Τα νοσοκομεία θεωρούνταν επί δεκαετίες τα τελευταία καταφύγια της ανθρωπιάς ακόμη και μέσα στη φρίκη του πολέμου.

Η προστασία τους κατοχυρώθηκε ήδη από την πρώτη Σύμβαση της Γενεύης το 1864 και επαναβεβαιώθηκε το 2016 με απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ωστόσο, η πραγματικότητα των σύγχρονων συγκρούσεων δείχνει ότι οι υγειονομικές δομές δεν αποτελούν πλέον ασφαλείς ζώνες. Αντίθετα, μετατρέπονται ολοένα και συχνότερα σε στόχους, με τραγικές συνέπειες για τους αμάχους, τονίζει το άρθρο της Guardian.

Η εμπειρία της μαίας Λιούμποβ Μαρτινένκο από τη Χερσώνα της Ουκρανίας αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο αυτή τη νέα πραγματικότητα.

Δύο φορές την ημέρα εγκαταλείπει το υπόγειο μαιευτήριο όπου εργάζεται και επιβιβάζεται σε ασθενοφόρο για να παραλάβει γεύματα από άλλο νοσοκομείο της πόλης, σε περιοχή που βρίσκεται πολύ κοντά στις ρωσικές θέσεις, στην απέναντι όχθη του ποταμού Δνείπερου.

Στις 4 Ιουνίου, η διαδρομή αυτή μετατράπηκε σε εφιάλτη. Καθώς το ασθενοφόρο έμπαινε στον προαύλιο χώρο του νοσοκομείου, ο οδηγός αντιλήφθηκε έναν θόρυβο στον αέρα. Ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος πλησίαζε με ταχύτητα. Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα ο οδηγός έκανε απότομη όπισθεν, όμως το drone χτύπησε το πλάι του οχήματος και εξερράγη.

Η Μαρτινένκο, αποπροσανατολισμένη από την έκρηξη, πίστεψε αρχικά ότι ο οδηγός είχε σκοτωθεί. Και οι δύο τελικά επέζησαν, με ελαφρά τραύματα από θραύσματα και διάσειση. Το ασθενοφόρο έφερε εμφανώς το διεθνώς αναγνωρισμένο έμβλημα του Ερυθρού Σταυρού, ενώ η ίδια φορούσε κόκκινο αλεξίσφαιρο γιλέκο που χρησιμοποιούν οι εργαζόμενοι πρώτης γραμμής για να αναγνωρίζονται ως υγειονομικό προσωπικό.

Το περιστατικό δεν αποτελεί μεμονωμένη εξαίρεση. Σύμφωνα με τον διεθνή συνασπισμό Safeguarding Health in Conflict Coalition (Συνασπισμός για την Προστασία της Υγείας σε Συνθήκες Σύγκρουσης), οι επιθέσεις εναντίον νοσοκομείων, ασθενοφόρων και εργαζομένων στον χώρο της υγείας έχουν υπερδιπλασιαστεί παγκοσμίως από το 2021. Το 2024 καταγράφηκαν περισσότερα από 2.500 περιστατικά σε 33 χώρες, αριθμός που αποτελεί ιστορικό υψηλό.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και ο πόλεμος στη Γάζα συνέβαλαν σημαντικά σε αυτή την αύξηση, χωρίς όμως να αποτελούν τις μοναδικές εστίες του προβλήματος. Επιθέσεις σε υγειονομικές δομές καταγράφονται επίσης στο Σουδάν, στη Μιανμάρ, στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, στο Αφγανιστάν και στον Λίβανο.

Μόνο στον Λίβανο, μετά την επανέναρξη των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων τον Μάρτιο, έχουν καταγραφεί 247 περιστατικά που επηρέασαν υπηρεσίες υγείας, ενώ 148 εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας έχουν χάσει τη ζωή τους, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία. Μέσα σε μία μόλις εβδομάδα, τρία νοσοκομεία στο νότιο τμήμα της χώρας δέχθηκαν επιθέσεις.

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο είναι σαφές. Νοσοκομεία, τραυματίες και υγειονομικό προσωπικό απολαμβάνουν ειδικής προστασίας ακόμη και κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι εγγυήσεις αυτές διαβρώνονται σταδιακά.

Συχνά, τα εμπλεκόμενα κράτη επικαλούνται ότι οι ιατρικές εγκαταστάσεις χρησιμοποιούνται και για στρατιωτικούς σκοπούς, προβάλλοντας τον ισχυρισμό της λεγόμενης «διπλής χρήσης». Η Ρωσία και το Ισραήλ έχουν επανειλημμένα χρησιμοποιήσει αυτό το επιχείρημα για να δικαιολογήσουν ορισμένες επιθέσεις, χωρίς όμως να δημοσιοποιούν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.

Νομικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και αν μια τέτοια υποψία υπάρχει, το διεθνές δίκαιο απαιτεί αυστηρές προϋποθέσεις: ο στόχος πρέπει να έχει επιβεβαιωθεί ως στρατιωτικός, η επίθεση να είναι αναλογική και να έχουν προηγηθεί αποτελεσματικές προειδοποιήσεις ώστε να απομακρυνθούν οι άμαχοι. Στην πράξη, όμως, αυτές οι προϋποθέσεις συχνά αμφισβητούνται.

Παράλληλα, η λογοδοσία παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει διεθνής καταδίκη αποκλειστικά για επίθεση εναντίον νοσοκομείου. Αντίστοιχα εγκλήματα έχουν εξεταστεί μόνο ως μέρος ευρύτερων κατηγοριών για εγκλήματα πολέμου, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση ατιμωρησίας.

Οι συνέπειες για τον άμαχο πληθυσμό είναι δραματικές και διαρκούν πολύ περισσότερο από τις ίδιες τις μάχες. Όταν ένα νοσοκομείο σταματά να λειτουργεί, διακόπτονται οι επείγουσες επεμβάσεις, οι εμβολιασμοί, οι τοκετοί πραγματοποιούνται χωρίς ιατρική υποστήριξη και ασθένειες που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν εγκαίρως εξελίσσονται σε θανατηφόρες. Επιπλέον, όταν σκοτώνονται γιατροί, νοσηλευτές και μαίες, δημιουργείται ένα κενό που μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες για να καλυφθεί.

Δύο εβδομάδες μετά την επίθεση, η Λιούμποβ Μαρτινένκο επέστρεψε στην εργασία της. Συνεχίζει καθημερινά να ακολουθεί την ίδια διαδρομή για να εξυπηρετήσει τις γυναίκες που γεννούν στο υπόγειο μαιευτήριο της Χερσώνας. Όπως παραδέχεται, κάθε βόμβος που ακούει στον ουρανό της προκαλεί φόβο. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να πηγαίνει στη δουλειά της, γιατί γνωρίζει ότι ακόμη και σε έναν πόλεμο, κάποιοι άνθρωποι δεν έχουν την πολυτέλεια να σταματήσουν να προσφέρουν ζωή.