Στην εγκατάσταση κατασκοπευτικού λογισμικού σε δεκάδες συσκευές που χρησιμοποιούσαν το Al Jazeera και άλλες εταιρείες προχώρησε η ισραηλινή εταιρεία διαφημιστικής τεχνολογίας Discover-Tech.

Το Al Jazeera Media Network ανακοίνωσε  ότι «καταδικάζει τις επιθέσεις με κατασκοπευτικό λογισμικό που στοχεύουν ορισμένα μέλη του προσωπικού του» και δεσμεύτηκε να συνεχίσει να «προστατεύει τους εργαζομένους και τα συστήματά του».

Το δίκτυο χαρακτήρισε τη στοχοποίηση δημοσιογράφων «επίθεση κατά της ελευθερίας του Τύπου» και ζήτησε να λογοδοτήσουν οι υπεύθυνοι.

Έρευνα του Citizen Lab, η οποία ξεκίνησε έπειτα από την αρχική εσωτερική έρευνα του Al Jazeera για το ζήτημα, επιβεβαίωσε ότι στις συγκεκριμένες συσκευές είχε εγκατασταθεί κατασκοπευτικό λογισμικό της Candiru, μιας ισραηλινής εταιρείας ανάπτυξης λογισμικού παρακολούθησης, η οποία είχε συμπεριληφθεί το 2021 στη «μαύρη λίστα» της αμερικανικής κυβέρνησης λόγω των κακόβουλων κυβερνοδραστηριοτήτων της.

Πώς λειτουργεί το κατασκοπευτικό λογισμικό

Η επίθεση βασίστηκε στην πρώτη γνωστή περίπτωση στοχευμένης διαφημιστικής εκστρατείας που αξιοποιεί την τεχνική «zero-click», δηλαδή χωρίς να απαιτείται κανένα κλικ από τον χρήστη.

Ο τρόπος εγκατάστασης του κατασκοπευτικού λογισμικού σημαίνει ότι μόλις εμφανιστεί μια μολυσμένη διαφήμιση σε μια συσκευή, μολύνεται και η ίδια η συσκευή. Στη συνέχεια, το λογισμικό κατασκοπεύει τον χρήστη και μεταδίδει στους δράστες τα δεδομένα και τις πληροφορίες που είναι διαθέσιμα στη συγκεκριμένη συσκευή.

Το κακόβουλο λογισμικό έχει σχεδιαστεί ώστε να συλλέγει ένα ευρύ φάσμα ευαίσθητων δεδομένων, μεταξύ των οποίων αρχεία, έγγραφα και δεδομένα περιήγησης, όπως cookies, σελιδοδείκτες και αποθηκευμένα στοιχεία σύνδεσης.

Μπορεί επίσης να καταγράφει τις πληκτρολογήσεις, να λαμβάνει στιγμιότυπα οθόνης, να καταγράφει τον ήχο από το μικρόφωνο και την εικόνα από την κάμερα, καθώς και να εξάγει ηλεκτρονικά μηνύματα και συνομιλίες από δημοφιλείς πλατφόρμες επικοινωνίας.

Για να αποφεύγει την ενεργοποίηση των μηχανισμών ασφαλείας, το κατασκοπευτικό λογισμικό χρησιμοποιεί συχνά κρυπτογραφημένα κανάλια επικοινωνίας και διασπά τα κλεμμένα δεδομένα σε μικρότερα τμήματα, τα οποία αποστέλλονται σταδιακά.

Εκτιμάται ότι το συγκεκριμένο εργαλείο κόστισε αρκετά εκατομμύρια δολάρια.

Η διαφημιστική υποδομή ως εργαλείο κατασκοπείας

Το περιστατικό αναδεικνύει τον εξελιγμένο χαρακτήρα των απειλών που προέρχονται από ομάδες όπως η Candiru και από τους πελάτες τους, οι οποίοι χρησιμοποιούν τεχνικές για να παρακάμπτουν τα σύγχρονα συστήματα κυβερνοασφάλειας.

Στην έκθεσή του, το Citizen Lab, ερευνητική μονάδα του Πανεπιστημίου του Τορόντο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Discover-Tech αγόρασε διαφημιστικό χώρο μέσω διαφημίσεων στις οποίες είχε ενσωματωθεί κατασκοπευτικό λογισμικό. Στη συνέχεια, μέσω αυτών των διαφημίσεων, κατηύθυνε τις συσκευές προς το κακόβουλο λογισμικό της Candiru.

Μεταξύ των εκατομμυρίων ανθρώπων των οποίων οι συσκευές αποτέλεσαν στόχο ήταν και δημοσιογράφοι του Al Jazeera, ορισμένοι από τους οποίους είχαν καλύψει ευαίσθητα θέματα.
Η εσωτερική τεχνολογική ομάδα του Al Jazeera εντόπισε για πρώτη φορά ασυνήθιστα μοτίβα δραστηριότητας σε συσκευές που χρησιμοποιούσαν ορισμένοι δημοσιογράφοι το 2024. Το ίδιο μοτίβο συνεχίστηκε και το 2025.

Τι έδειξε η ανάλυση των αρχείων καταγραφής

Το Al Jazeera απευθύνθηκε στο Citizen Lab, ζητώντας λεπτομερέστερη διερεύνηση των υποψιών του ότι πίσω από αυτή τη δραστηριότητα βρισκόταν κατασκοπευτικό λογισμικό.
«Η ανάλυση των αρχείων καταγραφής δικτυακής δραστηριότητας που παρασχέθηκαν στο Citizen Lab από το Al Jazeera και συλλέχθηκαν κατά την περίοδο της επίθεσης αποκαλύπτει με σαφήνεια τη χρονική ακολουθία του τρόπου με τον οποίο εκτελέστηκε η επίθεση», ανέφερε στην έκθεσή της, η οποία δημοσιεύθηκε την Πέμπτη, η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Τορόντο.

Το Al Jazeera δήλωσε ότι η συνεργασία «βοήθησε στην επαλήθευση και τη δημόσια τεκμηρίωση αυτών των επιθέσεων».

Παράλληλα, η εταιρεία Confiant, με έδρα τη Νέα Υόρκη και εξειδίκευση στην ασφάλεια της ψηφιακής διαφήμισης, ανέφερε σε ξεχωριστή έκθεσή της ότι ορισμένες διαφημίσεις της Discover-Tech εμφανίστηκαν επίσης σε κρίσιμα δίκτυα που χρησιμοποιούνται από το Πεντάγωνο, τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Το κατασκοπευτικό λογισμικό της Candiru έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν για την παρακολούθηση τουλάχιστον 100 δημοσιογράφων, αντιφρονούντων και άλλων προσώπων σε διάφορες χώρες.