Στην Ελλάδα του 2025 η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατάφερε να πετύχει κάτι που δεν έχει ξαναγίνει πουθενά στον κόσμο: να ποινικοποιήσει τη στάθμευση αυτοκινούμενων τροχόσπιτων, την ώρα που ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας ρητά την επιτρέπει.
Ο νέος νόμος (5170/2025), που παρουσίασε η Όλγα Κεφαλογιάννη και ψηφίστηκε στη Βουλή στις 20 Ιανουαρίου, εμφανίστηκε ως μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος και των κοινόχρηστων χώρων. Στην πράξη, όμως, έφερε μόνον ασάφεια, αυθαιρεσία και αρνητική δημοσιότητα. Ένα ακόμα παράδειγμα ελληνικής «πατέντας», που αντί να λύνει προβλήματα, τα δημιουργεί.
Το κυνήγι των ιδιοκτητών, Ελλήνων και αλλοδαπών, αυτοκινούμενων καλά κρατεί. Οι έμποροι του κλάδου βρίσκονται στο κατώφλι να «βάλουν λουκέτο» στις επιχειρήσεις τους. Η χώρα έχει ήδη δυσφημιστεί στο εξωτερικό και οι οικονομικές απώλειες, καθώς χιλιάδες κάτοχοι αυτοκινούμενων επιλέγουν άλλους τουριστικούς προορισμούς, είναι μεγάλες.
Και το αξιοσημείωτο είναι ότι παρά τις αντιδράσεις των θιγόμενων και της αντιπολίτευσης, την κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους των αστυνομικών οργάνων, που εξακολουθούν να επιβάλλουν βαριά πρόστιμα, παρά την αντισυνταγματικότητα του νόμου, την οικονομική χασούρα, και τη σχετική επερώτηση, που κατέθεσε η ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Έλενα Κουντουρά στην Κομισιόν για στοχευμένη χρηματοδότηση προκειμένου να δημιουργηθούν χώροι στάθμευσης (campers stop), καθώς και τη στήριξη του αυτοκινούμενου τουρισμού, ως μορφή οδικού τουρισμού με μεγάλη δυναμική και οφέλη, η κυβέρνηση εξακολουθεί να «σφυρίζει αδιάφορα».
Το ίδιο και τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ που κόβουν κάθε είδηση σχετικά με το θέμα.
Ο ΚΟΚ λέει «ναι», η Αστυνομία λέει «όχι»
Στο επίκεντρο της κριτικής κυρίως μια διάταξη του νόμου (άρθρο 27, παρ. 2), με την οποία η υπουργός Τουρισμού απαγόρευσε την εγκατάσταση και τη στάθμευση αυτοκινούμενων σε παραλίες, δάση, αρχαιολογικούς χώρους, ακόμη και στον προαύλιο χώρο σπιτιών.
Το πρόστιμο ανέρχεται σε 300 ευρώ και προβλέπεται ποινή φυλάκισης τριών μηνών.
Η στόχευση της Κεφαλογιάννη, σύμφωνα με όσα έχει δηλώσει, ήταν οι «καταχρήσεις»: αυτοκινούμενα και τροχόσπιτα, που στήνουν τέντες, καρέκλες και τραπεζάκια, καταλαμβάνοντας δημόσιους χώρους για μεγάλο χρονικό διάστημα στη διάρκεια του καλοκαιριού.
Κοντολογίς, σύμφωνα πάντα με την Κεφαλογιάννη, έπρεπε να αντιμετωπιστεί άμεσα η ανεξέλεγκτη εγκατάσταση, η κατασκήνωση αυτοκινούμενων και τροχόσπιτων, τα οποία αφενός μπορεί να προκαλέσουν ρύπανση και αφετέρου να εμποδίζουν την ελεύθερη πρόσβαση επισκεπτών σε παραλίες.
Στην πραγματικότητα, ωστόσο, με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με βάση την προγενέστερη νομοθεσία, οι κάτοχοι αυτοκινούμενων όχι μόνο δεν ρυπαίνουν τον περιβάλλοντα χώρο, διότι τα οχήματά τους διαθέτουν δεξαμενές για τα «μαύρα» και «γκρίζα» νερά», αλλά συχνά τον καθαρίζουν.
Όπως είναι επίσης γνωστό ότι η ελεύθερη πρόσβαση επισκεπτών σε παραλίες εμποδίζεται κυρίως από την αυθαίρετη κατάληψη παραλιών από beach bars και μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες.
Στην πραγματικότητα, η υπουργός Τουρισμού στόχευε στην ενίσχυση του τουριστικού προϊόντος που προσφέρουν τα κάμπινγκ.
