Εννέα χρόνια μετά το Brexit και το δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου 2016 που έμελλε να αλλάξει ριζικά τη σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η βρετανική κοινωνία δείχνει σημάδια βαθιάς αναθεώρησης αυτής της απόφασης.

Σύμφωνα με νέα δημοσκόπηση της βρετανικής εφημερίδας The Times, μόλις το 29% των Βρετανών θα στήριζε και σήμερα το Brexit, ενώ η πλειοψηφία φαίνεται να ευνοεί πλέον την επιστροφή της χώρας στην ΕΕ. Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν όχι απλώς μια μεταστροφή της κοινής γνώμης, αλλά μια βαθύτερη κοινωνική, πολιτική και οικονομική απογοήτευση, όπως τονίζεται.

Ο όρος «Bregret» – ένας νεολογισμός που συνδυάζει το «Brexit» και το «regret» (μετανιώνω) – φαίνεται να συνοψίζει την αίσθηση απογοήτευσης που επικρατεί σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως σημειώνει η Deutsche Welle.

Οι βασικοί άξονες που οδήγησαν στην απόφαση αποχώρησης από την ΕΕ ήταν τρεις: η οικονομία, η μεταναστευτική πολιτική και οι εμπορικές σχέσεις με τρίτες χώρες.

Ωστόσο, εννέα χρόνια μετά, κανένας από αυτούς τους πυλώνες δεν έχει καταφέρει να αποδώσει τα αναμενόμενα. Στο μεταναστευτικό, η κατάσταση έχει επιδεινωθεί δραματικά. Αντί για περιορισμό των ροών, όπως υποσχέθηκαν οι υποστηρικτές του Brexit, η Βρετανία αντιμετωπίζει αυξημένες εισροές μεταναστών, πολλές από τις οποίες είναι ρεκόρ των τελευταίων δεκαετιών.

Στο μέτωπο της οικονομίας, το δημόσιο χρέος πλησιάζει το 100% του ΑΕΠ – επίπεδο που θεωρείται εξαιρετικά υψηλό για τα δεδομένα της βρετανικής οικονομίας, η οποία παραδοσιακά διατηρούσε μέτρια επίπεδα δημόσιου δανεισμού.

Η ανάπτυξη παραμένει ασθενική, με τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19 και των γεωπολιτικών εξελίξεων, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή, να εντείνουν την οικονομική αστάθεια.

Η αποχώρηση από την ΕΕ επέφερε επιπλέον γραφειοκρατικά εμπόδια, καθυστερήσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού και απώλεια επενδύσεων από ευρωπαϊκές εταιρείες.

Επιπλέον, οι εμπορικές σχέσεις που υποσχέθηκε η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου με τρίτες χώρες δεν απέδωσαν τα προσδοκώμενα οφέλη. Παρά τις προσπάθειες σύναψης συμφωνιών με χώρες όπως η Αυστραλία, η Ινδία και οι ΗΠΑ, οι εμπορικές ροές με την ΕΕ παραμένουν καθοριστικής σημασίας.

Η εξάρτηση της βρετανικής οικονομίας από την ευρωπαϊκή αγορά είναι γεγονός αναμφισβήτητο, στοιχείο που έχει οδηγήσει σε προσπάθειες επαναπροσέγγισης με τις Βρυξέλλες.

Η δημοσκόπηση που διεξήχθη μεταξύ 22 και 24 Ιουλίου από τη δεξαμενή σκέψης More in Common και δημοσιεύτηκε στους Times της Κυριακής, έδωσε μια ξεκάθαρη εικόνα της μεταβολής στην κοινή γνώμη.

Τα στοιχεία της δημοσκόπησης των Times του Λονδίνου

Όταν ρωτήθηκαν τι θα ψήφιζαν αν το δημοψήφισμα του 2016 γινόταν σήμερα, το 52% των Βρετανών δήλωσε ότι θα υποστήριζε την παραμονή στην ΕΕ (Remain), ενώ μόλις το 29% θα ψήφιζε υπέρ του Brexit.

Είναι αξιοσημείωτο ότι το ποσοστό των υποστηρικτών της παραμονής αυξήθηκε κατά 4% σε λιγότερο από έναν χρόνο, γεγονός που υποδηλώνει ότι η τάση αυτή είναι όχι μόνο σταθερή αλλά και αυξανόμενη.

Αυτή η τάση ενισχύεται από το γεγονός ότι ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού – 49% – ζητά να διεξαχθεί νέο δημοψήφισμα επανένταξης στην ΕΕ μέσα στην επόμενη πενταετία.

Αντίθετα, το 37% δηλώνει ότι δεν θα επιθυμούσε κάτι τέτοιο, ενώ ένα 14% παραμένει αναποφάσιστο. Οι αριθμοί αυτοί αποδεικνύουν ότι η συζήτηση για την επιστροφή της Βρετανίας στους κόλπους της ΕΕ δεν αποτελεί πλέον απλώς σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια ρεαλιστική πιθανότητα που απασχολεί ενεργά την κοινωνία και το πολιτικό σύστημα.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η κοινωνικοπολιτική κατανομή των απόψεων. Η υποστήριξη για την παραμονή εκτός ΕΕ παραμένει ισχυρή μόνο μεταξύ συγκεκριμένων εκλογικών ομάδων: το 52% αυτών που ψήφισαν το Συντηρητικό Κόμμα στις τελευταίες εθνικές εκλογές και το 68% των υποστηρικτών του Reform UK, του κόμματος που διαδέχθηκε το UKIP, παραμένουν πιστοί στην απόφαση του Brexit.

Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι ακόμη και εντός των παραδοσιακά φιλο-Brexit χώρων, υπάρχει μια σταδιακή μετατόπιση ή τουλάχιστον μια μείωση της δυναμικής.

Σταδιακή επαναπροσέγγιση;

Η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ, αν και δεν έχει ταχθεί υπέρ της πλήρους επανένταξης, δείχνει να κινείται σταδιακά προς μια στρατηγική επαναπροσέγγισης με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τον Μάιο, επιτεύχθηκε συμφωνία με τις Βρυξέλλες που επιτρέπει στους Βρετανούς πολίτες να χρησιμοποιούν τα e-gates στα αεροδρόμια της ΕΕ – μια πρακτική διευκόλυνση που ενισχύει τη διασύνδεση των πολιτών με την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Επιπλέον, κατοικίδια ζώα από το Ηνωμένο Βασίλειο μπορούν πλέον να ταξιδεύουν χωρίς την ανάγκη υγειονομικών πιστοποιητικών, ενώ έχει μειωθεί σημαντικά η γραφειοκρατία στις εισαγωγές και εξαγωγές τροφίμων και ποτών, τομέας κρίσιμος για την αγροδιατροφική βιομηχανία.