Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης στην Ελλάδα βρίσκεται και πάλι η αστυνομική βία, μετά την αναίτια επίθεση δυνάμεων των ΜΑΤ στο σώμα της διαδήλωσης μετά το τέλος της πορείας για το Πολυτεχνείο, τον σοβαρό τραυματισμό διαδηλώτριας από χτύπημα με ασπίδα και την εισβολή στο μετρό Αμπελοκήπων, με κίνδυνο να επικρατήσει πανικός και να πέσει κόσμος μέσα στις γραμμές.

Ads

Η χρήση υπέρμετρης βίας, η εκτεταμένη πρακτική αναιτιολόγητων ελέγχων και προσαγωγών, η εκτεταμένη χρήση υπηρεσιακών όπλων, η παραπληροφόρηση σχετικά με υποθέσεις αστυνομικής αυθαιρεσίας και η απουσία ουσιαστικού πειθαρχικού και ποινικού ελέγχου, είναι ζητήματα που έχουν αναδειχθεί και στο παρελθόν από αρκετές οργανώσεις και φορείς.

Ads

Η Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών διέταξε τη διενέργεια κατεπείγουσας έρευνας για τη βιαιοπραγία αστυνομικού σε βάρος της νεαρής διαδηλώτριας μετά την ολοκλήρωση της πορείας για το Πολυτεχνείο, ωστόσο τα περιστατικά αστυνομικής βίας στην Ελλάδα κατά κανόνα αντιμετωπίζονται με μία απλή Ένορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ), χωρίς ποτέ να αποδίδονται πραγματικές ευθύνες.

Ads
(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Το παράδειγμα της Γαλλίας

Το ζήτημα της αστυνομικής βίας απασχολεί τον τελευταίο καιρό και άλλες χώρες της Ευρώπης, ειδικά μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις για τη στέγαση, την παιδεία και την ακρίβεια, στις οποίες  συμμετείχαν εκατομμύρια άνθρωποι. Ειδικά στη Γαλλία, η αστυνομία βρίσκεται στο στόχαστρο επικρίσεων, για τις μεθόδους που χρησιμοποιεί, αλλά και για τη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης και πλαστικών σφαιρών. Η Γαλλία διαθέτει μία από τις πιο βαριά οπλισμένες αστυνομικές δυνάμεις στην Ευρώπη.

Ads

Κατά τη διάρκεια των μαθητικών κινητοποιήσεων των τελευταίων μηνών, αρκετοί έφηβοι υπέστησαν τραυματισμούς, τόσο σοβαρούς που άλλαξαν τη ζωή τους από τη μία στιγμή στην άλλη. Ένας έφηβος έχασε το χέρι του, άλλος έχασε την όρασή του από το ένα μάτι, ενώ ένας τρίτος υπέστη κάταγμα στη γνάθο.

Όπλα σχεδιασμένα για πόλεμο

Το οπλοστάσιο της γαλλικής αστυνομίας είναι μεγαλύτερο από εκείνο των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών. Ενδεικτικά, οι αστυνομικοί χρησιμοποιούν το λεγόμενο LBD-40, ένα είδος όπλου που εκτοξεύει πλαστικές σφαίρες.

Σε πολλές χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, η χρήση πλαστικών σφαιρών σε διαδηλώσεις κατά κανόνα δεν επιτρέπεται. Σε ορισμένες άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισπανία, χρησιμοποιούνται περιστασιακά, ωστόσο προκαλούν λιγότερους τραυματισμούς σε σύγκριση με τη Γαλλία.

Η γαλλική αστυνομία χρησιμοποιεί συστηματικά δακρυγόνα, όπως συμβαίνει και με τις αστυνομικές δυνάμεις πολλών άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Εκείνο που διαφοροποιεί τη γαλλική αστυνομία από άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις είναι η χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, πρακτική που χρησιμοποιείται ευρέως και στην Ελλάδα.

Ο υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέ, επιμένει ότι τα όπλα που χρησιμοποιεί η αστυνομία είναι «μη θανατηφόρα». Ωστόσο, μέρος του εξοπλισμού των δυνάμεων ασφαλείας κατατάσσεται από τον ίδιο τον γαλλικό Κώδικα Εσωτερικής Ασφάλειας στην κατηγορία των «πολεμικών υλικών».

Πότε επιτρέπεται στους αστυνομικούς να χρησιμοποιούν βία

Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα που έχουν θεσπιστεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, η χρήση βίας από τα όργανα επιβολής του νόμου «πρέπει να αποτελεί εξαίρεση» και να περιορίζεται σε περιπτώσεις όπως η «πρόληψη εγκλημάτων» ή η «νόμιμη σύλληψη».

Κάθε χρήση βίας πρέπει να διέπεται από την αρχή της αναλογικότητας, δηλαδή να μην υπερβαίνει το απολύτως αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.

Ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέ, έχει υποστηρίξει σε ραδιοφωνικές συνεντεύξεις ότι οι αστυνομικοί τήρησαν σε μεγάλο βαθμό την αρχή αυτή κατά τη διάρκεια των τωρινών διαδηλώσεων, η οποία κατοχυρώνεται και στη γαλλική νομοθεσία.

Ωστόσο, η Διεθνής Αμνηστία χαρακτηρίζει «δυσανάλογη» την αντίδραση της αστυνομίας στις πρόσφατες κινητοποιήσεις και καλεί τις γαλλικές αρχές να «εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Παράλληλα, το γαλλικό τμήμα της Ένωσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα καταδικάζει τη «βίαιη καταστολή» του μαθητικού κινήματος.

Μαρτυρίες από γυναίκες που συγκλονίζουν

«Απλώς έβγαζα βόλτα τον σκύλο μου και δέχθηκα δακρυγόνα στο πρόσωπο για αρκετά λεπτά. Έκανα επανειλημμένα εμετό και αιμορραγούσα ακατάσχετα», αφηγείται η Εμιλί, η οποία υποστηρίζει ότι «έχασε το μωρό της έπειτα από επτά μήνες εγκυμοσύνης». Η 20χρονη Μαέβα παραπονιέται για «περιόδους δέκα φορές πιο επώδυνες από ό,τι συνήθως». Η Καμίλ περιγράφει ότι ένιωσε «οξύ πόνο και έντονη αιμορραγία» δύο ημέρες μετά το τέλος της περιόδου της.

Μαρτυρίες γυναικών όπως της Εμιλί, της Μαέβα και της Καμίλ  έχει συγκεντρώσει η συλλογικότητα Lacrymos de sang, η οποία έχει συλλέξει περισσότερες από 10.000 αναφορές από την έναρξη του μαθητικού κινήματος και των κοινωνικών κινητοποιήσεων. Η συλλογή των μαρτυριών πραγματοποιήθηκε από τις 8 έως τις 31 Οκτωβρίου, μέσω ερωτηματολογίων που διανεμήθηκαν σε διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη Γαλλία, αλλά και μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Αν και η έρευνα δεν έχει την αξία επιστημονικής μελέτης, καθώς είναι πιθανότερο να απαντήσουν στο ερωτηματολόγιο άτομα που υπέστησαν επιβλαβείς επιπτώσεις μετά την έκθεσή τους στα δακρυγόνα, αποτελεί ένα σημαντικό προειδοποιητικό σήμα.

Αμφισβητούνται οι διαβεβαιώσεις για την ασφάλεια

Οι μαρτυρίες αυτές θέτουν υπό αμφισβήτηση τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για την αβλαβή φύση των δακρυγόνων.

Ερωτηθέν από τη Le Monde, το υπουργείο Εσωτερικών ανέφερε ότι «οι δακρυγόνες χειροβομβίδες αποτελούνται κυρίως από CS (2-χλωροβενζαλμαλονονιτρίλιο), έναν χημικό παράγοντα καταστολής ταραχών χαμηλής τοξικότητας, ο οποίος προκαλεί προσωρινό ερεθισμό στα μάτια, τη μύτη, το δέρμα και το αναπνευστικό σύστημα».

Η ιδρύτρια της συλλογικότητας Lacrymos de sang, Εύα-Λούνα Τολάνς, ζητά από την κυβέρνηση «στο όνομα της αρχής της προφύλαξης, να αναστείλει τη χρήση δακρυγόνων από τις δυνάμεις ασφαλείας και να πραγματοποιήσει τις μελέτες που απουσιάζουν δραματικά σχετικά με τις επιπτώσεις τους στην υγεία».

Το αίτημα υποστηρίζεται και από αρκετούς εκλεγμένους εκπροσώπους. Στις αρχές Νοεμβρίου, η υποψήφια των Οικολόγων για την προεδρία, Μαρίν Τοντελιέ, η οποία είχε εκτεθεί και η ίδια σε δακρυγόνα κατά τη διαδήλωση της 17ης Οκτωβρίου στο Παρίσι, ζήτησε να πραγματοποιηθούν «επειγόντως» τέτοιες μελέτες.

Εκ μέρους της κοινοβουλευτικής ομάδας «Ανυπότακτη Γαλλία», η βουλευτής της Ιλ-ε-Βιλέν, Ματίλντ Ινιέ, απηύθυνε έκκληση στην υπουργό Υγείας, Στεφανί Ριστ, ζητώντας «να απαγορευτεί η χρήση δακρυγόνων στο όνομα της αρχής της προφύλαξης» και «να ενισχυθεί η έρευνα για τις επιπτώσεις τους στην ορμονική και αναπαραγωγική υγεία».

EPA/Firas Abdullah

Δύο χειροβομβίδες κρότου – λάμψης κάθε τρία δευτερόλεπτα

Από την έναρξη του μαθητικού κινήματος, η γαλλική αστυνομία χρησιμοποιεί μαζικά δακρυγόνα. Σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέ, ενώπιον της αρμόδιας κοινοβουλευτικής εξεταστικής επιτροπής στις αρχές Νοεμβρίου, μόνο στις 17 Οκτωβρίου εκτοξεύθηκαν περίπου 22.000 δακρυγόνες χειροβομβίδες.

