Ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μάικλ Ο’Φλάχερτι, απηύθυνε αυστηρή έκκληση προς την Ελλάδα να σταματήσει τις επαναπροωθήσεις (pushbacks) στα σύνορα και να ενισχύσει τους μηχανισμούς λογοδοσίας σε περιπτώσεις παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μεταναστών και αιτούντων άσυλο.

Μετά την επίσκεψή του στην Ελλάδα το διάστημα 3-7 Φεβρουαρίου 2025, ο Επίτροπος δημοσίευσε υπόμνημα στο οποίο επισημαίνει επίμονες ανησυχίες για τη διαχείριση των παράτυπων εισόδων στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα. Αν και αναγνωρίζει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές αρχές, εκφράζει ιδιαίτερη ανησυχία για τις συνεχιζόμενες καταγγελίες σχετικά με πρακτικές συνοπτικής επιστροφής ατόμων χωρίς να ακολουθούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες ταυτοποίησης.

«Αυτές οι πρακτικές ενέχουν τον κίνδυνο να επιστρέφονται άτομα σε καταστάσεις όπου μπορεί να αντιμετωπίσουν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων», προειδοποιεί ο Ο’Φλάχερτι, σημειώνοντας ότι τέτοιες ενέργειες ενδέχεται να παραβιάζουν το Άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και άλλα δεσμευτικά διεθνή και ευρωπαϊκά νομικά πρότυπα.

Συμβούλιο της Ευρώπης: Τι ζητάει από την Ελλάδα

Το υπόμνημα του Επιτρόπου ζητά την υιοθέτηση «μηδενικής ανοχής» στις συνοπτικές επιστροφές και σε κάθε μορφή παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα. Καλεί τις ελληνικές αρχές να:

• διασφαλίσουν ότι όλες οι καταγγελίες για επαναπροωθήσεις και σχετικές παραβιάσεις διερευνώνται άμεσα, αμερόληπτα και διεξοδικά,
• εγγυηθούν ότι όλα τα άτομα που υπόκεινται σε ελέγχους στα σύνορα έχουν πρόσβαση σε εξατομικευμένες διαδικασίες για να εκφράσουν τις ανάγκες προστασίας τους, καθώς και σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα.
• επανεξετάσουν και ενισχύσουν τους υπάρχοντες μηχανισμούς λογοδοσίας ώστε να είναι αποτελεσματικοί και ανεξάρτητοι στη διερεύνηση παραβιάσεων κατά προσφύγων, αιτούντων άσυλο και μεταναστών.

Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, ο Επίτροπος επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα στην αποτελεσματική διερεύνηση παραβιάσεων στα σύνορα, όπως αναδεικνύουν και πρόσφατες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Και προτείνει στην Ελλάδα να:

• προχωρήσει σε συνολική επανεξέταση των μηχανισμών λογοδοσίας,
• διασφαλίσει ότι τα εθνικά όργανα ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν και να αναφέρουν τη μεταχείριση αιτούντων άσυλο και μεταναστών στα σύνορα, και ότι οι συστάσεις τους λαμβάνονται υπόψη,
• εφαρμόσει νέους μηχανισμούς στο πλαίσιο του «Συμφώνου της ΕΕ για το Άσυλο και τη Μετανάστευση» ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά τους.

Συμβούλιο της Ευρώπης: «Αποδώστε ευθύνες για το ναυάγιο της Πύλου»

Το υπόμνημα του Επιτρόπου αναφέρεται και στο πολύνεκρο ναυάγιο του πλοίου Adriana που σημειώθηκε τον Ιούνιο του 2023 ανοιχτά της Πύλου, όταν υπερφορτωμένο σκάφος με μετανάστες βυθίστηκε σε διεθνή ύδατα. Ο Μάικλ Ο’Φλάχερτι καλεί τις ελληνικές αρχές να προχωρήσουν στην απόδοση ευθυνών για οποιαδήποτε ενέργεια ή παράλειψη συνέβαλε στην τραγωδία, σύμφωνα με τα πρότυπα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, καθώς και να εφαρμόσουν τις σχετικές συστάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη.

Ο Επίτροπος επισημαίνει επίσης την ανάγκη να διασφαλιστεί ένα περιβάλλον στο οποίο οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, δημοσιογράφοι και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπορούν να ασκούν απρόσκοπτα το έργο τους, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην προστασία των δικαιωμάτων μεταναστών και αιτούντων άσυλο.