Ένα λιτό, συγκινητικό γράμμα μαθητή Ρομά σε γυμνάσιο της Κρήτης φέρνει στο προσκήνιο τον ρατσισμό, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις εκπαιδευτικές ανισότητες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παιδιά από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Μέσα σε λίγες γραμμές, ο μαθητής της Α΄ Γυμνασίου περιγράφει την καθημερινότητά του στο σχολείο, μιλώντας για τη χαρά της φιλίας, αλλά και για τους προσβλητικούς χαρακτηρισμούς που δέχεται και τη ντροπή που αισθάνεται όταν αδυνατεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των μαθημάτων.

Η εξομολόγησή του έγινε γνωστή μέσα από ανάρτηση της εκπαιδευτικού Λίλας Τρουλινού, η οποία δημοσιοποίησε το γραπτό του χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητά του, θέλοντας να αναδείξει τις δυσκολίες που βιώνουν οι μαθητές Ρομά μέσα στο σχολικό περιβάλλον.

«Μας βάζουν μαθήματα που δεν μπορούμε να τα κάνουμε»

Στο πλαίσιο εργασίας, ο μαθητής κλήθηκε να περιγράψει πώς περνά στο γυμνάσιο και ποιες δυσκολίες συναντά.

Η απάντησή του ήταν αφοπλιστική: «Σου γράφω αυτό το μήνυμα, για το γυμνάσιο, για να σου πω πώς περνάω. Περνάω καλά με τον φίλο μου τον Τάσο. Έχει κιλικείο. Μου αρέσει λίγο γιατί μας λένε γύφτους και μας βάζουν μαθήματα που δεν μπορούμε να τα κάνουμε και ντρεπόμαστε, αλλά είναι εντάξει».

Η φράση «αλλά είναι εντάξει», με την οποία ο μαθητής κλείνει την περιγραφή του, αποτυπώνει με ιδιαίτερα έντονο τρόπο την προσπάθειά του να συμβιβαστεί με μια καθημερινότητα στην οποία οι διακρίσεις και οι μαθησιακές δυσκολίες μοιάζουν να έχουν γίνει μέρος της σχολικής του εμπειρίας.

Η μαρτυρία της εκπαιδευτικού: «Έχει τόση θλίψη στα μάτια και τόση πίκρα»

Η Λίλα Τρουλινού, που μοιράστηκε την εργασία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, περιγράφει την προσπάθεια του σχολείου να υποστηρίξει τους μαθητές Ρομά, οι οποίοι φέτος φοιτούν σε μεγαλύτερο αριθμό στη συγκεκριμένη σχολική μονάδα.

Όπως εξηγεί, για πρώτη φορά κατέστη δυνατή η λειτουργία τάξης Ζώνης Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας (ΖΕΠ), με στόχο την πρόσθετη εκπαιδευτική στήριξη των παιδιών.

«Φέτος έχουμε για πρώτη φορά πολλά παιδιά Ρομά στο σχολείο. Και για πρώτη φορά έχουμε πετύχει να έχουμε τάξη ΖΕΠ (ζώνες εκπαιδευτικής προτεραιότητας για την υποστήριξη μαθητών από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες). Μεγάλη χαρά που το καταφέραμε.

Και τα παιδιά νομίζω είναι ευχαριστημένα. Είναι παιδιά όμορφα, ζωηρά, αεικίνητα, αφοπλιστικά μέσα στην ειλικρίνειά τους. “Γεια σου αφεντικό”, λένε στον διευθυντή. Δεν κάνουν σκέψεις δεύτερες. Η συμπεριφορά τους, ο λόγος τους είναι άμεσος και ευθύβολος. Ακολουθούνε τη μοίρα των γονιών τους, που μετακινούνται συνέχεια, σε χωριά, σε αγορές».

Η εκπαιδευτικός επισημαίνει ότι τα περισσότερα από τα συγκεκριμένα παιδιά αντιμετωπίζουν σοβαρά κενά στις βασικές δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής, γεγονός που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την προσαρμογή τους στις απαιτήσεις του γυμνασίου.

Ξεχωρίζει, μάλιστα, την περίπτωση του μαθητή που έγραψε το συγκεκριμένο γράμμα, περιγράφοντας ένα εσωστρεφές, ιδιαίτερα χαρισματικό παιδί, με ταλέντο στη ζωγραφική, αλλά και εμφανή θλίψη.

«Τα περισσότερα (σχεδόν όλα) δεν ξέρουν ανάγνωση, γραφή. Ανάμεσά τους και ο Χ, ένα σιωπηλό παιδί με μεγάλα μάτια και σοβαρότητα χιλίων ενηλίκων. Ζωγραφίζει ωραία.

Το λένε και οι δάσκαλοι του δημοτικού πόσο χαρισματικός είναι. Τώρα στην Α Γυμνασίου, συναναστρέφεται μόνο τον μικροκαμωμένο ξάδελφό του και μιλάει λίγο με τους άλλους Ρομά. Έχει τόση θλίψη στα μάτια και τόση πίκρα. Πονάει η ψυχή μου. Μου έγραψε δυο λόγια σε μια εργασία στην τάξη: [το σχολείο] μου αρέσει λίγο γιατί μας λένε γύφτοι και μας βάζουν μαθήματα και μεις δεν μπορούμε να τα κάνουμε και ντρεπόμαστε αλλά είναι εντάξει».

Ο ρόλος των Ζωνών Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας

Η περίπτωση του μαθητή αναδεικνύει τη σημασία των Ζωνών Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας (ΖΕΠ), ενός θεσμοθετημένου πλαισίου υποστήριξης μαθητών που αντιμετωπίζουν αυξημένες εκπαιδευτικές και κοινωνικές δυσκολίες.

Οι ΖΕΠ εφαρμόζονται σε σχολικές μονάδες της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και προβλέπουν ειδικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της σχολικής ένταξης και την αντιμετώπιση των μαθησιακών ανισοτήτων.

Απευθύνονται, μεταξύ άλλων, σε παιδιά Ρομά, μαθητές με μεταναστευτικό ή προσφυγικό υπόβαθρο, παλιννοστούντες και παιδιά που προέρχονται από οικογένειες με περιορισμένους κοινωνικούς και οικονομικούς πόρους.

Στόχος είναι να δοθούν στους μαθητές περισσότερες ευκαιρίες να καλύψουν εκπαιδευτικά κενά, να συμμετέχουν ισότιμα στη σχολική ζωή και να μη βρεθούν στο περιθώριο εξαιτίας της κοινωνικής τους προέλευσης.

Ωστόσο, το γράμμα του μαθητή από την Κρήτη υπενθυμίζει ότι η εκπαιδευτική υποστήριξη δεν αρκεί από μόνη της, όταν τα παιδιά εξακολουθούν να βιώνουν προσβολές και διακρίσεις.

Πίσω από το «ντρεπόμαστε, αλλά είναι εντάξει» βρίσκεται η ανάγκη για ένα σχολείο που δεν θα περιορίζεται στην παρουσία των παιδιών μέσα στην τάξη, αλλά θα διασφαλίζει ότι κανένα τους δεν θα αισθάνεται κατώτερο, ανεπιθύμητο ή αποκλεισμένο.