Η Καλλιόπη Τακάκη είναι ηθοποιός και ηχητική δημιουργός. Σχεδιάζει συμμετοχικά projects που συνδέουν το ραδιόφωνο, την προφορική ιστορία, το podcast και την εκπαίδευση, δημιουργώντας κοινότητες μέσα από την ακρόαση και την αφήγηση.

Συνδημιουργός του  πρωτοποριακού διαδικτυακού ραδιοφώνου radiobubble, κι από εκεί στην εκπαίδευση όπου αξιοποιεί εντυπωσιακά τον ήχο ως εκπαιδευτικό εργαλείο.

Η δουλειά που κάνει με τα παιδιά φαίνεται μεταξύ άλλων και από τις διακρίσεις. «Αποσπάσαμε δύο βραβεία από το European School Radio, το ένα, μάλιστα, απέσπασε το πρώτο βραβείο με το 17ο Γυμνάσιο Αθηνών, όπου τα παιδιά έφτασαν να κάνουν μόνα τους μέχρι και το μοντάζ της εκπομπής τους» λέει.

Οι ομάδες της έχουν επίσης διακριθεί δύο φορές με τάξεις νηπιαγωγείου στον διαγωνισμό «Παιδί και Κινηματογράφος», που διοργανώνει ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Opus Culture σε συνεργασία με το MoMA και το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή.

Η Κ. Τακάκη μίλησε στο tvxs λίγο πριν αναχωρήσει για την Ιταλία για να συμμετάσχει στο “Echoes of Casoli”, ένα συμμετοχικό project προφορικής ιστορίας, ηχοτοπίων και δημιουργίας podcast.

Πότε ξεκίνησε η σχέση με τον ήχο και το ραδιόφωνο;

H σχέση μου με το ραδιόφωνο ξεκίνησε σε πολύ μικρή ηλικία, ως ακροάτρια. O Μορμόλης για παράδειγμα είναι το πρώτο ραδιοφωνικό άκουσμα που υπάρχει ακόμα στη μνήμη μου. Έπειτα στην εφηβεία άκουγα ανελλιπώς την εκπομπή της Ρηνιώς Παπανικόλα όπου μέχρι σήμερα παραμένει το ραδιοφωνικό μου πρότυπο. Ωστόσο, το ραδιόφωνο δεν ήταν το παιδικό – εφηβικό μου όνειρο. Το θέατρο ήταν. Η επαγγελματική μου σχέση με το ραδιόφωνο προέκυψε σχεδόν τυχαία όταν ανακοίνωσα στους γονείς μου πως δεν θα συμπληρώσω μηχανογραφικό και πως θέλω να σπουδάσω θέατρο.

Όταν μου το αρνήθηκαν τους είπα πως θέλω να γίνω ηχολήπτρια που τότε δεν υπήρχε τμήμα στο Ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο, βρήκα μια, πολύ καλή για την εποχή, ιδιωτική σχολή “Ήχου και Εικόνας” έχοντας ως στόχο να πάρω πτυχίο ηχοληψίας, να δουλέψω ως ηχολήπτρια και να δώσω μετά σε δραματική σχολή, όπως και έκανα.

Αμέσως μόλις τελείωσα τη σχολή ηχοληψίας, δούλεψα στον Rock Fm και στους Active Member ενώ συγχρόνως προετοιμαζόμουν για τη δραματική σχολή του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν όπου και αποφοίτησα τελικά το 2003. Δούλεψα και ακόμα δουλεύω σε διάφορα πόστα, επιλεκτικά, στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση όμως το ραδιόφωνο δεν το εγκατέλειψα ποτέ. Δούλευα πάντα είτε ως ηχολήπτρια, είτε ως ραδιοφωνική παραγωγός.

Το 2007 συνδημιούργησα το radiobubble το οποίο σταμάτησε να εκπέμπει το 2019. Το bubble αποτελεί έναν κομβικό σταθμό της προσωπικής μου διαδρομής. Υπήρξε το πρώτο διαδικτυακό ραδιόφωνο στην Ελλάδα και μία από τις πρώτες διεθνώς οργανωμένες διαδικτυακές ραδιοφωνικές πλατφόρμες. Ήταν ένα ζωντανό συμμετοχικό σύστημα μετάδοσης όπου η παραγωγή περιεχομένου περνούσε απευθείας στα χέρια των πολιτών και τελικά δημιουργών.