Σύμφωνα με όσα λέγονται στην κυβερνητική παράταξη, δέχθηκε πιέσεις από τους ιδιοκτήτες κάμπινγκ, χωρίς, ωστόσο, οι εγκαταστάσεις τους να διαθέτουν τις απαραίτητες υποδομές και τους κατάλληλους χώρους για να φιλοξενήσουν αυτοκινούμενα.
Ούτε και υπάρχουν camper stops στην Ελλάδα, χώροι δηλαδή όπου τα αυτοκινούμενα μπορούν να σταθμεύουν, με ηλεκτρικό ρεύμα και τουαλέτες, όπως έχουν όλες σχεδόν οι ευρωπαϊκές χώρες.
Η Κεφαλογιάννη αδιαφόρησε για την έλλειψη υποδομών, δεν την ενοχλεί, όπως φαίνεται, η καταπάτηση του αιγιαλού από μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και το ξεπούλημα της χώρας σε επενδυτές, που ενδιαφέρονται μόνο για το κέρδος σε βάρος του φυσικού περιβάλλοντος και έκανε ένα βήμα παραπέρα.
Απαγόρευσε όχι μόνον την εγκατάσταση, αλλά και τη στάθμευση.
Και αυτό, παρότι ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (άρθρο 38, παρ.6) επιτρέπει ρητά τη στάθμευση όλων των οχημάτων, συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινούμενων, εφόσον δεν εμποδίζεται η κυκλοφορία και δεν υπάρχει σχετική σήμανση.
Και εδώ τη σκυτάλη παίρνει η ΕΛ.ΑΣ., που εφαρμόζει τον νέο νόμο, αδιαφορώντας για το τι υπαγορεύει ο ΚΟΚ. Στην ουσία, δηλαδή, η ΕΛ.ΑΣ. ακυρώνει τον ΚΟΚ με το «έτσι θέλω». Η αστυνομία κόβει πρόστιμα ακόμα και σε όσους απλώς παρκάρουν, χωρίς να κάνουν την παραμικρή «κατασκήνωση» σε χώρους, όπου επιτρέπεται η στάθμευση, ακόμη και σε δημοτικά πάρκινγκ.
Τους καλοκαιρινούς μήνες οδηγοί που ταξίδευαν στη χώρα μας, βρέθηκαν αίφνης να πληρώνουν βαριά πρόστιμα, επειδή το κράτος αδυνατεί να ξεκαθαρίσει τι ισχύει.
Η αυθαιρεσία εκ μέρους αστυνομικών οργάνων φτάνει στο έπακρο. Στη βόρεια Εύβοια ιταλός πολίτης με αυτοκινούμενο, που πήρε κλήση 300 ευρώ για παράνομη δήθεν εγκατάσταση, έκανε εγγράφως ένσταση στο Α.Τ. Ιστιαίας, παρουσιάζοντας αυτόπτη μάρτυρα, που δήλωνε το αντίθετο.
Η ένστασή του απορρίφθηκε προφορικά, χωρίς καν να αιτιολογηθεί και αστυνομικοί «συμβούλεψαν» για το δικό της καλό την αυτόπτη μάρτυρα να μην καταθέσει εγγράφως ό,τι είδε.
Στη Λευκάδα αστυνομικοί, σύμφωνα πάλι με αυτόπτες μάρτυρες, έδιναν κλήσεις μόνον σε αυτοκινούμενα με ξένες πινακίδες την ώρα που δίπλα ήταν σταθμευμένα Ι.Χ. αυτοκίνητα. Και όταν κάτοχος αυτοκινούμενου με ελληνικές πινακίδες διαμαρτυρήθηκε, τον προειδοποίησαν ότι θα «κόψουν πρόστιμο» και σε αυτόν.
Κι όλα αυτά, παρότι στα τέλη Μαΐου, μετά από τη θύελλα αντιδράσεων που προκάλεσε ο νέος νόμος και ενέργειες της Ελληνικής Λέσχης Αυτοκινούμενων Τροχόσπιτων (ΕΛΑΤ), το υπουργείο Τουρισμού εξέδωσε μια Διευκρινιστική την οποία απέστειλε στη Γενική Διεύθυνση Ασφαλείας Αστυνόμευσης.
Η κατάσταση, κοντολογίς, παραμένει χαοτική και κανείς δεν ξέρει τι ισχύει. Πρόκειται για θεσμικό οξύμωρο: δύο νόμοι, δύο διαφορετικά μέτρα, και στο τέλος ο πολίτης να πληρώνει το μάρμαρο.
Προσφυγή στη Δικαιοσύνη
Για τον λόγο αυτό και με αφορμή μια ακόμη κλήση 300 ευρώ, 57 ιδιοκτήτες αυτοκινούμενων πήραν την πρωτοβουλία να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη.
