινώσει νέο κύμα επιστράτευσης: δεν έχει ποτέ αναστείλει την αρχική διαταγή επιστράτευσης.

Οι επιπλέον άνδρες πιθανότατα θα στρατολογηθούν μέσω πιέσεων που θα ασκήσουν οι περιφερειακές κυβερνήσεις, ώστε οποιαδήποτε πολιτική δυσαρέσκεια να παραμείνει σε τοπικό επίπεδο. Οι αρχές δοκιμάζουν ήδη το νέο σύστημα στρατολόγησης στην Πένζα, μια περιοχή 750 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας.

Ο κ. Πούτιν μπορεί επίσης να εντείνει την καταστολή όσων θεωρεί «εσωτερικούς εχθρούς», όχι επειδή αποτελούν πραγματική απειλή για την εξουσία του, αλλά επειδή χρειάζεται να επιδεικνύει ισχύ.

Τίποτα από όλα αυτά δεν θα λύσει τα προβλήματα της Ρωσίας. Είναι μόνο πιθανό να αυξήσει τα δεινά του πληθυσμού και να συμβάλει στην αστάθεια, τόσο στο εσωτερικό όσο και εκτός της χώρας.