Αναδείχθηκε ως μια πρώιμη μορφή διαδικτυακής κοινότητας γύρω από τον ήχο, τη φωνή και την αφήγηση και εξακολουθεί να αποτελεί ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για το πώς περάσαμε από την εποχή της μονόδρομης μετάδοσης σε μια εποχή όπου η φωνή, η συμμετοχή και η δημιουργία περιεχομένου ανήκουν στους πολίτες. Μέσα στην κοινότητα του radiobubble ανέπτυξα δεξιότητες επικοινωνίας, εκτέθηκα και άνοιξα σε καινούριες ηχητικές φόρμες ενώ συγχρόνως δημιουργήθηκε γύρω μου μια οικογένεια ανθρώπων. Με λίγα λόγια, ανακάλυψα όλο το φάσμα των δυνατοτήτων μου και βρήκα τη φυλή μου.

Με ποια αφορμή σκέφτηκες να ξεκινήσεις την εκπαιδευτική διαδικασία;

Το 2017, στο δημοτικό που μόλις είχε ξεκινήσει να φοιτά ο γιός μου γνώριζαν ποια είμαι και τι κάνω, λόγω του radiobubble. Μου ζητήθηκε να δοκιμάσω ένα εργαστήριο ραδιοφώνου για τα παιδιά του σχολείου. Μέχρι εκείνη τη στιγμή είχα εκπαιδεύσει ενήλικες αλλά δεν είχα δοκιμάσει ποτέ με παιδιά. Ήταν αποκαλυπτικό.

Παρατήρησα πως τα παιδιά δεν έχουν συνηθίσει να ακούγονται αλλά να υπακούν στους “μεγάλους”. Αυτό κάπως με τρόμαξε οπότε ο σχεδιασμός που έκανα τότε και που μέχρι σήμερα παραμένει ο κεντρικός άξονας είναι πως δεν υπάρχουν κανόνες, δεν υπάρχουν σωστές απαντήσεις. Στις ηλικίες που χρησιμοποιώ τη δημιουργική γραφή σχεδόν τους ζητάω να κάνουν ορθογραφικά λάθη.

Τα αφήνω ελεύθερα να εκφραστούν με όποιον τρόπο επιθυμούν. Αν δεν θέλουν να μιλήσουν στο μικρόφωνο μπορούν να τραγουδήσουν, να παίξουν μουσική, να ζωγραφίσουν και να περιγράψουν στο μικρόφωνο τι ζωγράφισαν κ.ο.κ. Αυτό δίνει στα παιδιά μια πρωτόγνωρη για αυτά ελευθερία την οποία δεν συναντούν στις τάξεις τους. Τα απελευθερώνει και με ένα μαγικό τρόπο, συγχρόνως, τα πλαισιώνει.

Τι είναι αυτό που σε γοήτευσε στη σχέση με τα παιδιά και την επαφή τους με τον ήχο;

Αρχικά με γοητεύουν τα παιδιά ως υπάρξεις. Ο τρόπος που σκέφτονται, που εκφράζονται, η φαντασία τους που το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα είναι σαν να έχει βάλει στόχο να εξαφανίσει, ο τρόπος που συνδέονται και επικοινωνούν μεταξύ τους. Όλα αυτά και άλλα τόσα είναι μάθημα για εμένα πρώτα από όλα. Μαθαίνω να τα ακούω και όταν αυτό το αντιληφθούν μου δίνουν απλόχερα την εμπιστοσύνη τους και την αγάπη τους.

Έχω βιώσει εντελώς συγκινητικές στιγμές όλα αυτά τα χρόνια. Παιδιά ντροπαλά που στην αρχή της χρονιάς ήταν απλά παρατηρητές, έπειτα έγραψαν και τελικά είπαν τις πιο προσωπικές ιστορίες. Παιδιά που εκφράστηκαν με δικές τους μουσικές δημιουργίες. Παιδιά στο φάσμα που το ραδιόφωνο τα βοήθησε να συγκεντρωθούν και να εκφραστούν με το δικό τους τρόπο, αλογόκριτα.