Αυτό αντιστοιχεί σε δύο χειροβομβίδες κάθε τρία δευτερόλεπτα, σε διάστημα δέκα ωρών επιχειρήσεων. Ο αριθμός είναι σχεδόν τριπλάσιος σε σχέση με εκείνον που είχε καταγραφεί στην κορύφωση του κινήματος των «Κίτρινων Γιλέκων» -7.940 χειροβομβίδες την 1η Δεκεμβρίου 2018- αλλά και κατά τη διαδήλωση στο Σεντ-Σολίν, στο διαμέρισμα Ντε-Σεβρ, στις 25 Μαρτίου 2023, όταν είχαν εκτοξευθεί 5.015 δακρυγόνες χειροβομβίδες.

«Οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποιούσαν κυρίως τα δακρυγόνα αμυντικά, προκειμένου να κρατούν σε απόσταση ένα εχθρικό πλήθος», εξηγεί ο Σεμπαστιάν Ρος, ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας και ειδικός στη διαχείριση της δημόσιας τάξης.

«Σήμερα βλέπουμε ότι η χρήση τους έχει γίνει επιθετική. Οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες δακρυγόνων, ακόμη και όταν δεν σημειώνονται επεισόδια, απλώς για να επιταχύνουν τη διάλυση των διαδηλώσεων», προσθέτει.

Παρότι μια τέτοια πρακτική απαγορεύεται, αρκετές μαρτυρίες αναφέρουν χρήση δακρυγόνων χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση, μεταξύ άλλων έξω από σχολεία αλλά και σε κλειστούς χώρους, όπως το μετρό.

Διπλό πλήγμα για τις ευάλωτες ομάδες

Οι γιατροί εκφράζουν, ωστόσο, ιδιαίτερη ανησυχία για τις επιπτώσεις των δακρυγόνων στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.

Στις 3 Οκτωβρίου, οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποίησαν δακρυγόνα σε ειρηνική διαδήλωση στην περιοχή Ερ, κατά των φυτοφαρμάκων. Στην πορεία συμμετείχαν πολλοί άνθρωποι με προβλήματα υγείας.

«Είχα αρκετά έντονη ναυτία για τρεις ημέρες», αναφέρει η Φλερ Μπρετό, ιδρύτρια της συλλογικότητας Cancer Colère. «Άνθρωποι με ανίατες μορφές καρκίνου χρειάστηκε να λάβουν αντιβιοτική αγωγή για αρκετές εβδομάδες».

Η Μαρί Γκιργκίς, γενική ιατρός και μέλος της συλλογικότητας Assemblée pour des soins antiracistes et populaires, συγκέντρωσε περίπου δέκα μαρτυρίες. Εκτός από τα γνωστά άμεσα συμπτώματα, όπως δακρύρροια και βήχας, οι μαρτυρίες περιγράφουν και «νέα» συμπτώματα που εμφανίστηκαν 24 ώρες μετά την έκθεση.

Ειδικότερα, άτομα με ιστορικό καρκίνου ανέφεραν επίμονο παραγωγικό βήχα, διάρκειας έως και τριών εβδομάδων, σε συνδυασμό με δύσπνοια και πόνο κατά την εισπνοή. Σε δύο περιπτώσεις, αξονικές τομογραφίες θώρακος έδειξαν ενδείξεις φλεγμονής στους βρόγχους.

Ανάμεσα στις περιπτώσεις αυτές είναι και εκείνη της 65χρονης Ζιζέλ Γκαρό, αγρότισσας που πάσχει από τη νόσο του Πάρκινσον. Περισσότερο από έναν μήνα μετά τη διαδήλωση, εξακολουθεί να αισθάνεται «εξαντλημένη», καθώς, όπως αναφέρει, είχε «πολύ έντονο βήχα, πόνο στο στήθος και δυσκολία στην εισπνοή».

Η γιατρός κάνει λόγο για διπλό πλήγμα σε βάρος των ευάλωτων ανθρώπων. «Καθώς τα συμπτώματα είναι εντονότερα σε άτομα που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία ή ανοσοθεραπεία, τίθεται το ερώτημα εάν διασφαλίζονται το δικαίωμά τους στη διαδήλωση και η ελευθερία της έκφρασής τους. Πρέπει η ασθένεια, ή το γεγονός ότι κάποιος υπήρξε ασθενής, να τον υποχρεώνει να παραμένει στο σπίτι;», τονίζει.

Η Ζιζέλ Γκαρό αποφάσισε πλέον να μην πηγαίνει σε διαδηλώσεις.

«Είμαι οργισμένη. Με εμποδίζουν να διαδηλώσω και αυτό αποτελεί παραβίαση της ελευθερίας μου», δηλώνει.