Η παγκόσμια ισορροπία ανάμεσα στη διπλωματία, την ξένη βοήθεια και τις στρατιωτικές δαπάνες μεταβάλλεται επικίνδυνα. Σύμφωνα με τον Άντριου Μίτσελ, πρώην υπουργό του βρετανικού υπουργικού συμβουλίου, η ανθρωπότητα φαίνεται να έχει λησμονήσει τα διδάγματα των παγκοσμίων πολέμων, όταν εκατομμύρια ζωές χάθηκαν.

Ο ίδιος ανησυχεί ότι η ηγετική σοφία προσωπικοτήτων όπως ο Τζον Φ. Κένεντι και ο (Βρετανός πρωθυπουργός) Χάρολντ Μακμίλαν, που πήγαζε από την εμπειρία του πολέμου, έχει ξεθωριάσει ακριβώς τη στιγμή που είναι πιο απαραίτητη.

Η μετατόπιση πόρων είναι εμφανής: το 2024 οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 9,4%, σημειώνοντας ιστορικό ρεκόρ, ενώ η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια μειώθηκε κατά 9% ανάμεσα στους πλουσιότερους δωρητές του κόσμου, όπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ.

Το 2025 αναμένονται περικοπές μεταξύ 9% και 17%. Για πρώτη φορά εδώ και τρεις δεκαετίες, χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες μείωσαν την αναπτυξιακή βοήθεια.

Οι περικοπές δεν περιορίζονται στη χρηματοδότηση αλλά επεκτείνονται στη διπλωματική παρουσία. Η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ έθεσε τον τόνο με μειώσεις προσωπικού στο υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ και πάγωμα δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ξένη βοήθεια, καθώς και περικοπή 90% των συμβάσεων της USAID.

Οι εκτιμήσεις προβλέπουν ότι αυτά τα μέτρα μπορεί να οδηγήσουν σε 14 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους την επόμενη πενταετία, από τους οποίους το ένα τρίτο θα είναι παιδιά.

Στη Βρετανία, ο Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε την αύξηση των αμυντικών δαπανών, καλύπτοντας μέρος του κόστους με τη μείωση της ξένης βοήθειας από το 0,5% στο 0,3% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος.

Η υπουργός διεθνούς βοήθειας Ανελίζ Ντοντς παραιτήθηκε, προειδοποιώντας ότι η απόφαση θα στερήσει τρόφιμα και υγειονομική φροντίδα από απελπισμένους πληθυσμούς και θα πλήξει τη φήμη της χώρας.

• Διαβάστε: Στρατιωτικές δαπάνες / Άνοδος «άνευ προηγουμένου» – Η μεγαλύτερη αύξηση από τον Ψυχρό Πόλεμο

Στη Σουηδία, προβλέπεται αύξηση 18% στις αμυντικές δαπάνες μεταξύ 2025 και 2026 και μείωση του προϋπολογισμού διεθνούς συνεργασίας. Η Γαλλία σχεδιάζει περικοπή της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας κατά περίπου ένα τρίτο.

Στη Φινλανδία, ο Βίλε Τάβιο βλέπει τις περικοπές ως ευκαιρία επαναξιολόγησης της βοήθειας, προτείνοντας μετατόπιση κεφαλαίων από ανθρωπιστικά προγράμματα σε ιδιωτικές επενδύσεις στις φτωχότερες χώρες, με στόχο τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Οι αναλυτές φοβούνται ότι η απόσυρση της Δύσης από τη βοήθεια και τη διπλωματία δημιουργεί κενά που καλύπτονται από χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Τουρκία. Η Τουρκία, για παράδειγμα, αύξησε την παρουσία της στην Αφρική από 12 πρεσβείες το 2002 σε 44 το 2022.

Ο Κυπριέν Φαμπρ του ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι οι τοπικές κοινωνίες θυμούνται ποιος παραμένει παρών και ποιος εγκαταλείπει όταν κλείνει μια πρεσβεία ή μειώνεται η βοήθεια. Παράλληλα, η Κίνα αύξησε τον αμυντικό προϋπολογισμό της κατά 7% μεταξύ 2023 και 2024, ενώ η Ρωσία σημείωσε εντυπωσιακή αύξηση 38%.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπερασπίζεται τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό θεωρώντας ότι διασφαλίζει την ειρήνη μέσω της δύναμης. Αντίθετα, ο Γκρεγκ Κένεντι του King’s College τονίζει ότι «τα όπλα δεν σκοτώνουν, αλλά οι κυβερνήσεις».

• Διαβάστε: Politico / Η Ευρώπη πρέπει να επιλέξει αν θα επενδύσει στον πόλεμο ή στην κοινωνία

Ιστορικά, οι ισορροπίες ανάμεσα σε στρατιωτική ισχύ και διπλωματική/ανθρωπιστική δράση ήταν κρίσιμες. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, θεσμοί όπως ο ΟΗΕ και το σχέδιο Μάρσαλ οικοδομήθηκαν ακριβώς για να αποτρέψουν τέτοιες μονομερείς στρατιωτικές προσανατολίσεις.

Η σημερινή αποδόμηση αυτών των μηχανισμών και η στροφή προς την στρατιωτικοποίηση θέτει σε δοκιμασία τις δεκαετίες ειρηνικής συνεργασίας.

Η Ευρωπαία Επίτροπος Χάντζα Λαχμπίμπ χαρακτηρίζει τις περικοπές ανθρωπιστικής βοήθειας προκειμένου να ενισχυθούν στρατιωτικοί προϋπολογισμοί ως «εντελώς ψευδή οικονομία», προειδοποιώντας για τις συνέπειες κατάρρευσης του πολυμερούς συστήματος βοήθειας: νέα κύματα αστάθειας και μαζικής μετανάστευσης.