Έχω δημιουργήσει με τις φωνές των παιδιών παραμύθια, ηχοτοπία, ραδιοφωνικές θεματικές εκπομπές, podcast, μελοποιημένη ποίηση, spots, έχουμε πάρει συνεντεύξεις από φορείς, καλλιτέχνες κ.α. και όλα αυτά μπορεί να υπάρχουν σε μια μόνο εκπομπή. Αυτό θα πω τελικά είναι το πιο γοητευτικό ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη φόρμα με τα παιδιά. Δημιουργώ κάθε φορά κάτι νέο, κάτι που δεν υπήρχε μέχρι σήμερα κι αυτό επειδή έχω οδηγό τα παιδιά.

Με ποιον τρόπο ο ήχος μπορεί να γίνει εκπαιδευτικό εργαλείο; 

Θεωρώ πως ο ήχος και το ραδιόφωνο δεν είναι απλώς ένα ακόμη εκπαιδευτικό εργαλείο. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να μαθαίνεις. Όταν ένα παιδί δημιουργεί μια ραδιοφωνική εκπομπή δεν μαθαίνει μόνο να μιλάει στο μικρόφωνο. Μαθαίνει να ακούει, να περιμένει τη σειρά του, να συνεργάζεται, να διαφωνεί χωρίς να συγκρούεται, να παίρνει αποφάσεις μαζί με την ομάδα και να αναλαμβάνει ευθύνη για κάτι που δημιουργεί το ίδιο.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι το ραδιόφωνο δίνει στα παιδιά έναν πραγματικό λόγο να εκφραστούν. Δεν απαντούν σε μια άσκηση. Δημιουργούν κάτι που θα ακουστεί από άλλους. Αυτό αλλάζει εντελώς τη σχέση τους με τη μάθηση. Γράφουν, ερευνούν, ρωτούν, δοκιμάζουν, κάνουν λάθη και τελικά ακούνε τη δική τους φωνή να υπάρχει στον κόσμο.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία καλλιεργούνται σχεδόν όλες οι δεξιότητες που μας ενδιαφέρουν στην εκπαίδευση: η επικοινωνία, η κριτική σκέψη, η φαντασία, η δημιουργικότητα, η συνεργασία, η ενσυναίσθηση αλλά και η αυτοπεποίθηση. Παιδιά που στην αρχή δεν τολμούσαν να μιλήσουν, στο τέλος της χρονιάς παρουσιάζουν τις δικές τους ιστορίες. Άλλα ανακαλύπτουν ότι εκφράζονται καλύτερα μέσα από τη μουσική, τον ήχο ή τη δημιουργία ενός ηχοτοπίου. Δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος συμμετοχής και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό.

Στα εργαστήριά μου ο ρόλος μου δεν είναι να φτιάξω “καλές” ραδιοφωνικές εκπομπές. Είναι να δημιουργήσω τις συνθήκες ώστε τα παιδιά να αισθανθούν ότι η φωνή τους έχει αξία. Από εκεί και πέρα, εκείνα αποφασίζουν τι θέλουν να πουν και πώς θέλουν να το πουν. Εγώ είμαι εκεί για να τα βοηθήσω να το κάνουν πραγματικότητα.

Και ίσως αυτός είναι τελικά ο λόγος που εξακολουθώ να αγαπώ τόσο πολύ το ραδιόφωνο. Δεν το βλέπω μόνο ως μέσο επικοινωνίας. Το βλέπω ως έναν χώρο όπου μπορεί κανείς να ακούσει και να ακουστεί. Κι όταν αυτό συμβαίνει μέσα σε μια ομάδα παιδιών, δημιουργείται κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια εκπομπή. Δημιουργείται μια κοινότητα.

Τι σημαίνουν τα βραβεία για εσάς; 

Αν μιλάμε προσωπικά, δεν σημαίνουν τίποτα απολύτως! Και το λέω πολύ ειλικρινά. Δεν είναι αυτά που καθορίζουν την αξία μιας δουλειάς ούτε ο λόγος που κάνω αυτό που κάνω. Μέσα στο σχολικό περιβάλλον, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Τα βραβεία έχουν τη σημασία τους, όχι τόσο για τους ενήλικες όσο για τα ίδια τα παιδιά. Χαίρονται πραγματικά όταν βλέπουν ότι κάτι που δημιούργησαν αναγνωρίζεται. Νιώθουν ότι η προσπάθειά τους άξιζε και αυτό τους δίνει δύναμη να συνεχίσουν.

Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που μπήκα κι εγώ σε αυτή τη διαδικασία. Μέχρι σήμερα, σε συνεργασία με εκπαιδευτικούς, έχουμε λάβει δύο βραβεία από το European School Radio, το ένα, μάλιστα, απέσπασε το πρώτο βραβείο με το 17ο Γυμνάσιο Αθηνών, όπου τα παιδιά έφτασαν να κάνουν μόνα τους μέχρι και το μοντάζ της εκπομπής τους. Έχουμε επίσης διακριθεί δύο φορές με τάξεις νηπιαγωγείου στον διαγωνισμό «Παιδί και Κινηματογράφος», που διοργανώνει ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Opus Culture σε συνεργασία με το MoMA και το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή.

Φυσικά και χαρήκαμε. Κυρίως γιατί χάρηκαν τα παιδιά. Όμως, την επόμενη μέρα ξαναμπήκαμε στην τάξη και συνεχίσαμε να κάνουμε αυτό που αγαπάμε. Για μένα, αυτό είναι το σημαντικότερο. Τα βραβεία μένουν στο ράφι, η εμπειρία και όσα πήραν τα παιδιά από όλη αυτή τη διαδρομή μένουν.

Τι θα συμβει στην Ιταλία αυτές τις μέρες; 

Στην πραγματικότητα, η Ιταλία ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια. Τότε γνώρισα την ομάδα της Code per Curiosi, όταν με κάλεσαν ως μέντορα στο συμμετοχικό πρόγραμμα community webradio 110 Hertz. Από εκείνη την πρώτη συνεργασία γεννήθηκε μια σχέση εμπιστοσύνης και μια κοινή επιθυμία να δημιουργήσουμε κάποτε ένα μεγαλύτερο project μαζί. Αυτό το project είναι σήμερα το “Echoes of Casoli”, ένα συμμετοχικό project προφορικής ιστορίας, ηχοτοπίων και δημιουργίας podcast.

Θα περάσουμε σχεδόν ένα μήνα ακούγοντας ιστορίες, καταγράφοντας ήχους και γνωρίζοντας ανθρώπους. Μαζί με τους εφήβους του χωριού θα προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε μικρές ιστορίες που ίσως δεν έχουν ειπωθεί ποτέ έξω από τα όρια της κοινότητας με σκοπό να δημιουργήσουμε ένα ζωντανό ηχητικό αρχείο του Casoli.

Παράλληλα, στο πλαίσιο του Cinghiali Volanti Fest, θα πραγματοποιήσω εργαστήρια προφορικής ιστορίας, επικοινωνίας και δημιουργίας podcast. Είναι ιδιαίτερη χαρά και τιμή για εμένα ότι το Πανεπιστήμιο της Πίζας απηύθυνε κάλεσμα στ@ φοιτητ@ του να συμμετάσχουν στα εργαστήρια.

Νιώθω ότι όλη αυτή η διαδρομή είναι μια φυσική συνέχεια όσων κάνω τα τελευταία χρόνια. Είτε δουλεύω με παιδιά σε σχολεία της Αθήνας είτε με μια κοινότητα σε ένα μικρό χωριό της Τοσκάνης, αυτό που με ενδιαφέρει είναι πάντα το ίδιο: να δημιουργηθεί ένας ασφαλής χώρος όπου οι άνθρωποι θα αισθανθούν ότι η ιστορία τους αξίζει να ακουστεί.

Το “Echoes of Casoli”, υλοποιείται με την υποστήριξη του Culture Moves Europe, του ευρωπαϊκού προγράμματος κινητικότητας για καλλιτέχνες και επαγγελματίες του πολιτισμού, το οποίο χρηματοδοτείται από το Creative Europe της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υλοποιείται από το Goethe-Institut.

Εδώ μπορείτε να ακούσετε τα εκπαιδευτικά project