Το ερώτημα που ουσιαστικά τίθεται αφορά στην (αντι)συνταγματικότητα του νόμου 5170/2025, που απαγορεύει τη στάθμευση αυτοκινούμενων τροχόσπιτων σε εν γένει κοινόχρηστους χώρους.
Όπως υπογραμμίζει ο δικηγόρος Απόστολος Παπακωνσταντίνου, που έχει αναλάβει την υπόθεση, η σχετικά διάταξη (άρθρο 27, παρ. 2), είναι σαφέστατα αντισυνταγματική.
Διότι «η γενική απαγόρευση στάθμευσης οχημάτων (αυτοκινούμενων και τροχόσπιτων) στο σύνολο των κοινόχρηστων χώρων της επικράτειας ισοδυναμεί στην ουσία με απαγόρευση της κατά προορισμό χρήσης τους, ήτοι σε αναίρεση της χρησιμότητάς τους για τον ιδιοκτήτη και τον κάτοχό τους».
Πέραν τούτου προσβάλλεται η αρχή της ελευθερίας του ανθρώπου (άρθρο 5, παρ.1), η αρχή της ασφάλειας δικαίου (άρθρο 2, παρ.1 και άρθρο 5, παρ.1) και της ισότητας ενώπιον του νόμου (άρθρο 4, παρ.1) του Συντάγματος.
Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται και ο Αντώνης Ζαμπέτας, έμπορος τροχόσπιτων και αυτοκινούμενων εδώ και 47 χρόνια, που γνωρίζει καλά την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
«Δεν έχουμε πουλήσει ούτε ένα αυτοκινούμενο ή τροχόσπιτο σε όλη τη διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου. Η κατάσταση είναι απελπιστική. Και διερωτώμαι γιατί κανείς στην κυβέρνηση δεν βλέπει πόσο παράλογος είναι ο νόμος» υπογραμμίζει.
Η ευρωπαϊκή εικόνα: Η Ελλάδα μόνη της
Στην υπόλοιπη Ευρώπη, εδώ και χρόνια οι κυβερνήσεις έχουν καταφέρει να ισορροπήσουν ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος και στην ελευθερία των πολιτών.
Στη Γερμανία επιτρέπεται η στάθμευση, με ορισμένους περιορισμούς για τα μεγαλύτερα οχήματα (άνω των 7,5 μέτρων).
Στην Πορτογαλία απαγορεύεται η διανυκτέρευση εκτός εξουσιοδοτημένων χώρων, αλλά το κράτος έχει επενδύσει σ΄ ένα εκτενές δίκτυο camper stops ώστε να υπάρχει εναλλακτική λύση.
Σε Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία επιτρέπεται η στάθμευση όπως σε όλα τα οχήματα, απαγορεύοντας μόνο την εγκατάσταση σε συγκεκριμένους προστατευόμενους χώρους.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η ελεύθερη κατασκήνωση απαγορεύεται, ή περιορίζεται αυστηρά. Μόνο σε Σουηδία, Νορβηγία, Φινλανδία και Σκωτία επιτρέπεται το ελεύθερο κάμπινγκ.
Στη βόρεια και κεντρική Νορβηγία μάλιστα, όπως διαπίστωσα, σχεδόν όλοι διαθέτουν ένα αυτοκινούμενο, ή τροχόσπιτο και οι αρχές προτρέπουν τους πολίτες να αναπτύξουν μια μοναδική σχέση με τη φύση, προσφέροντας δωρεάν χώρους εγκατάστασης και στάθμευσης σε όλο το μήκος του εθνικού δικτύου.
Ακόμη και εκτός Ευρώπης, σε χώρες με αυστηρή περιβαλλοντική νομοθεσία, όπως ο Καναδάς, ή η Νέα Ζηλανδία, υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στο «σταθμεύω» και στο «κατασκηνώνω».
«Κανείς στον κόσμο δεν διανοείται να εξισώσει τη στάθμευση με την καταπάτηση δημόσιου χώρου.
Σε περίπτωση ελεύθερου κάμπινγκ, όπου κι αν έχω πάει με το αυτοκινούμενό μου, διαπιστώνω ότι όλοι σέβονται τη φύση. Επιλέγουν ένα κατάλληλο μέρος, αποφεύγουν να κάνουν θόρυβο, δεν ενοχλούν τα ζώα, παίρνουν μαζί τους τα σκουπίδια και αφήνουν το μέρος όπως το βρήκαν.
Μόνο στην Ελλάδα το παρκάρισμα έχει μετατραπεί σε αδίκημα» σημειώνει ο Δημήτρης Τσούκαλης, μετανάστης στη Φινλανδία εδώ και 30 χρόνια, κάτοχος αυτοκινούμενου και από τους βασικούς διαχειριστές της ομάδας Campers Club στα social media.
