Οι πρόσφατες επιθέσεις των ΗΠΑ σε βενεζουελάνικα σκάφη στην Καραϊβική από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, δεν αποτελούν έκπληξη για όσους γνωρίζουν την ιστορία της αμερικανικής παρουσίας στη Λατινική Αμερική.

Αντίθετα, εντάσσονται σε μια μακρά παράδοση επεμβάσεων, ανατροπών κυβερνήσεων και μυστικών επιχειρήσεων, στην οποία πρωταγωνιστικό ρόλο είχε – και εξακολουθεί να έχει – η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (CIA).

Από τα τέλη του 19ου αιώνα, οι ΗΠΑ αναμείχθηκαν στρατιωτικά στις χώρες της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής, στους λεγόμενους «Πολέμους της μπανάνας» (Banana Wars), για την προστασία των συμφερόντων αμερικανικών εταιρειών.

Παρότι το 1934 ο Φράνκλιν Ρούζβελτ ανακοίνωσε την πολιτική του «Καλού Γείτονα», υποσχόμενος τερματισμό των επεμβάσεων, ο Ψυχρός Πόλεμος άλλαξε τα δεδομένα. Η CIA, από την ίδρυσή της το 1947, ανέλαβε να αποτρέψει την άνοδο αριστερών ηγετών και να εξασφαλίσει φιλοαμερικανικά καθεστώτα.

Σήμερα, το αυξανόμενο στρατιωτικό αποτύπωμα των ΗΠΑ κοντά στη Βενεζουέλα και οι αεροπορικές επιθέσεις σε βενεζουελάνικα σκάφη με πρόσχημα την «καταπολέμηση των ναρκωτικών» έχουν αναβιώσει μνήμες αυτής της ιστορίας. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν πως οι κατηγορίες περί διακίνησης ναρκωτικών αποτελούν προκάλυμμα για μια νέα επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος.

• Διαβάστε: Τραμπ / Ο εναέριος χώρος πάνω και γύρω από τη Βενεζουέλα «κλείνει εντελώς»

Ακολουθεί ένα συμπυκνωμένο χρονικό των κρισιμότερων επιχειρήσεων της CIA στη Λατινική Αμερική, που παρουσιάζεται από το Al Jazeera.

1954 – Γουατεμάλα: Η ανατροπή του Άρμπενς

Το 1954, ο εκλεγμένος πρόεδρος Χακόμπο Άρμπενς απομακρύνθηκε από την εξουσία μέσω πραξικοπήματος που οργάνωσαν ομάδες ανταρτών υπό την καθοδήγηση της CIA. Η προσπάθειά του να κρατικοποιήσει εκτάσεις εταιρειών, όπως της United Fruit Company, θεωρήθηκε απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα. Το πραξικόπημα άνοιξε τον δρόμο για έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο που διήρκεσε μέχρι το 1996.

1961 – Απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων, Κούβα

Μετά την επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο, η CIA εκπαίδευσε Κουβανούς εξόριστους με στόχο την ανατροπή του. Παρά την αλλαγή προεδρίας από τον Αϊζενχάουερ στον Κένεντι, το σχέδιο προχώρησε. Η απόβαση του 1961 στον Κόλπο των Χοίρων κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία, ενισχύοντας τη θέση του Κάστρο και εδραιώνοντας την κουβανική συμμαχία με τη Μόσχα.

1964 – Βραζιλία: Η πτώση του Γκουλάρτ

Ο Ζοάο Γκουλάρτ είχε προωθήσει κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και διατηρούσε σχέσεις με σοσιαλιστικές χώρες. Η CIA υποστήριξε πολιτικούς και στρατιωτικούς που αντιτάσσονταν στην κυβέρνησή του, συμβάλλοντας στο πραξικόπημα του 1964 και την επιβολή δικτατορίας για δύο δεκαετίες.

