Η υπογραφή του «Συμφώνου της Μέκκας» στις 7 Αυγούστου 2026 από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν σηματοδοτεί μια ιστορική αναδιάταξη των περιφερειακών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.

Το σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας, που θυμίζει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, ορίζει ότι οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

Η πρωτοβουλία αυτή, που αποκαλείται «ιστορικό ορόσημο» από τον Σαουδάραβα υπουργό Εξωτερικών Φαϊσάλ μπεν Φαρχάν, έρχεται σε μια περίοδο όπου η αποτελεσματικότητα της αμερικανικής προστασίας αμφισβητείται λόγω της αστάθειας που προκαλεί ο πόλεμος με το Ιράν.

«Φιλοδοξούμε η συμφωνία να επεκταθεί και ίσως ευνοϊκές συνθήκες επιτρέψουν μια μέρα σε όλες τις χώρες της περιοχής να ενωθούν υπό την ομπρέλα της», δήλωσε ο Ταγίπ Ερντογάν,

Όπως επισημαίνει ο ερευνητής Ναουάφ Ομπέιν από το King’s College του Λονδίνου, βρισκόμαστε στην αυγή μιας «μετα-αμερικανικής Μέσης Ανατολής», όπου οι περιφερειακές δυνάμεις δεν βασίζονται πλέον αποκλειστικά στην αμερικανική στρατιωτική ισχύ για την ασφάλειά τους.

Η συνέργεια των τριών χωρών στηρίζεται στα συμπληρωματικά τους πλεονεκτήματα: τον τεράστιο οικονομικό πλούτο και τη διπλωματική επιρροή της Σαουδικής Αραβίας, την προηγμένη αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας –που κατέχει τον δεύτερο ισχυρότερο στρατό στο ΝΑΤΟ– και τη στρατιωτική ισχύ του Πακιστάν, το οποίο αποτελεί τη μόνη πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου.

Για το Πακιστάν, η συμμαχία προσφέρει οικονομική ανάσα μέσω της σαουδαραβικής υποστήριξης και ένα διπλωματικό ανάχωμα στη μακροχρόνια αντιπαράθεσή του με την Ινδία.

Η πορεία προς αυτό το σύμφωνο δεν ήταν ευθύγραμμη. Οι σχέσεις Ριάντ και Άγκυρας είχαν περάσει περιόδους έντασης, αλλά τα τελευταία χρόνια οι δύο ηγέτες συγκλίναν σταδιακά, με κοινά συμφέροντα στη Συρία και την ανάπτυξη υποδομών, όπως ο σιδηρόδρομος Κωνσταντινούπολης-Μέκκας.

Το «Σύμφωνο της Μέκκας» δεν είναι κλειστό. Ο Ερντογάν έχει εκφράσει την επιθυμία για επέκταση της συμμαχίας, με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν να προβλέπει ότι η Αίγυπτος θα αποτελέσει το επόμενο μέλος, ενισχύοντας περαιτέρω τον σουνιτικό άξονα.

Η αντίδραση των δύο μεγάλων περιφερειακών «αντιπάλων» της συμμαχίας είναι ενδεικτική της κατάστασης. Το Ιράν υποστήριξε ότι η συμφωνία αποδεικνύει την αποτυχία των «ψευδών υποσχέσεων» των Αμερικανών.

Από την πλευρά του Ισραήλ, ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ είχε προειδοποιήσει για έναν «εχθρικό άξονα» που στοχεύει στην περικύκλωση της χώρας του με τη χρήση των πακιστανικών πυρηνικών δυνατοτήτων.

Ο πολιτικός αναλυτής Χάρες Σλεϊμάν εκτιμά στη Liberation ότι η νέα συμμαχία μειώνει τα περιθώρια ελιγμών του Ισραήλ, αμφισβητώντας το πυρηνικό του μονοπώλιο και εισάγοντας ένα νέο μοντέλο αποτροπής, χωρίς την ανάγκη άμεσης πολεμικής σύρραξης.