Τουρισμός υπό διωγμό
Η ζημιά στη χώρα μας δεν είναι μόνο θεσμική, είναι και οικονομική: ο τουρισμός των αυτοκινούμενων είναι σε άνοδο παντού στην Ευρώπη.
Χιλιάδες Γερμανοί, Γάλλοι, Ιταλοί, Ολλανδοί και Σκανδιναβοί ταξιδεύουν κάθε χρόνο με campers, αφήνοντας σημαντικά έσοδα σε τοπικές κοινωνίες.
Οκτώ χιλιάδες κάμπινγκ και 2.600 camper stops διαθέτει μόνον η Γερμανία. Σύμφωνα με μελέτη του Γερμανικού Οικονομικού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου του Μονάχου, ο ετήσιος τζίρος του τουρισμού σε κάμπινγκ σε 15 ευρωπαϊκές χώρες ανέρχεται σε 18,3 δις. ευρώ.
Από αυτά οι διανυκτερεύσεις εκτός οργανωμένων κάμπινγκ, με αυτοκινούμενα, έχουν τζίρο 4,7 δις. ευρώ. Και ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης της εν λόγω βιομηχανίας κινείται στο 6,70% έως το 2030.
Παρόλα αυτά, η κυβέρνηση Μητσοτάκη στέλνει το μήνυμα ότι «δεν είστε ευπρόσδεκτοι». Αντί να επενδύσει σε υποδομές και να οργανώσει τον εναλλακτικό τουρισμό, επιλέγει την τιμωρία και την απαγόρευση. Η Κεφαλογιάννη προφανώς δεν αντιλαμβάνεται ότι για χιλιάδες ανθρώπους το ταξίδι με αυτοκινούμενο, τροχόσπιτο, ή με σκηνή οροφής, δεν γίνεται τόσο για οικονομικούς λόγους, αλλά είναι κυρίως τρόπος ζωής.
Είναι αυτή η αίσθηση ότι ταξιδεύεις και ταυτόχρονα βρίσκεσαι στο «σπίτι» σου, έχοντας μόνον τα απαραίτητα. Η αίσθηση της απόλυτης ελευθερίας να έρθεις σε επαφή με τη φύση και τους ανθρώπους, που δεν μπορεί να σου προσφέρει ένα πρακτορείο με τα all inclusive προκαθορισμένα προγράμματα διακοπών.
Η υπουργός Τουρισμού δεν κατανοεί ότι το κράτος θα αυξήσει τα έσοδά του. Το αποτέλεσμα; Οι κάτοχοι αυτοκινούμενων στρέφονται σε άλλες μεσογειακές χώρες, όπου οι κανόνες είναι σαφείς και οι πόρτες ανοιχτές.
Η κυβέρνηση επιμένει ότι στόχος είναι η προστασία της φύσης. Εύλογα, ωστόσο, διερωτάται κανείς ποια προστασία, όταν ο νόμος είναι διάτρητος και προκαλεί μόνο αβεβαιότητα;
Η ουσία είναι ότι η εξουσία νομοθετεί χωρίς διαβούλευση, χωρίς να λαμβάνει υπόψη την εμπειρία άλλων χωρών, και κυρίως χωρίς να αντιλαμβάνεται τη διαφορά ανάμεσα στο «σταθμεύω» και στο «κατασκηνώνω». Αυτό δεν είναι νομοθέτηση, είναι πρόχειρη απαγόρευση.
Και όταν ο πολίτης φοβάται να παρκάρει γιατί μπορεί να βρεθεί με πρόστιμο, ή ποινή φυλάκισης, τότε η νομοθεσία έχει χάσει κάθε επαφή με τη λογική.
Η λύση είναι απλή και δοκιμασμένη: σαφής διάκριση στάθμευσης-εγκατάστασης, επένδυση σε camper stops, σήμανση που ενημερώνει με σαφήνεια πού επιτρέπεται η στάθμευση και πού όχι.
Ό,τι ισχύει σε όλη την Ευρώπη, μπορεί να ισχύσει και στην Ελλάδα. Χρειάζεται, όμως, πολιτική βούληση. Όχι πρόχειρα νομοθετήματα και επικοινωνιακές κινήσεις.
Η Κεφαλογιάννη έχει δύο δρόμους: να συνεχίσει να επιβάλει πρόστιμα σε κάτοχους αυτοκινούμενων, γελοιοποιώντας την Ελλάδα διεθνώς.
Ή, να ευθυγραμμιστεί με την κοινή λογική και την ευρωπαϊκή πρακτική. Σήμερα ακολουθεί τον πρώτο. Το ερώτημα είναι πόσο θα αντέξουμε αυτή την «παγκόσμια πρωτοτυπία» που τελικά δεν προστατεύει τίποτα και κανέναν.