1963–1971, Εκουαδόρ και Βολιβία: Διαδοχικές παρεμβάσεις

Στο Εκουαδόρ, η CIA χρηματοδότησε την εξάπλωση αντικομμουνιστικών οργανώσεων και την αποσταθεροποίηση των αριστερών προέδρων Βελάσκο Ίμπαρα και Αροσεμένα.

Στη Βολιβία, από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 έως τις αρχές του ’70, μυστικά κονδύλια χρησιμοποιήθηκαν για υποστήριξη πραξικοπηματιών, κι έτσι προέκυψε  η ανατροπή του προέδρου Τόρες το 1971 και η άνοδος του Ούγκο Μπάνσερ, στενού συμμάχου της Ουάσινγκτον.

1973 – Χιλή: Η πιο εμβληματική ανατροπή

Ο σοσιαλιστής Σαλβαδόρ Αλιέντε είχε ξεκινήσει κρατικοποιήσεις, ιδιαίτερα στον στρατηγικό τομέα του χαλκού. Η CIA χρηματοδότησε την αντιπολίτευση και υπονόμευσε την οικονομία της χώρας.

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, ο στρατός με επικεφαλής τον Αουγκούστο Πινοσέτ ανέτρεψε τον Αλιέντε, ο οποίος έβαλε τέλος στη ζωή του πριν συλληφθεί. Ακολούθησε μία από τις πιο σκληρές δικτατορίες της Λατινικής Αμερικής, διάρκειας 17 ετών.

1975 – Operation Condor: Ένα διεθνές δίκτυο καταστολής

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70, έξι χώρες (Αργεντινή, Βραζιλία, Βολιβία, Χιλή, Ουρουγουάη και Παραγουάη) συνδέθηκαν μέσω ενός μυστικού διακρατικού συστήματος παρακολούθησης και εξόντωσης αντιφρονούντων, με την υποστήριξη και τεχνογνωσία της CIA. Η Επιχείρηση Κόνδορας άφησε πίσω της εκατοντάδες θύματα εξαφανίσεων, βασανιστηρίων και δολοφονιών.

80s – Ελ Σαλβαδόρ, Γρενάδα και Παναμάς

Στο Ελ Σαλβαδόρ, η εκπαίδευση και ο εξοπλισμός των κυβερνητικών δυνάμεων οδήγησαν σε θηριωδίες, με αποκορύφωμα τη σφαγή του Ελ Μοθότε το 1981.

Το 1983, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στη Γρενάδα μετά από εσωτερική κρίση, ανατρέποντας ένα αριστερό καθεστώς φιλικό προς την Κούβα.

Το 1989, εισέβαλαν στον Παναμά για την ανατροπή του προέδρου Μανουέλ Νοριέγκα, με πρόσχημα τη διακίνηση ναρκωτικών.

2025 – Η νέα κρίση με τη Βενεζουέλα

Με τη συγκέντρωση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Καραϊβική και τις επιθέσεις σε βενεζουελάνικα πλοία, το ερώτημα επανέρχεται: Στοχεύουν οι ΗΠΑ σε ακόμη μία αλλαγή καθεστώτος;

• Δείτε: Ντοκιμαντέρ Tvxs / Βενεζουέλα – Ένας ενοχλητικός γείτονας

Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει πως δεν αποκλείει χερσαία επιχείρηση, ενώ ειδικοί επισημαίνουν ότι οι κατηγορίες περί «ναρκοκρατίας» θυμίζουν ένα γνωστό μοτίβο: τη νομιμοποίηση στρατιωτικής δράσης με πολιτικά κίνητρα.

Η ιστορία δείχνει ότι η Λατινική Αμερική ήταν για πάνω από έναν αιώνα ένα πεδίο όπου οι ΗΠΑ επιδίωξαν να διαμορφώσουν το πολιτικό τοπίο με βία και συνέπειες που οι λαοί της πληρώνουν έως σήμερα. Το 2025,  καταλαβαίνουμε ότι το μοτίβο δυστυχώς δεν έχει κλείσει ακόμα  τον κύκλο του.